ABD'de Türklerin çalışma hakları tek kalemde özetlenemiyor. Ücret ve fazla mesai başka kurallara, ayrımcılık başka kurallara, işyeri güvenliği ise ayrı bir başvuru düzenine bağlı. ABD Çalışma Bakanlığı’nın FLSA sayfası ile EEOC rehberi, bu çerçevenin ana başlıklarını topluyor.
Günlük hayatta en çok karşılaşılan ayrım şu şekilde ortaya çıkıyor: ücret dosyaları çoğu kez Wage and Hour Division’a, ayrımcılık başvuruları EEOC’ye, güvenlik şikâyetleri OSHA’ya, topluca hak arama meseleleri ise NLRB’ye gidiyor. Bir çalışanın yaşadığı sorun yalnız bir alana dokunabileceği gibi birkaç başlığı aynı anda da ilgilendirebiliyor.
ABD'de Türklerin çalışma hakları hangi başlıklarda toplanıyor?
FLSA çerçevesi, federal asgari ücret, fazla mesai ve işverenin tutması gereken kayıtlar için temel kuralları sıralıyor. Federal asgari ücret saat başına 7,25 dolar. Haftada 40 saatin üstüne çıkan çalışmada ise, kapsama giren işçiler için normal ücretin en az bir buçuk katı fazla mesai ödemesi gerekiyor. Eyalet veya şehir düzeyindeki kural daha yüksekse, çalışan lehine olan oran uygulanıyor.
Aynı işyerinde herkesin statüsü de aynı olmuyor. “Exempt” ve “nonexempt” ayrımı, göreve ve ödeme biçimine göre şekilleniyor. Kartvizitte yazan unvan tek başına yeterli sayılmıyor; fiilen yapılan iş ve kanundaki testler esas alınıyor. Fazla mesai tartışmasında görev tanımıyla ücret yapısını birlikte okumak bu yüzden daha sağlıklı oluyor.
Ücret, fazla mesai ve ücret kesintilerinde hangi yol izleniyor?
Maaşın eksik yatırılması, saatlerin silinmesi, fazla mesainin ödenmemesi ya da zaman kayıtlarının gerçeği yansıtmaması gibi durumlarda Wage and Hour Division’ın şikâyet sayfası ilk adreslerden biri. DOL, başvurunun gizli tutulabildiğini yazıyor. Aynı sayfada, işverenin şikâyet yüzünden misilleme yapamayacağı ve çalışanların 1-866-487-9243 hattı üzerinden yardım isteyebileceği bilgisi de bulunuyor.
Böyle bir dosyada küçük ayrıntılar çok işe yarıyor: giriş-çıkış saatleri, mola süreleri, vardiya mesajları, işverenin talimatları ve bordrolar. İşveren kendi kayıtlarını tutmak zorunda. Yine de çalışan kendi notunu sakladığında, başvuru sırasında elindeki tablo daha net hale geliyor.
Ayrımcılık ve misillemeye karşı hangi koruma var?
EEOC’nin çalışan hakları sayfası, işverenin ırk, renk, din, ulusal köken, cinsiyet, yaş, engellilik veya genetik bilgi temelinde ayrım yapamayacağını yazıyor. Koruma yalnız işe alım aşamasında değil; ücret, terfi, işten çıkarma, taciz, yan haklar ve işyeri uygulamaları için de geçerli. EEOC, başvuru süresi için de net bir takvim veriyor: birçok dosyada 180 gün, bazı yerlerde 300 güne kadar süre var.
Şikâyet eden ya da soruşturmada konuşan çalışana sonradan ceza verilmesi ayrı bir sorun alanı açıyor. Nolo’nun güncel özetinde, şikâyet sonrası işten çıkarma, terfiyi durdurma, saat kısma veya maaşı düşürme gibi adımların “retaliation” başlığı altında ele alındığı anlatılıyor. Birçok olayda tartışma yalnız ilk ayrımcılık iddiasında kalmıyor; sonrasında gelen misilleme adımları dosyanın ağırlığını artırıyor.
İşyeri güvenliği ve tehlikeli koşullar için ne yapılabilir?
Tehlikeli makine kullanımı, koruyucu ekipman eksikliği, sağlıksız ortam ya da güvenlik uyarısı yaptıktan sonra baskı görme gibi durumlarda OSHA’nın şikâyet sayfası devreye giriyor. OSHA; çevrimiçi, telefonla veya mektupla başvuru kabul ediyor. Uygun koşullarda anonim şikâyet mümkün. Gerekirse çalışan adına başka biri de başvuru yapabiliyor.
OSHA materyalinde, güvenlik endişesini dile getiren işçinin işten çıkarılması, rütbe düşürülmesi ya da disipline edilmesi halinde ayrı bir misilleme dosyasının da gündeme gelebileceği yazıyor. Depo, restoran, üretim, temizlik ve bakım gibi alanlarda çalışan göçmenler için bu nokta özellikle değerli. Çünkü güvenlik sorunu çoğu kez tek seferlik bir kaza değil, tekrarlanan ihmal biçiminde görülüyor.
Aile ve sağlık izni her çalışan için geçerli mi?
FMLA rehberi, uygun çalışanlara belirli aile ve sağlık nedenleri için yılda 12 haftaya kadar ücretsiz ama iş güvenceli izin verilebildiğini yazıyor. Fakat kapsam otomatik değil. Genel ölçü şu: işverende en az 12 ay çalışma, son 12 ayda en az 1.250 saat hizmet ve 75 mil çevresinde 50 veya daha fazla çalışanı olan bir işyerinde görev yapma.
Bu izin doğum, yeni çocuk bakımı, evlat edinme, koruyucu aile yerleştirmesi, yakın aile ferdinin ciddi sağlık sorunu ya da çalışanın kendi ciddi sağlık durumu için kullanılabiliyor. Kapsama giren kişi işine döndüğünde aynı ya da büyük ölçüde eşdeğer pozisyona alınmalı. Grup sağlık sigortası da belirli koşullarla sürüyor. Özellikle çocuk, yaşlı bakımı ve tam zamanlı iş arasında sıkışan aileler için bu koruma günlük hayatı doğrudan etkiliyor.
Çalışanlar birlikte hareket edebilir mi?
NLRB’nin çalışan hakları sayfası, özel sektördeki birçok işçinin sendika olsun ya da olmasın ücretini ve çalışma koşullarını iyileştirmek için birlikte hareket edebildiğini yazıyor. İki ya da daha fazla çalışanın ücret artışı istemesi, güvenlik sorununu beraber dile getirmesi veya bir çalışanın grup adına yönetimle konuşması, korunan faaliyet kapsamında kalabiliyor.
Bu hak küçük işletmelerde de karşılık buluyor. İşyerinde sendika bulunmaması, çalışanların birbirleriyle ücret konuşmasını veya topluca talepte bulunmasını otomatik olarak yasak hale getirmiyor. Öte yandan herkes aynı çerçevede değil; bağımsız yükleniciler ve bazı özel statüler için farklı düzenler var.
Soruna göre hangi kuruma gitmek gerekiyor?
- Eksik ücret veya fazla mesai: DOL / Wage and Hour Division
- Ayrımcılık ve buna bağlı misilleme: EEOC
- Tehlikeli işyeri koşulları ve güvenlik baskısı: OSHA
- Topluca hak arama ve sendikal faaliyet: NLRB
Bir dosyada bu başlıklardan birkaçı aynı anda bulunabiliyor. Örneğin hem eksik ücret hem de güvenlik şikâyeti yaşayan bir çalışan, ayrı kanalları birlikte kullanabiliyor. Sorunu “haksızlık” diye genel bırakmak yerine doğru başlık altında tarif etmek, başvurunun hızını ve netliğini artırıyor.
Transit Haber’in ABD’de Türk nüfusu dosyası yerleşim arka planını özetliyor. New York ve New Jersey yerleşim merkezleri rehberi, topluluğun yoğunlaştığı alanları özetliyor. Green Card’dan ABD vatandaşlığına geçiş dosyası da oturum ve vatandaşlık boyutunu tamamlıyor. ABD'de Türklerin çalışma hakları konusunda ilk adım, sorunun türünü doğru ayırmak, kişisel kayıtları saklamak ve süreleri kaçırmadan başvuru yapmak oluyor.
Kaynaklar
- U.S. Department of Labor — Wages and the Fair Labor Standards Act
- U.S. Department of Labor — How to File a Complaint
- EEOC — Know Your Rights: Workplace Discrimination is Illegal
- OSHA — File a Complaint
- NLRB — Employee Rights
- U.S. Department of Labor — Family and Medical Leave Act
- Nolo — Workplace Retaliation: What Are Your Rights?