Yunanistan “Türkiye’den izin istemeyiz” dedi: İki donanma yeniden karşı karşıya gelebilir

Yunanistan, Great Sea Interconnector için Türkiye’den izin istemeyeceğini açıkladı. Türkiye Yunanistan kablo gerilimi böylece yeniden Doğu Akdeniz’in en hassas başlıklarından biri haline geldi. Yunanistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Tasos Hatzivasileiou, 26 Ağustos’ta SKAI’ye yaptığı açıklamada projenin “uluslararası hukuka göre” Ankara’nın iznine bağlı olmadığını söyledi. Atina’nın bu çıkışı, deniz dibi araştırmalarının yeniden başlamasının beklendiği bir dönemde geldi.

Tartışmanın merkezindeki Great Sea Interconnector, Girit ile Kıbrıs Rum Kesimi’ni deniz altından elektrik kablosuyla bağlamayı, sonraki aşamada bağlantıyı İsrail’e uzatmayı hedefliyor. Buradaki kritik ayrım şu: Kablo güzergâhının ihtilaflı bölümü Türk karasularından geçmiyor. Sorun, karasuları dışındaki deniz alanlarında Türkiye ile Yunanistan’ın kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge tezlerinin birbiriyle çakışmasından kaynaklanıyor. Bu yüzden anlaşmazlığı “Türk karasularına girme” meselesi olarak değil, deniz yetki alanı uyuşmazlığı olarak okumak gerekiyor.

Kablo hattı tam olarak nereden geçecek?

GSI’nin ilk ayağı Girit’ten Kıbrıs Rum Kesimi’ne uzanıyor. Yunan tarafının verdiği bilgilere göre deniz dibi araştırmalarının yaklaşık yüzde 60’ı tamamlandı. Kalan yüzde 40’lık bölümün önemli kısmı Kasos ve Karpathos’un doğusundan Kıbrıs Rum Kesimi yönüne uzanan, Ankara ile Atina’nın deniz yetki alanı tezlerinin örtüşmediği sahalarda bulunuyor. Cyprus Mail, kalan araştırma alanını iki ülkenin hak iddia ettiği ihtilaflı sular olarak tanımlıyor.

Türkiye, kendi kıta sahanlığı ve deniz yetki alanı olarak kabul ettiği bölgelerde araştırma veya kablo döşeme faaliyeti yapılacaksa ilgili geminin diplomatik kanallardan Ankara ile koordinasyon kurması gerektiğini savunuyor. eKathimerini’nin Türk kaynaklarına dayandırdığı 26 Ağustos tarihli haberinde de Ankara’nın projeye bütünüyle karşı olmadığı, ancak Türkiye’nin egemen hak ve yetki iddiasında bulunduğu sahalarda önceden bildirim ve koordinasyon beklediği aktarılıyor.

Atina neden “izin istemeyiz” diyor?

Yunanistan’ın yaklaşımı bunun tam tersi. Hatzivasileiou, kabloyu Avrupa ile Orta Doğu’yu bağlayacak barışçıl bir altyapı projesi olarak tanımladı ve Türkiye’nin onayının gerekmediğini söyledi. Atina, adaların da deniz yetki alanı ürettiği tezini Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne dayandırıyor. Türkiye ise sözleşmeye taraf değil ve özellikle ana karaya çok yakın Yunan adalarının Anadolu kıyıları karşısında tam etkiyle kıta sahanlığı veya MEB üretmesine itiraz ediyor.

Ankara’nın resmî Ege yaklaşımında da bu ayrım açık. T.C. Dışişleri Bakanlığı, Ege’de iki ülke arasındaki kıta sahanlığı sınırının henüz belirlenmediğini ve karasularının ötesinde üzerinde uzlaşılmış bir deniz yetki sınırı bulunmadığını belirtiyor. Doğu Akdeniz’de ise Türkiye, kendi kıta sahanlığı tezlerini yıllardır Birleşmiş Milletler’e bildiriyor ve Yunanistan’ın adalar üzerinden kurduğu geniş deniz yetki alanı iddialarını kabul etmiyor.

Kasos’ta 2024’te ne olmuştu?

Bugünkü gerilimin en somut geçmiş örneği Temmuz 2024’te Kasos açıklarında yaşandı. İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume, GSI için deniz dibi çalışması yürütürken Türkiye kendi deniz yetki alanı olarak gördüğü sahaya donanma unsurları gönderdi. Yunanistan da bölgeye savaş gemileri sevk etti. Araştırma gemisinin güzergâhı, NAVTEX ilanları ve faaliyet izni iki başkent arasında yoğun diplomatik trafiğe yol açtı.

Transit Haber, 25 Ağustos’ta Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis’in kablo çalışmaları sırasında gerekirse fırkateyn ve modernize F-16’ların sahaya gönderilebileceği yönündeki sözlerini aktarmıştı. Bu açıklama, yeni deniz dibi araştırmaları başladığında Atina’nın yalnız diplomatik protestoyla yetinmeyebileceğini gösteren en açık mesajlardan biri oldu.

İki ülkenin savaş gemileri yeniden karşı karşıya gelebilir mi?

Bu ihtimal artık yalnız teorik değil; 2024’te benzer bir tablo yaşandı. Yeni araştırma gemisi Ankara’nın kendi deniz yetki alanı olarak gördüğü bölgeye girer ve Türkiye buna NAVTEX veya deniz unsurlarıyla karşılık verirse, Yunanistan’ın da gemiye refakat amacıyla savaş gemisi göndermesi iki donanmayı aynı sahada yeniden buluşturabilir. Böyle bir karşılaşma doğrudan sıcak çatışma demek değil. Ancak birbirine yakın çalışan savaş gemileri, araştırma gemileri ve olası hava unsurları yanlış hesaplama riskini yükseltir.

GSI’nin siyasi ağırlığı da önceki döneme göre arttı. Fransız yatırım şirketi Meridiam, ağustos başında projenin çoğunluk hissedarı olarak anlaşmaya girdi. Yunanistan Başbakanlık Ofisi, anlaşmanın Kiryakos Miçotakis’in huzurunda imzalandığını ve deniz dibi araştırmaları için ADMIE, GSI ve Nexans arasında ayrı bir üçlü sözleşme yapıldığını duyurdu. Böylece proje yalnız Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi’nin değil, Fransız sermayesi ve Avrupa Birliği fonlarının da içinde olduğu daha geniş bir dosyaya dönüştü.

Doğu Akdeniz’de başka hangi dosyalar açık?

Kablo gerilimi tek başına ilerlemiyor. Türkiye ile Yunanistan son haftalarda deniz parkları ve enerji planları üzerinden de karşılıklı açıklamalar yaptı. Transit Haber’in Yunanistan’ın Ege enerji planına Ankara’nın verdiği tepkiyi aktardığı dosyada Türkiye, tek taraflı düzenlemelerin kendi deniz yetki tezleri bakımından hukuki sonuç doğurmayacağını bildirmişti. Meis açıklarındaki deniz parkı tartışması da aynı anlaşmazlığın başka bir ayağı.

Yeni GSI açıklaması, bu dağınık başlıkları yeniden aynı sahada birleştiriyor. Atina “izin istemeyeceğiz” diyor, Ankara ise kendi deniz yetki alanı olarak gördüğü bölgelerde izinsiz ve koordinasyonsuz faaliyeti kabul etmiyor. Deniz dibi araştırmalarının yeniden başlamasıyla asıl sınav diplomatik açıklamalarda değil, araştırma gemisinin rotasında ve iki ülkenin sahadaki karşılığında verilecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Yunanistan’dan Türkiye’ye F-16 ve fırkateyn tehdidi

Yunanistan Türklere vizesiz Avrupa’ya yine fren olacak

Netanyahu Türkiye’yi seçim gündeminin merkezine taşıdı: Yeni güvenlik cephesi tartışılıyor