Eski Cumhurbaşkanının silahlı isyan başlattığı ülkede kritik gelişme

Kongo’da barış görüşmeleri açısından temel soru, 12 Ekim'de kurulan Front pour la Refondation de la Nation (FRN) adlı siyasi-askerî koalisyonun mevcut müzakere taahhütlerini nasıl uygulayacağı. Eski Cumhurbaşkanı Joseph Kabila’nın başkanlığını üstlendiği yapı, AFC-M23 ittifakının siyasi çerçevesinin yerini aldı. Al Jazeera'nın 18 Ekim'de aktardığına göre FRN, 14 Ekim tarihli bildirisinde AFC’nin Doha sürecindeki haklarını, yükümlülüklerini ve taahhütlerini üstlendiğini açıkladı. Açıklamayı koalisyon yöneticilerinden Freddy Kaniki yaptı.

Kongo'da barış görüşmeleri için FRN hangi sorumlulukları devraldı?

Doha masası, Kongo Demokratik Cumhuriyeti hükümeti ile Alliance Fleuve Congo (AFC) ve 23 Mart Hareketi (M23) temsilcilerini buluşturuyor. Katar’ın arabuluculuğunda 15 Kasım 2025’te imzalanan barış çerçevesi; ateşkesin takibi, sivillerin korunması ve müzakere edilecek ilave protokoller için temel oluşturdu. Katar Dışişleri Bakanlığının 22 Ağustos 2026 tarihli ortak açıklaması, tarafların İsviçre’deki görüşmelerde mevcut taahhütlerin uygulanmasını, ateşkes ihlallerinin raporlanmasını ve kalan protokollerin müzakere takvimini ele aldığını kayda geçiriyor.

14 Ekim tarihli FRN açıklamasında, eski AFC’nin lağvedilmesiyle bu taahhütlerin yeni yapıya geçtiği belirtildi. Kongo’da barış görüşmeleri için önemli olan, anlaşmanın tarafı olarak kimin konuşacağı kadar ateşkesle ilgili kararların sahadaki silahlı birliklere nasıl iletileceği. African Security Analysis'ın 16 Ekim raporu, bildiriye dayanarak siyasi halefiyet iddiasını doğruluyor; M23’ün askerî komuta yapısına FRN kararlarının hangi usulle bağlanacağının ise incelemeyi gerektirdiğini değerlendiriyor. Katar’ın ağustos açıklamasına göre taraflar, ortak doğrulama mekanizmasının sekretaryası ve ateşkes ihlallerinin bildirilme yöntemi üzerinde çalışırken müzakerelerin sonraki aşamaları için de takvim oluşturdu. Yeni koalisyonun üstlendiği yükümlülükler, bu uygulama başlıklarını da kapsıyor.

Eski cumhurbaşkanının liderliği isyancıların gücünü değiştirebilir mi?

Kabila, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ni 2001’den 2019’a kadar yönetti. Reuters'ın 16 Ekim değerlendirmesine göre onun FRN başkanlığına geçmesi, ülkenin doğusundaki isyanın ulusal muhalefete ulaşma arayışında yeni bir siyasi ağırlık yaratabilir. Kabila’nın kökleri ülkenin güneyindeki Katanga bölgesine uzanıyor; ancak önceki siyasi müttefiklerinin bir bölümünün farklı kamplara geçtiği ve bazı eski çalışma arkadaşlarının yeni ittifaktan uzak durduğu da haberde anlatılıyor.

Reuters, 2025’te bir askerî mahkemenin isyancılarla işbirliği suçlamaları nedeniyle Kabila’yı gıyabında ölüm cezasına çarptırdığını da hatırlatıyor.

Yeni koalisyonda Corneille Nangaa ve M23’ün siyasi isimlerinden Bertrand Bisimwa başkan yardımcılığına geçti. Reuters’ın aktardığı görev dağılımında, kıdemli M23 komutanı Sultani Makenga ise hem başkan yardımcısı hem silahlı kanadın komutanı olarak bulunuyor. Böylece siyasi başkanlık Kabila’ya geçerken doğudaki fiilî askerî yönetimin deneyimli isimleri görevlerini sürdürüyor. Kongo’da barış görüşmeleri bakımından bu görev dağılımı, siyasi müzakere heyeti ile birliklerin emir-komuta zinciri arasındaki ilişkiyi önemli hale getiriyor.

Democracy in Africa'da Kristof Titeca, Benjamin Muhoza ve Jacques Mukena'nın analizinde Kabila’nın siyasi bağlantılarının, M23’ün doğu illerinin dışındaki desteğini artırma ihtimali tartışılıyor. Yazarlar için belirleyici unsur, yeni koalisyonun bir devlet başkanının eski ilişki ağını ulusal örgütlenmeye veya farklı silahlı unsurların işbirliğine dönüştürüp dönüştüremeyeceği. Kabila’nın isyanın başına geçmesi güçlü bir siyasi sembol; etkisinin ölçüleceği yer ise örgütsel ve askerî kapasite.

Saha komutası ve Ruanda ilişkisi neden ayrı tartışılıyor?

African Security Analysis, FRN’nin kurulduğunu ve üst yönetimin belirlendiğini esas alıyor. Kuruluşun, Kongo ordusu FARDC’den büyük birliklerin desteğini kazandığına veya doğudaki mevcut kontrol alanının ötesine uzanan ortak bir komuta düzeni kurduğuna ilişkin sonuç çıkarmıyor. Kuruluşun siyasi iddiası ile sahadaki askerî yetki arasındaki fark, kurumun 16 Ekim’deki incelemesinin ana ekseni. Reuters da koalisyonun ulusal profilini güçlendirme çabasını Ruanda meselesiyle birlikte ele alıyor. Batılı ülkeler ve Birleşmiş Milletler uzmanları Kigali’yi M23’e destek vermekle suçluyor. Ruanda bu suçlamaları reddederken isyancı grupla güvenlik konularında koordinasyon yaptığını kabul ediyor. Kabila’nın liderliği, FRN’nin kendisini Ruanda’yla bağlantılı bir doğu isyanının ötesinde Kongolu bir siyasi hareket olarak tanıtma çabasına hizmet edebilir; bu etki Reuters’a konuşan kaynakların ve analizlerin değerlendirmesi.

İtalyan Limes dergisinde Luciano Pollichieni'nin 16 Ekim değerlendirmesi, Kabila ile Cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi arasındaki çekişmenin maden sözleşmeleri ve ülkenin dış ekonomik ilişkileriyle de bağlantılı olduğunu savunuyor. Pollichieni, Kabila’nın Kinşasa’nın ABD ile yaptığı maden anlaşmalarına yönelttiği eleştirileri hatırlatıyor. Çatışmanın siyasi arka planında, Kongo’nun mineral kaynaklarını kimin ve hangi koşullarda yöneteceği tartışması da bulunuyor.

Doha ile Washington girişimlerinin kapsamı ne?

Katar’ın yürüttüğü Doha temasları, Kongo’da barış görüşmeleri için kullanılan iki diplomatik kanaldan biri. Bu süreç Kongo hükümeti ile AFC-M23 arasındaki iç çatışmaya, ateşkese, tutuklulara ve yerinden edilenlerin dönüşüne odaklanıyor. ABD’nin desteklediği Washington süreci ise Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Ruanda arasındaki devletler arası güvenlik yükümlülüklerini ele alıyor. Al Jazeera, bu ikinci gündemde Ruanda birliklerinin Kongo topraklarından çekilmesi ile FDLR adlı silahlı grubun etkisizleştirilmesi taahhütlerini aktarıyor.

Yeni koalisyonun müzakere heyeti ve askerî yapılanması arasındaki yetki ilişkisi, özellikle Doha’daki taahhütlerin uygulanmasında belirleyici olabilir. Ağustos ayında Katar’ın açıkladığı ateşkes doğrulama ve ihlal bildirim planları mevcut; FRN’nin Ekim bildirisi bu diplomatik çerçeveyi devralma iddiasını taşıyor. Görüşmelerin sahaya etkisi, tarafların bu mekanizmalara uyumu üzerinden değerlendirilebilecek.

Goma'da siviller yeni ittifakı nasıl karşılıyor?

Al Jazeera’nın Goma’dan görüştüğü kent sakinleri, eski cumhurbaşkanının isyancı hareketin başına geçmesinin çatışmanın süresine ilişkin endişelerini artırdığını söylüyor. Görüşülenlerden Basa Juhudi, ülkenin 2019’da yaşadığı ilk barışçıl iktidar değişiminin ardından yeniden silahlı siyasi rekabete dönülmesinden kaygı duyuyor. İnsan hakları savunucusu Josue Akuzwe Walayi ise müzakere metinlerinin sivillerin güvenliğine dönüşebilmesi için ihlallerin belgelenmesi ve hesap verilebilirliğin sağlanması gerektiğini savunuyor.

Siviller açısından Kongo’da barış görüşmeleri yalnızca yeni koalisyonun temsil gücüyle sınırlı bir mesele değil. Doğu Kongo’da silahlı grupların kontrol ettiği yollar, yerinden edilen aileler ve insani yardım koridorları, ateşkesin fiilen uygulanmasının günlük sonuçlarını belirliyor. African Security Analysis da yerel geçiş noktalarının denetimiyle farklı silahlı grupların varlığının insani yardıma erişimi etkileyebileceğini belirtiyor.

Kabila’nın 12 Ekim’de üstlendiği koalisyon başkanlığı ile 14 Ekim’deki Doha taahhütlerini devralma bildirisi, aynı sürecin iki farklı yönü. Siyasi liderlikteki değişimin ateşkes denetimine etkisi, müzakere heyetinin verdiği sözlerin M23’ün fiilî komutası tarafından nasıl uygulanacağına bağlı olacak. Özellikle ihlal bildirimlerinin işletilmesi ve sivillerin korunmasına ilişkin protokoller, bu ilişkinin sahadaki karşılığını gösterecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Formula 1’in Afrika’ya dönüş adresi Ruanda: 10 yıllık anlaşma imzalandı

Katar Emiri: “En kötü senaryoya hazırlanın”