Schengen üyesi değil ama öyle gibi: Cebelitarık vizesi
Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği arasında hazırlanan Cebelitarık taslağı, Brexit’ten sonra çözülemeyen sınır meselesine yeni bir düzen getirmeyi amaçlıyor. Metin yürürlüğe girerse Cebelitarık ile İspanya arasındaki kara kapısında her gün yapılan sistematik kontroller kaldırılacak. Cebelitarık Schengen’e katılmayacak. Schengen dışından gelen yolcuların giriş işlemleri ise bölgenin limanı ve havalimanında tamamlanacak. Plan, kara sınırındaki günlük pasaport kontrolünü kaldırırken dış sınır denetimini deniz ve hava girişlerine taşıyacak.
Yeni düzende İspanya, vize başvuruları ve güvenlik incelemelerinde söz sahibi olacak. Cebelitarık’a kısa süreli gitmek isteyen vizeye tabi ülke vatandaşlarının dosyalarında İspanyol makamları rol üstlenecek. Bazı oturum izinleri düzenlenirken yapılacak güvenlik kontrollerinde de İspanya’nın görüşü alınacak. Cebelitarık’ta yaşayanlara verilen yeni veya yenilenmiş bazı oturum kartları, Schengen bölgesine kısa süreli geçiş hakkı sağlayabilecek. Uygulamanın ayrıntıları ise henüz yayımlanmış değil. Başvuruların hangi konsolosluklardan veya merkezlerden kabul edileceği bilinmiyor. Cebelitarık için ayrı bir vize etiketi hazırlanıp hazırlanmayacağı da açıklığa kavuşmadı. Birleşik Krallık vizesinin hangi yolcular için yeterli kabul edileceği, kimlerden ayrıca Schengen vizesi isteneceği ve oturum kartlarının sınırda nasıl kullanılacağı daha sonra çıkarılacak kurallarla belli olacak.
Schengen kısa süreli vizesine tabi Türk vatandaşları bakımından değişiklik, özellikle turistik ziyaret, iş seyahati ve Cebelitarık bağlantılı oturum planlarında karşılık bulacak. Yeni düzen yürürlüğe girmeden bugünkü giriş şartları uygulanmaya devam edecek. Birleşik Krallık vizesi bulunan bir kişinin yalnızca taslak üzerinden Cebelitarık’a veya İspanya’ya yeni bir giriş hakkı kazandığı düşünülmemeli.
Sosyal medyada paylaşılan tarihler resmî başlangıç tarihi olarak kabul edilemez. Seyahat ya da vize dosyası hazırlanırken Cebelitarık, Birleşik Krallık, İspanya ve Avrupa Birliği kurumlarının ortak duyurusu beklenmeli. Yürürlük tarihi, başvuru yöntemi ve kabul edilecek belgeler ilan edilmeden bilet satın almak veya taslak metne dayanarak vize planı yapmak gereksiz masraf ve sınırda sorun riski yaratabilir.
Taslak anlaşmanın imzalanması, onay ve uygulama mevzuatı tamamlanmadan sınır düzenini değiştirmez. Cebelitarık kara kapısından İspanya’ya geçen kişinin hangi sistemde kayda alınacağı, liman ve havalimanındaki ortak kontrolün nasıl yürütüleceği ve veri paylaşımının kapsamı teknik metinlerle kesinleşecek. Yerel oturum kartı sahiplerine tanınacak kolaylık da turistlerin vize rejiminden ayrı ele alınmalı.
Türk yolcu açısından iki seyahat senaryosu birbirinden ayrılır: İspanya üzerinden karayoluyla geçiş ve Cebelitarık’a doğrudan hava ya da deniz yoluyla geliş. Gerekli vize, pasaport kontrol noktası ve taşıyıcının belge incelemesi rotaya göre değişebilir. Birleşik Krallık vizesi ile Schengen vizesinin birbirinin yerine geçtiği varsayımı yapılmamalı. Yeni düzen başladığında dahi pasaportun geçerliliği, 90/180 gün hesabı, seyahat amacı ve konaklama kanıtı sınır incelemesinde önemini koruyacak. Başvuru merkezi ilanı çıkmadan ücret talep eden aracı sitelerden kaçınılmalı. Resmî yürürlük tarihi ile kabul edilen belge türleri duyuruluncaya kadar bugünkü Cebelitarık ve İspanya giriş kuralları üzerinden plan yapılması gerekir.