Somali de Türkiye’ye ihanet etti
Somali KKTC açıklaması, Meclis Başkanı Abdulkadir Mohamed Nur’un “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” ifadesini kullanmasının ardından Mogadişu yönetiminin geri adım atmasıyla yeni bir tartışma başlattı.
Somali Meclis Başkanı Abdulkadir Mohamed Nur’un KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkanı Ziya Öztürkler’e teşekkür ederken “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” adını kullanması, Mogadişu ile Ankara arasındaki yakın ilişkinin Kıbrıs dosyasına da yansıyıp yansımayacağı sorusunu gündeme getirdi. Dört gün sonra Somali hükümeti bu beklentinin önünü kesti. Dışişleri makamları Nur’un paylaşımını kişisel bir iletişim olarak tanımladı ve ülkenin KKTC’yi tanımadığını bildirdi.
Paylaşımın yarattığı tartışma Türkiye’de daha geniş bir zemine oturdu. Ankara, 2011’deki ağır insani krizden beri Somali’ye sağlık, eğitim, altyapı ve güvenlik alanlarında uzun süreli destek veriyor. TBMM’de paylaşılan resmî bilgilere göre Türkiye’nin 2011’den itibaren Somali’ye sağladığı toplam yardım 1 milyar doların üzerine çıktı. Mogadişu’daki TURKSOM eğitim üssü de iki ülke arasındaki güvenlik iş birliğinin en görünür unsurlarından biri olarak faaliyetini sürdürüyor.
Somali hükümetinin Kıbrıs açıklaması tam da Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud’un Türkiye’ye teşekkür ettiği gün geldi. Mahmud, Erdoğan’ın 2011’deki Mogadişu ziyaretinin 15. yılı dolayısıyla düzenlenen programda Türkiye’nin desteğini övdü. Somali Dışişleri Bakanlığı da iki ülke ilişkisini ülkenin en önemli stratejik ortaklıklarından biri olarak tanımladı. Aynı hafta içinde verilen iki mesaj, yakın ortaklığın her dış politika başlığında aynı pozisyonu doğurmadığını gösterdi.
İlişkilerin yakın geçmişinde Türkiye’de geniş yankı uyandıran başka bir olay da yaşandı. Somali Cumhurbaşkanı’nın oğlu Muhammed Hasan Şeyh Mahmud, 30 Kasım 2023’te İstanbul’da kullandığı otomobille motokurye Yunus Emre Göçer’in motosikletine çarptı. Göçer 6 Aralık’ta hayatını kaybetti. Mahmud hakkında verilen hapis cezası daha sonra 27 bin 300 lira adli para cezasına çevrildi ve sürücü belgesinin altı ay geri alınmasına karar verildi. Göçer’in eşi şikâyetinden vazgeçerken babası karara itiraz etti.
Somali’nin KKTC konusundaki resmî çizgisi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 541 ve 550 sayılı kararlarına bağlı kalmayı sürdürüyor. Türkiye ise Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü temelinde iki devletli çözümü savunuyor. Dolayısıyla tartışmanın merkezinde iki ülkenin genel ilişkilerinden çok, Kıbrıs konusunda farklı dış politika tercihlerine sahip olması bulunuyor. Transit Haber’in ilgili dosyasında açıklamanın diplomatik arka planı ve Türkiye-Somali ilişkisinin ölçeği ayrıntılı olarak yer alıyor.
Somali’nin Kıbrıs yaklaşımı aynı zamanda ülkenin kendi toprak bütünlüğü hassasiyetiyle de bağlantılı okunuyor. Mogadişu yönetimi Somaliland’ın ayrı bir devlet olarak tanınmasına sert biçimde karşı çıkıyor ve uluslararası alanda Somali’nin bölünmezliğini savunuyor. Türkiye de bu çizgide Somali hükümetine güçlü destek veriyor. Ankara’nın Somaliland konusunda Mogadişu’nun tezlerini desteklemesi, buna karşılık Somali’nin Kıbrıs dosyasında Türkiye’nin iki devletli çözüm yaklaşımını benimsememesi, kamuoyundaki karşılıklılık tartışmasının temelini oluşturdu. Diplomatik açıdan ise iki başlık birbirine otomatik olarak bağlanmıyor; her devlet kendi tanıma politikasını ayrı kararlarla belirliyor.