Doğumla Türk vatandaşı olup İçişleri Bakanlığından çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler ile Kanunun belirlediği altsoylar için Mavi Kart hakları özel bir statü kuruyor. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, bu gruba Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük bölümünü kullanma imkânı veriyor. Seçme ve seçilme hakkı ile askerlik yükümlülüğü bu çerçevenin dışında. Kanun asli-sürekli kamu görevi ile muafen araç veya ev eşyası ithalini de istisna sayıyor.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel Mavi Kart sayfası, kartın kimlere düzenlendiğini ve üçüncü dereceye kadar altsoy kuralını birlikte yayımlıyor.
Mavi Kart kimlere veriliyor?
Mavi Kart sisteminin hukuki dayanağı vatandaşlığın nasıl kazanıldığı ve kaybedildiği kayda göre belirleniyor. Lexpera’nın güncel konsolide 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu metnindeki 28. madde, hak sahipliği tanımını doğumla Türk vatandaşı olan ve çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişi üzerinden kuruyor. Üçüncü dereceye kadar altsoy da madde kapsamındaki haklardan yararlanabiliyor. Aynı maddenin beşinci fıkrası, altsoyun üstsoyuyla soy bağını belgelemesini zorunlu tutuyor; soy zinciri başvuru dosyasının parçası haline geliyor. Altıncı fıkra ise hak sahiplerine talepleri üzerine Mavi Kart düzenlenmesini öngörüyor.
Türk vatandaşlığını koruyarak ikinci bir vatandaşlık alan kişiler farklı bir kayıt düzeninde kalıyor. Transit Haber’in 12 ülkelik çifte vatandaşlık rehberinde Türk vatandaşlığını sürdürerek ikinci vatandaşlık kazanılan modeller karşılaştırılıyor. Mavi Kart başlığı, vatandaşlığın çıkma izniyle kaybedildiği dosyaların hak statüsünü konu alıyor. Başvurunun ilk kontrolünde eski Türk vatandaşlığının doğumla kazanıldığı ve çıkış işleminin izin yoluyla tamamlandığı kayıt esas alınıyor.
Mavi Kart başvurusu nerede ve hangi belgelerle yapılıyor?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne göre kart, yurt dışında dış temsilcilikler tarafından; Türkiye’de ise ilçe nüfus müdürlüklerince düzenleniyor. Dosyada talebi bildiren dilekçe ile iki fotoğraf bulunuyor. Başvuru sahibi ayrıca halen vatandaşı olduğu yabancı devlete ait kimlik belgesini veya pasaportunu sunuyor. Transit Haber’in konsolosluk hizmetleri rehberi, vatandaşlık ve Mavi Kart dosyalarının şahsen yürütülen işlem grubunda bulunduğunu; temsilcilik randevu kanalının işlem öncesinde kontrol edildiğini aktarıyor.
Kanun, hakların kullanılmasında kartın ibrazını yeterli kabul ediyor. Kart sunulamıyorsa Kimlik Paylaşımı Sistemi üzerinden Mavi Kartlılar Kütüğünden alınacak kayıt örneği ile kişinin mevcut vatandaşlığını gösteren yabancı kimlik belgesi birlikte kullanılabiliyor. Kimlik bilgilerinde değişiklik olduğunda ise yabancı makamdan alınan eski ve yeni bilgileri gösteren belgenin usulüne uygun onaylı Türkçe tercümesi dosyaya ekleniyor.
Mavi Kart hakları hangi alanlarda devam ediyor?
Hakların genel çerçevesinde Mavi Kart hakları, 28. maddede sayılan istisnalar dışındaki vatandaşlık haklarının kullanılmasına dayanıyor. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakların saklı olduğunu bildiriyor; kullanım sırasında ilgili sosyal güvenlik mevzuatı uygulanıyor. Kanun ayrıca madde kapsamındaki kişilere ayrı bir kimlik numarası verilmesini düzenliyor. Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası aranan işlemlerde bu numara kullanılabiliyor.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bağımsız akademik çalışma, Mavi Kart sahiplerini 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesine bağlı özel statülü yabancılar arasında inceliyor. Çalışma, kişi hallerine ilişkin uyuşmazlıklarda bu statünün hukuki sonuçlarını ele alıyor.
Hangi haklar Mavi Kart kapsamının dışında kalıyor?
Kanunun istisna listesi dört ana alana ayrılıyor. Mavi Kart kapsamındaki kişiler Türkiye’de seçme ve seçilme hakkını kullanmıyor. Askerlik hizmetini yapma yükümlülükleri bulunmuyor. Bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde çalışamıyorlar. Kamu kurum ve kuruluşlarında işçi olarak çalışmalarına ise kanun engel koymuyor; geçici veya sözleşmeli personel statüsü de mümkün.
Gümrükte özel bir sınır uygulanıyor: Mavi Kart sahiplerine Türk vatandaşlarına tanınabilen muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakkı verilmiyor. Transit Haber’in kesin dönüşte ev eşyası ve araç için bedelsiz ithalat rehberi, Türk vatandaşları bakımından yerleşim nakliyle bağlantılı eşya ve araç şartlarını ayrı bölümlerde topluyor. Mavi Kart dosyasında 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesindeki gümrük istisnası doğrudan uygulanıyor. Bu gümrük sınırı Mavi Kart hakları içinde ayrıca kontrol ediliyor.
Üçüncü dereceye kadar altsoy kuralı nasıl uygulanıyor?
Kanun, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişinin üçüncü dereceye kadar altsoyunu da hak sahipleri arasında sayıyor. Çocuk ve torunlardan sonra gelen soy derecesi nüfus ve yabancı ülke belgeleriyle kuruluyor. 28. madde, altsoyun üstsoyuyla soy bağını belgelemesini açık şart haline getiriyor. Cumhurbaşkanına üçüncü dereceden itibaren hangi dereceye kadar altsoyun bu haklardan yararlanabileceğini belirleme yetkisi de tanınmış durumda.
Altsoy dosyasında Mavi Kart hakları için yalnız akrabalık beyanına dayanılmıyor; başvuru sahibinin hangi üstsoy üzerinden 28. madde kapsamına girdiği belge zinciriyle kuruluyor. Doğum veya evlenme gibi nüfus olayları Mavi Kartlılar Kütüğüne işleniyor. Boşanma ve adres değişikliği de bildirim konusu. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, kayıtlı kişilerin değişiklikleri Türkiye’de nüfus müdürlüğüne, yurt dışında dış temsilciliğe bildirmesini istiyor.
Mavi Kart ile işlem yaparken hangi sıra izlenmeli?
- Eski Türk vatandaşlığının doğumla kazanıldığı ve kaybın çıkma izniyle gerçekleştiği kayıt üzerinden doğrulanır.
- Altsoy başvuruyorsa 5901 sayılı Kanun kapsamındaki soy bağı belgeleri hazırlanır.
- Türkiye’de ilçe nüfus müdürlüğü, yurt dışında yetkili dış temsilcilik üzerinden Mavi Kart başvurusu yapılır.
- Kart veya Mavi Kartlılar Kütüğü kayıt örneğiyle işlem yapılırken yabancı kimlik bilgileri güncelse mevcut belge; değişmişse eski-yeni bilgileri gösteren onaylı tercüme hazırlanır.
- İşlem seçme-seçilme, askerlik, asli-sürekli kamu görevi veya gümrük muafiyetiyle ilgiliyse 28. maddedeki istisna hükmü ayrıca kontrol edilir.
İşlem bazında Mavi Kart hakları tek bir kurum kuralıyla sonuçlanmıyor. 5901 sayılı Kanun genel hak statüsünü belirliyor; sosyal güvenlik ve çalışma gibi alanlarda ilgili mevzuatın kendi şartları uygulanıyor. Miras veya taşınmaz işlemlerinde de işlem türüne ait mevzuat ayrıca kontrol ediliyor. Hak sahibinin önce Mavi Kartlılar Kütüğü kaydıyla statüsünü doğrulaması, ardından başvuracağı kurumun güncel belge ve usul şartına bakması dosyanın doğru kanaldan ilerlemesini sağlıyor.
Kaynaklar
- T.C. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü — Mavi Kart — Haklar, başvuru ve Mavi Kartlılar Kütüğü
- Lexpera — 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu — konsolide metin, Madde 28
- Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi — Özel Statülü Yabancıların Türkiye’de Görülen Kişi Hallerine İlişkin Davalarında Usule ve Uygulanacak Hukukun Belirlenmesine İlişkin Bazı Tespitler