Güney Afrika belgesiz iltica başvurularını açtı: 5 merkez iki günde felç oldu

Güney Afrika iltica başvuruları için başvuru kapısı, Temmuz ayındaki Anayasa Mahkemesi kararının ardından sahada yeniden genişledi. TimesLIVE’ın 6 Ekim’de yayımladığı 28 Eylül tarihli İçişleri Bakanlığı talimatına göre mülteci kabul ofisleri, koruma talebinde bulunmak için şahsen gelen kişilerin dosyasını almak zorunda. Talimat vizesi bulunmayan kişileri de kapsıyor. Ülkeye belirlenmiş giriş noktası dışında girenler ile daha önceki beş günlük süre şartını karşılamayan kişiler de koruma talebini kayda geçirebiliyor.

Göç Konulu Bakanlıklar Arası Komitenin 8 Ekim’deki resmî brifingi uygulamanın ilk günlerindeki tabloyu verdi. Güney Afrika’da yalnız beş Refugee Reception Office bulunduğunu kaydeden hükümet, son iki gündeki başvuru sayısının bu merkezlerde yoğunluk yarattığını bildirdi. Polis ile İçişleri Bakanlığı personeli kalabalığı yönetmek için birlikte çalıştı.

Güney Afrika iltica başvuruları neden değişti?

Güney Afrika Anayasa Mahkemesi 7 Temmuz 2026 tarihli Scalabrini kararında Refugees Act’in 4(1)(f), 4(1)(h), 4(1)(i) ve 21(1B) hükümlerini Anayasa’ya aykırı ve geçersiz buldu. Mahkemenin incelediği düzen, düzensiz giriş yapan veya gerekli transit vizesi bulunmayan kişilerin önce “valid reasons”, “good cause” ya da “compelling reasons” eşiklerinden geçmesini öngörüyordu. Geç bildirim de dosyanın esasına ulaşmadan önce engel yaratabiliyordu. Mahkeme, koruma talebinin içeriği incelenmeden başvuru yolunun kapanmasının non-refoulement ilkesi ve anayasal güvencelerle bağdaşmadığı sonucuna vardı.

İçişleri Bakanlığı, karardan sonra merkezlere gönderdiği operasyonel talimatta şahsen gelen ve iltica niyetini bildiren kişilerin başvurusunun alınmasını istedi. Dosya açıldıktan sonra Section 22 kapsamındaki asylum seeker visa düzenlenebiliyor. Bu belge başvuru sürerken kullanılan geçici statü; mülteci statüsü ise ayrı incelemenin sonunda karara bağlanıyor.

Beş merkezdeki yoğunluk nasıl oluştu?

Talimat 28 Eylül’de imzalandı ve derhal uygulanmak üzere gönderildi. Kamuoyuna yansıyan geniş uygulama 6 Ekim’den itibaren hızlandı. İçişleri Bakanlığının 7 Ekim tarihli açıklaması, “good cause” görüşmelerinin kaldırılmasının Anayasa Mahkemesinin bağlayıcı kararını uygulayan operasyonel düzenleme olduğunu kaydetti. Hükümet 8 Ekim’de ikinci bir brifing yaptı ve yalnız beş mülteci kabul merkezi bulunduğunu, yeni başvuru sayısının iki gün içinde bu merkezlerin kapasitesini zorladığını duyurdu.

Uygulamanın sahaya yansımasıyla Pretoria ve diğer merkezlerin önünde uzun kuyruklar oluştu. Güney Afrika iltica başvuruları için gelenlerin sayısı artarken The National’ın 8 Ekim tarihli haberinde yüzlerce yabancının hafta boyunca ofislerin önünde beklediği bildirildi. Bazı göç karşıtı gruplar merkezlerin önünde protestolar düzenledi.

Muhalefet hangi itirazları gündeme taşıdı?

ActionSA 7 Ekim’de yayımladığı açıklamada yeni talimatın mevcut iltica sisteminin iş yükünü daha da büyütebileceğini savundu. Parti hükümete başvuruların hangi sürede sonuçlandırılacağını, biyometrik kaydın nasıl yürütüleceğini, reddedilen dosyaların geri dönüş sürecinin hangi mekanizmayla izleneceğini ve merkezlere ek personel ayrılıp ayrılmayacağını sordu. ActionSA ayrıca sınır yakınlarında kontrollü işlem merkezleri kurulması ve dosyaların daha kısa sürede karara bağlanması yönündeki kendi önerisini tekrar gündeme taşıdı.

Mevcut uygulamada görevli, kişinin ülkeye hangi yoldan girdiği veya geçerli vize taşıyıp taşımadığı nedeniyle dosyayı kayda almaktan kaçınamıyor. Koruma değerlendirmesi başvurunun alınmasından sonra yürütülüyor. Hükümetin 8 Ekim brifinginde hileli, dayanaksız veya Refugees Act şartlarını karşılamayan taleplerin mevcut karar prosedürlerinden geçerek reddedilebileceği de kayda geçirildi.

Güney Afrika göç politikasında aynı anda iki yön var

Yeni iltica uygulaması, Güney Afrika’nın düzensiz göçe karşı yürüttüğü diğer operasyonlarla aynı döneme denk geldi. Transit Haber’in Musina geri dönüş merkezi dosyasında, hükümetin sınır dışı ve geri dönüş işlemleri için kullandığı geçici merkezin Ağustos sonunda kapatıldığını aktarmıştık. 178 bini aşan yabancı geri dönüşleri haberinde ise sınır denetimi ve geri gönderme operasyonlarıyla biyometrik hareket kontrolünün birlikte genişlediğini işlemiştik. İltica başvurularındaki yeni erişim kuralı, aynı göç yönetimi içinde koruma taleplerinin incelenmesi için ayrı bir prosedür olarak uygulanıyor.

Kısa süreli ziyaret sistemi başka bir hatta ilerliyor. Güney Afrika ETA sistemiyle ilgili dosyada turistik girişlerde elektronik yetkilendirmenin genişlediğini aktarmıştık. Güney Afrika iltica başvuruları ise uluslararası koruma isteyen kişinin dosyasının hangi koşullarda kayda alınacağını düzenliyor ve milliyet listesi yerine başvuru prosedürüne dayanıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

ABD’nin Afrika’ya gönderdiği göçmen için geri getirme kararı

Durban’da yaklaşık 150 sığınmacı için 30 Eylül endişesi

Hollanda’da eski sığınmacı aile birleşimi başvurularına yeni şartlar uygulanabilir: İki ret yeniden incelenecek

Yunanistan AB’ye önerdi: Krizde iltica başvuruları geçici olarak alınmasın