F-35’ler mi, S-400’ler mi?

F-35'ler mi S-400'ler mi sorusu, ABD Kongresine bağlı Congressional Research Service’in 20 Ağustos 2026 tarihli Türkiye raporuyla yeniden gündeme geldi. Rapora göre Ankara’nın F-35 alabilmesi için temel yasal şart değişmedi: ABD yönetiminin Kongreye Türkiye’nin Rus yapımı S-400 sistemine ve bağlantılı ekipmana artık sahip olmadığını doğrulaması gerekiyor. Siyasi yakınlaşma tek başına bu eşiği kaldırmıyor.

CRS, 2020 mali yılı savunma yasasındaki üç koşulu hatırlatıyor. Türkiye’nin S-400’le bağlantılı ekipman, malzeme ve personele artık sahip olmaması; sistemi gelecekte yeniden teslim almayacağına dair güvence vermesi ve 31 Temmuz 2019’dan sonra F-35 teknolojisini riske atabilecek ek bir Rus savunma sistemi satın almamış olması gerekiyor. Bu koşulların karşılandığı Kongreye bildirildikten sonra transfer yasağının kaldırılması için süreç ilerleyebiliyor.

Rapor, S-400’ler için kamuoyuna yansıyan birkaç senaryoyu da aktarıyor. Sistemlerin sökülerek İncirlik Hava Üssü’nün ABD kontrolündeki bölümüne taşınması, Türkiye’nin yurt dışındaki askerî tesislerinden birine nakledilmesi veya üçüncü bir ülkeye devredilmesi seçenekler arasında sayılıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’ne satış ihtimali de basına yansıyan görüşmeler çerçevesinde anılıyor; bunların hiçbiri için kesinleşmiş resmî çözüm açıklanmış değil.

Türkiye için daha önce üretilmiş altı F-35 hâlâ ABD’de depoda bulunuyor. CRS metni, S-400 sorunu çözülürse bu uçakların görece kısa sürede teslim edilebileceğine ilişkin açık kaynak değerlendirmelerini aktarıyor. Yeni uçakların üretimi ve teslimatı ise daha uzun bir takvime yayılabilir.

Dosyanın bölgesel denge tarafında İsrail ve Yunanistan da bulunuyor. Rapora göre Türkiye’nin F-35 sahibi olması, iki ülkenin göreli hava gücü avantajını azaltabilir. Yunanistan gelişmiş silahların başka bir NATO üyesine karşı kullanılmamasına yönelik güvence isterken, İsrail’de Türkiye’nin F-35 sahibi olmasının bölgesel hava üstünlüğüne etkisi tartışılıyor.

Kongrede de tek görüş yok. Bazı senatörler S-400 sahipliği sona erdirildiğinde F-35 dosyasının ilerleyebileceğini düşünüyor; bazı üyeler ise sistemin başka yere taşınmasının güvenlik sorununu çözmeye yetmeyeceğini savunuyor. F-35'ler mi S-400'ler mi tartışmasının merkezinde siyasi tercih kadar yürürlükteki ABD yasası ve Kongre denetimi bulunuyor.

CRS raporu KAAN savaş uçağında kullanılan F110 motorlarını da ayrı bir başlıkta ele alıyor. Yaklaşık 80 motor için ihracat lisansı sürecine ilişkin haberleri aktaran metin, bu dosyanın F-35 ve S-400 meselesiyle aynı hukuki zeminde olmadığını belirtiyor. Kongrede motor satışına itiraz eden girişimler de bulunuyor. Türkiye için hazırlanmış altı F-35’in akıbeti ise S-400 koşulunun nasıl çözüleceğine bağlı kalıyor.

Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için yönetimin siyasi iradesi kadar Kongreye yapılacak resmî doğrulama da gerekiyor. Raporda belirtilen eşik aşılmadan altı hazır uçağın teslimatı için yasal engel devam ediyor.