ABD Kongresi raporu: Türkiye F-35 için S-400’lere artık sahip olmamalı

ABD Kongresine bağlı Congressional Research Service’in (CRS) Türkiye raporu 20 Ağustos 2026’da güncellendi. Rapordaki savunma bölümünde Türkiye’nin F-35 alabilmesinin önündeki yasal eşik değişmedi: ABD yönetiminin Kongreye Türkiye’nin Rus yapımı S-400 sistemine ve sistemle bağlantılı ekipmana artık sahip olmadığını doğrulaması gerekiyor.

CRS’nin 20 Ağustos tarihli güncel metnine göre Trump yönetimi F-35 satışına açık mesajlar verse de ABD Dışişleri Bakanlığı temmuz ayında bazı Kongre üyelerine Türkiye’nin transfer koşullarını henüz karşılamadığını bildirdi. Raporda Türkiye için üretilmiş altı F-35’in ABD’de depoda olduğu ve program için ödenen 1,4 milyar doların da ABD’de bulunduğu aktarılıyor.

Türkiye F-35 S-400 şartı tam olarak ne istiyor?

Yasal eşik, 2020 mali yılı savunma yasasının 1245’inci maddesindeki üç koşula dayanıyor. Türkiye’nin S-400 sistemiyle bağlantılı ekipman, malzeme ve personele artık sahip olmaması; gelecekte yeniden teslim almayacağına dair güvence vermesi ve 31 Temmuz 2019’dan sonra F-35 teknolojisini riske atabilecek ilave Rus savunma sistemi satın almamış olması gerekiyor. Bu şartların karşılandığı Kongreye bildirildikten sonra transfer yasağının kaldırılması için süreç başlatılabiliyor.

S-400 için hangi seçenekler tartışılıyor?

Raporda, açık kaynaklarda tartışılan birkaç seçenek aktarılıyor. Bunlardan biri S-400’lerin sökülerek İncirlik Hava Üssü’nün ABD kontrolündeki bölümüne veya Türkiye’nin yurt dışındaki bir askerî tesisine taşınması. Diğer seçenek sistemin üçüncü bir ülkeye devredilmesi. Üçüncü ülke transferinin Rusya’nın onayını gerektirebileceği ve yeni güvenlik sorunları doğurabileceği de raporda aktarılıyor.

Rapor ayrıca Türkiye’nin S-400’leri Birleşik Arap Emirlikleri’ne yeniden satma ihtimali hakkında basına yansıyan görüşmeleri de anıyor. Bu seçeneğin gerçekleştiğine dair resmî karar bulunmuyor. Böyle bir transferin, ABD askerî teknolojisinin BAE’deki güvenliği açısından Washington’da yeni sorular yaratabileceği yazılıyor.

F-35 satışı İsrail ve Yunanistan dengesini nasıl etkileyebilir?

Raporda askerî denge için ayrı bir değerlendirme bulunuyor. Rapora göre Türkiye’ye F-35 verilmesi, F-35 kullanan veya almaya hazırlanan İsrail ve Yunanistan’ın göreli hava gücü avantajını azaltabilir. İsrail hâlihazırda 50 F-35 işletiyor ve 25 uçak daha sipariş etmiş durumda. Yunanistan’ın ise 2028’den itibaren ilk 20 F-35’i teslim almaya başlaması ve 20 uçaklık ek opsiyonu bulunması bekleniyor.

S-400 sorunu çözülürse rapor, Türkiye için daha önce üretilmiş altı F-35’in haftalar veya aylar içinde teslim edilebileceğine ilişkin açık kaynak değerlendirmesini aktarıyor. Yeni üretilecek diğer uçakların teslimi ise daha uzun takvime yayılabilir. Kathimerini’nin 8 Temmuz tarihli haberinde Atina’nın süreci yakından izlediği ve Kongredeki yasal engellerin devam ettiği belirtilmişti.

İsrail ve Yunanistan Washington’a ne söyledi?

İsrailli ve Yunan yetkililerin olası Türkiye F-35 satışına ilişkin kaygılarını ABD’li muhataplarına ilettiği de metinde aktarılıyor. Rapora göre Yunanistan, Türkiye’ye gelişmiş silah satışı yapılacaksa sistemlerin başka bir NATO üyesine karşı kullanılamayacağına ilişkin açık güvence ve koruma mekanizmaları istiyor. İsrail tarafında ise Türkiye’nin F-35 sahibi olmasının bölgesel hava üstünlüğüne etkisi tartışılıyor.

Transit Haber’de son günlerde yayımlanan Türkiye-İsrail askerî denge ve NATO hesabı ile Mekke Anlaşması sonrası askerî güç karşılaştırması dosyaları bu bölgesel rekabetin diğer boyutlarını ortaya koymuştu. CRS’nin yeni raporu, F-35 dosyasını aynı rekabetin doğrudan Washington’daki silah transferi boyutuna taşıyor.

Kongrede Türkiye’ye F-35 konusunda görüş birliği var mı?

Hayır. CRS, Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Jim Risch’in S-400 sahipliğinin sona erdirilmesi halinde dosyanın kapanmasını umduğunu aktarıyor. Jeanne Shaheen ve Mike Rounds da S-400’ün F-35 teknolojisine yönelik riskinin giderilmesi durumunda Türkiye’ye erişim verilmesine olumlu yaklaşıyor. Chris Coons ise sistemin yalnız başka bir yere konuşlandırılmasının temel güvenlik sorununu çözmeyebileceğini savunuyor.

Temmuz ayında farklı Temsilciler Meclisi grupları Trump yönetimine mektuplar göndererek olası satışa itiraz etti veya yasal şartların aşılmamasını istedi. Beyaz Saray’ın siyasi olarak satışa sıcak bakması tek başına yeterli değil. S-400 koşulu ve Kongre denetimi dosyanın merkezinde kalıyor.

KAAN için F110 motorları aynı engelle mi karşılaşıyor?

CRS, F-35 başlığından ayrı olarak KAAN savaş uçağında kullanılan F110 motorlarına da yer veriyor. Raporda Trump yönetiminin yaklaşık 80 F110 motoru için ihracat lisanslarını Kongreye bildirme yönünde adım attığına ilişkin haberler aktarılıyor. Bu satışın doğrudan yaptırım uygulanan Türk savunma tedarik kurumuna değil Türk Havacılık ve Uzay Sanayii üzerinden yürütülebileceği, CAATSA açısından farklı değerlendirilebileceği aktarılıyor. Kongrede motor satışına karşı karar tasarısı girişimi de bulunuyor.

Yeni metin, Ankara-Washington hattındaki siyasi yakınlaşmanın F-35 dosyasındaki yasal koşulu ortadan kaldırmadığını ortaya koyuyor. Türkiye’nin altı hazır uçağına erişebilmesi ve yeni F-35 siparişlerinin önünün açılması için S-400 sahipliği konusunda Kongrenin kabul edeceği bir çözüm bulunması gerekiyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

The Times: Mekke Anlaşması yeni bir güç merkezi yaratabilir ama bu NATO değil

İstanbul’u almak isteyen çok oldu, alabilen olmadı