Türkiye’den Afganistan’a dönen göçmenlerin ‘Neden döndünüz?’ sorusuna verdikleri yanıtlar: Polis baskısı ve keyfi gözaltılar

Uluslararası Göç Örgütünün (IOM) 14 Ekim 2026’da yayımladığı Afganistan sınır geçişleri raporuna dayanan son veriler, 27 Eylül–10 Ekim döneminde İran ve Pakistan’dan Afganistan’a 99 bin 769 giriş hareketi kaydedildiğini bildiriyor. Amu TV’nin 14 Ekim haberinde bu toplamın 72 bin 699’unun İran, 27 bin 70’inin Pakistan yönünden gerçekleştiği aktarıldı. IOM’nin sayım birimi sınır kapılarındaki hareketler: aynı kişi farklı tarihlerde birden fazla geçiş yapmış olabilir.

Sınır geçişleri kaydında Afganistan’dan İran ve Pakistan’a gidiş yönünde 39 bin 540 hareket de bulunuyor. Aynı araştırmada Türkiye’den eylül ayında Afganistan’a döndüğü bildirilen 1.568 kişi ayrıca ele alınıyor. Türkiye verisinin dönemi 1–30 Eylül 2026; İran ve Pakistan verisinin dönemi 27 Eylül–10 Ekim.

Afganistan sınır geçişleri İran ve Pakistan arasında nasıl dağıldı?

İran yönündeki sınır geçişleri içinde en yoğun hareket, Herat vilayetinin batısındaki İslam Kale sınır kapısında görüldü. Amu TV’nin aktardığı IOM dökümüne göre burada 41 bin 183 giriş hareketi kaydedildi. İran sınırındaki Pul-e-Abrisham (Milak) kapısında 30 bin 89, Ebu Nasr Ferahi kapısında ise 1.427 hareket izlendi. Üç geçiş noktasının toplamı İran yönündeki 72 bin 699 girişle aynı sayıya ulaşıyor.

Pakistan yönündeki sınır geçişleri içinde 27 bin 70 hareket kaydedildi. Bunların 13 bin 760’ı Spin Boldak, 6 bin 654’ü Torkham sınır kapısında gerçekleşti. Pakistan sınırındaki iki ana geçiş, hem günlük ticaret hem de aile bağları nedeniyle Afganistan’ın kara ulaşımı ağında kullanılıyor.

Önceki iki haftalık döneme göre toplam giriş hareketi 4 bin 98 arttı. Böylece önceki raporlama aralığı için aktarılan karşılaştırma değeri 95 bin 671 oldu. Önceki rapor döneminin değeri, 14 Ekim verisiyle aynı sınır hareketi ölçümüne dayanıyor.

İran’dan Afganistan’a gelenler hangi nedenleri bildirdi?

IOM’nin İran hattında görüştüğü Afganların yanıtlarında katılımcıların yüzde 61’i dönüş nedenleri arasında sınır dışı edilmeyi bildirdi. Yüzde 20’si ailesini ziyaret etmek, yüzde 6’sı ailesinin yanına taşınmak için Afganistan’a geçtiğini söyledi. Görüşmelerde aynı kişi birden fazla gerekçe bildirebiliyor.

Görüşülen kişilerin yüzde 43’ü bu ülkede en az bir yıl yaşamıştı. Üç ay ile bir yıl arasında yaşayanların oranı yüzde 26, üç aydan kısa süre kalmış olanların oranı yüzde 31 olarak aktarıldı. Aynı gruptakilerin yüzde 51’i Afganistan’da en az bir yıl kalmayı planladığını, yüzde 21’i ise kalış süresine henüz karar vermediğini bildirdi.

Belge durumuna ilişkin soruda İran’dan gelen katılımcıların yüzde 42’si herhangi bir belgesi bulunmadığını söyledi. Afgan kimlik kartı olanların oranı yüzde 45, pasaport bildirenlerin oranı yüzde 22 ve vize bildirenlerin oranı yüzde 14 oldu. Bir kişi birden fazla belge türü bildirebildiğinden belge türleri ayrı ayrı kaydedildi.

Pakistan’dan gelenlerin yanıtlarında güvenlik ve yaşam maliyeti

Afganistan’a Pakistan üzerinden ulaşan kişilerin görüşmelerinde yüzde 47, kendisini güvende hissetmediğini veya ülkeyi terk etme baskısı gördüğünü belirtti. Daha düşük yaşam maliyeti nedeniyle Afganistan’a yöneldiğini söyleyenler yüzde 28, aile ziyareti yapanlar yüzde 17 oldu. IOM anketinde hareket nedenleri katılımcıların yanıtları üzerinden sınıflandırıldı.

Bu gruptaki katılımcıların yüzde 57’si ülkede en az bir yıl yaşamıştı. Yüzde 33’ü Pakistan’da doğduğunu veya çocukluğundan beri orada bulunduğunu bildirdi. Anket kapsamındaki bu grubun yüzde 82’si Afganistan’da en az bir yıl kalmayı planlıyordu. Uzun süredir Pakistan’da yaşayanların bildirdiği ikamet geçmişi, dönüş görüşmelerinde ayrıca kaydedildi.

İki ülke sınırındaki askerî gelişmelere ilişkin önceki kayıtlar, Transit Haber’in 24 Eylül hava saldırıları haberinde kaynaklarıyla aktarılmıştı. IOM’nin ekim verileri ise sınır kapılarından geçen kişilerin seyahat nedenlerini ve gözlenen hareket hacmini kaydediyor.

Türkiye’den Afganistan’a eylülde 1.568 dönüş

Amu TV’nin IOM’ye dayandırdığı aynı veri setinde, Eylül 2026 boyunca Türkiye’den Afganistan’a 1.568 dönüş kaydedildi. Ocak 2024’ten Eylül 2026 sonuna kadarki birikimli sayı 53 bin 877 olarak aktarıldı. Bu seri, Türkiye-Afganistan hattındaki dönüş hareketlerine ait ve İran ile Pakistan kara sınırlarındaki iki haftalık sayımdan ayrı tutuluyor.

Türkiye’den dönen Afganlarla yapılan görüşmelerde katılımcıların yüzde 76’sı polis baskısını, yüzde 22’si keyfî gözaltı veya tutuklamayı dönüş gerekçeleri arasında saydı. Katılımcılar kendi yaşadıklarını dönüş gerekçesi olarak bildirdi.

Türkiye’den eylülde kaydedilen dönüşler, IOM’nin gönüllü ve zorunlu hareketleri birlikte derlediği seri içinde kaydedildi. Göç hareketlerinin farklı ölçüm biçimleri, Transit Haber’in Eurostat geri dönüş istatistikleri haberinde de ilgili veri tanımlarıyla açıklanıyor.

Afganistan’dan ayrılanların 39 bin 540 hareketi hangi yöne oldu?

27 Eylül–10 Ekim sınır geçişleri sayımında Afganistan’dan çıkış yönünde 39 bin 540 hareket kaydedildi. Bunun 30 bin 464’ü İran’a, 9 bin 76’sı Pakistan’a doğru gerçekleşti. Böylece araştırma giriş hareketlerinin yanında Afganistan’dan komşu ülkelere yönelen geçişleri de izledi.

Afganistan’dan İran’a gidenlerle yapılan görüşmelerde yüzde 57 çalışma amacıyla yolculuk yaptığını, yüzde 13 ise Afganistan’da işini kaybettiğini bildirdi. Katılımcıların yüzde 14’ü ülkeden ayrılmadan önce Afganistan’da çalıştığını söyledi. İş aramak ve iş kaybı, bu hatta anket katılımcılarının yanıtlarında ayrı nedenler olarak yer aldı.

Sağlık hizmeti arayan katılımcılar Pakistan yönündeki görüşmelerin yüzde 61’ini oluşturdu; bu kişiler sağlık hizmetlerine erişimi seyahat gerekçesi olarak bildirdi. Aile ziyareti yüzde 35, çalışma amacı yüzde 18 oranında aktarıldı. Bu yüzdeler sınırdaki katılımcıların verdiği gerekçelerin dağılımı; tüm çıkış hareketlerine doğrudan kişi sayısı olarak uygulanmıyor.

IOM sınır geçişleri verilerini nasıl topluyor?

IOM’nin Afganistan Hareketlilik İzleme (DTM) veri kümesi, sınır geçişleri sayımı ile geçiş yapan Afgan vatandaşlarının profil ve seyahat nedenlerini araştıran görüşmeleri ayrı yöntemler olarak tanımlıyor. Hareket sayımı, aynı kişinin çıkışını ve başka bir tarihte yeniden girişini ayrı işlem olarak kaydediyor. Hareket sayımı, giriş ve çıkışları tarih ve sınır kapısı düzeyinde ayrı kaydediyor.

27 Eylül–10 Ekim raporu, İran ve Pakistan sınırındaki ana geçiş noktalarının yanı sıra izlenen diğer kapılardan toplanan bilgileri birleştiriyor. Kaydedilen girişler; geri dönenleri, sınır dışı edilenleri, ailesini ziyaret edenleri ve geçici yolculuk yapanları içeriyor. Göç nedenlerine ilişkin oranlar, sınırdan geçenlerle yapılan görüşmelerde açıklanan yanıtlar üzerinden hesaplanıyor.

Avrupa’dan Afganistan’a yapılan geri gönderme işlemlerine ilişkin önceki dosya, Transit Haber’in Almanya’daki Taliban temsilcilerinin seyahat belgesi işlemleri haberinde bulunuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Mekke Anlaşması Suudi Arabistan’ın kara gücü açığını kapatabilir mi?

Taliban Çin sınırına 121 kilometrelik yol açtı: Pakistan’a alternatif arayışı

Herzog konuşmaya başlayınca Fidan ve 10’dan fazla ülkenin temsilcisi salonu terk etti

Amerikan analiz sitesi: Pakistan, Mekke Anlaşması ile kalıcı güç arıyor