Türkiye–İsrail gerilimi masaya taşındı: Suriye ile İsrail yeniden görüştü

Suriye güvenlik görüşmeleri Ebu Zuhur Hava Üssü saldırısından sonra yeniden başladı; Şam ile İsrail arasındaki kesilen üst düzey temas tekrar kuruldu. Suriye devlet ajansı SANA’nın Dışişleri Bakanlığı kaynağına dayandırdığı açıklamaya göre Şam ve İsrail heyetleri 23 Ağustos’ta Ürdün’de ABD arabuluculuğunda bir araya geldi. Görüşmenin gündeminde İsrail’in Suriye’deki saldırılarının durdurulmasının yanı sıra Türkiye–İsrail geriliminin Suriye sahasına taşınmaması da vardı.

Reuters’ın aktardığı görüşmede taraflar İsrail’in saldırıları, gözaltı operasyonları ve hedefli eylemlerini durduracak pratik mekanizmaları; ayrıca daha geniş bir güvenlik anlaşmasına gidebilecek müzakerelerin yeniden başlatılmasını ele aldı. Reuters, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimin azaltılması ve rekabetin Suriye’ye sıçramasının önlenmesinin de açıkça konuşulduğunu bildirdi.

Temas neden kesilmişti?

Suriye ile İsrail arasındaki güvenlik görüşmeleri İran savaşının başlamasıyla zaten durmuştu. Şam, 18 Ağustos’ta İsrail’in Ebu Zuhur Hava Üssü’nü vurmasının ardından doğrudan teması da kesti. Üs Türkiye sınırına yaklaşık 70 kilometre mesafede bulunuyor ve İsrail saldırıyı, Türkiye’nin Suriye’de askerî varlığını genişletme ihtimaliyle ilişkilendirdi.

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani saldırıdan sonra Reuters’a verdiği röportajda İsrail’e Ebu Zuhur’un Türk üssü olmayacağı mesajının önceden iletildiğini söyledi. Şeybani aynı röportajda Suriye’nin Türkiye’den aldığı askerî eğitim ve yeniden yapılanma desteğine teşekkür etti ve Şam’ın bu destekten vazgeçmeyeceğini belirtti.

Türkiye–İsrail gerilimi neden görüşmenin konusu oldu?

İsrail’in Ebu Zuhur saldırısı, Türkiye ile İsrail arasındaki Suriye anlaşmazlığını sahadaki doğrudan askerî risklerden biri haline getirdi. İsrail yönetimi Türkiye’nin Suriye’deki askerî kapasitesini ve Şam’a sağladığı desteği kendi güvenlik hesabının parçası olarak görüyor. Ankara, Suriye’nin egemenliği ve toprak bütünlüğünün korunmasını istiyor; İsrail’in saldırılarını istikrarsızlaştırıcı adımlar olarak nitelendiriyor.

Axios’un görüşmeye ilişkin haberinde Ebu Zuhur saldırısının hemen ardından üst düzey temasın yeniden kurulmasının gerilimi düşürme çabasının parçası olduğu belirtildi. Ürdün’deki toplantı, iki tarafın yalnız ikili sorunlarını değil, Suriye üzerinde karşı karşıya gelen üçüncü aktörlerin oluşturduğu riski de aynı masa içinde ele aldığını gösterdi.

Şam güvenlik anlaşması için hangi şartları öne çıkarıyor?

Suriye yönetimi İsrail’in Suriye topraklarındaki askerî faaliyetlerini durdurmasını, Aralık 2024 öncesindeki mevzilere çekilmesini ve 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın yeniden uygulanmasını istiyor. Şeybani güvenlik görüşmelerinin yeniden başlayabileceğini söylese de İsrail’e güven duyulmadığını açıkça belirtti. Şam ayrıca kendi ordusunu geliştirme ve bölgesel ortaklarıyla işbirliğini sürdürme hakkından vazgeçmeyeceğini savunuyor.

Ürdün’deki temas, Transit Haber’in birkaç gün önce aktardığı gelişmenin devamı niteliğinde yeni bir aşama oluşturuyor. Ebu Zuhur saldırısından sonra temasın kesildiği haberde yeniden görüşme ihtimali açık bırakılmıştı. Netanyahu’nun saldırıyı Türkiye’ye mesaj olarak sunduğu açıklama ve üssün vurulmasına ilişkin ilk haber Ankara–Tel Aviv hattındaki gerilimin nasıl tırmandığını göstermişti. Yeni görüşmede bu gerilim artık müzakere masasının açık maddelerinden biri oldu.

SANA’nın verdiği bilgiye göre Suriye heyetine Dışişleri Bakanı Şeybani başkanlık etti; heyette Genel İstihbarat ve Askerî İstihbarat başkanları da yer aldı. Heyette istihbarat başkanlarının da bulunması, toplantının diplomatik temasın ötesinde sahadaki güvenlik mekanizmalarını kapsadığını ortaya koyuyor. İsrail tarafının heyet yapısı resmî olarak ayrıntılı açıklanmadı; Axios görüşmede Mossad Başkanı Roman Gofman’ın bulunduğunu bildirdi.

ABD’nin arabuluculuğu da toplantının ayrı bir boyutu. Washington son haftalarda Türkiye ile İsrail’in Suriye’de doğrudan askerî karşı karşıya gelmesini önleyecek bir iletişim hattını çalıştırmaya uğraşıyor. Ürdün’deki görüşmede Türkiye–İsrail geriliminin açık bir gündem maddesine dönüşmesi, bu çabanın yalnız Ankara ile Tel Aviv arasında yürütülmediğini; Suriye yönetiminin de çatışmasızlık hesabının içine alındığını ortaya koyuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Netanyahu Türkiye’yi seçim gündeminin merkezine taşıdı: Yeni güvenlik cephesi tartışılıyor

ABD 47 yıl sonra Suriye’yi terör listesinden çıkardı