Dört ülke Kızıldeniz yönetiminde ortak tutum aldı: Türkiye’nin Somali hattı yeni denklemde

Kızıldeniz güvenliği konusunda dört Afrika ülkesinin imzaladığı El-Alameyn Bildirisi, Türkiye’nin Somali ve Etiyopya arasında yürüttüğü diplomasiyle aynı bölgede yeni bir siyasi koordinasyon kanalı oluşturuyor. Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderleri 4 Ekim 2026’da Mısır’ın Yeni El-Alameyn kentinde toplandı. Mısır Cumhurbaşkanlığının yayımladığı ortak metin Kızıldeniz’in yönetim sorumluluğunu kıyı devletlerine bırakırken Somali’nin toprak bütünlüğüne destek, Nil sularının kullanımı ve Sudan’daki çatışmaya ilişkin ayrı ilkeler belirledi.

Toplantıdan sekiz gün sonra, 12 Ekim’de yayımlanan Ali Coşar imzalı ASSAM analizi, bu yakınlaşmanın askerî bir işbirliğine dönüşüp dönüşmeyeceğini inceliyor. Yazarın değerlendirmesinde dört devletin farklı güvenlik kaygıları aynı coğrafyada birleşiyor: Mısır’ın Nil ve Süveyş hesapları, Sudan’daki iç savaş, Eritre’nin Etiyopya ile gerilimi ve Somali’nin deniz yetkisi tartışması. Türkiye ise Somali’de askerî eğitim faaliyetleri yürütüyor ve Etiyopya ile Somali arasında varılan Ankara Bildirisi’nin kolaylaştırıcısı. Türkiye’nin mevcut faaliyetleri, dörtlü mekanizmanın ileride Somali’yle kuracağı güvenlik işbirliği bakımından somut karşılaştırma imkânı veriyor.

Kızıldeniz güvenliği hakkında dört ülke neye karar verdi?

El-Alameyn zirvesinin ev sahibi Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’ydi. Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki, Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdülfettah el-Burhan da görüşmeye katıldı. Ortak bildirinin beşinci maddesi, ülkelerin zirve kararlarını izlemek üzere dönemsel olarak toplanacak bir takip mekanizması kuracağını kaydediyor. İzleme mekanizmasının dönemsel ve ihtiyaç duyuldukça çalışması konusunda mutabakat sağlandı. Dört lider, Kızıldeniz’de seyrüsefer özgürlüğünü destekliyor ve denizin yönetiminde kıyı devletlerinin yetkisini savunuyor. Dört yönetim, denizin idaresinin kıyı devletlerinin sorumluluğu olduğunu savunuyor. Bildirinin ilgili maddesi yönetim ilkesini ortaya koyuyor; denizde ticaretin güvenliğine ilişkin istişare çağrısını da içeriyor. Al Jazeera’nin 5 Ekim tarihli haberinde liderlerin Sudan ve Etiyopya çevresindeki gerilimleri diplomatik yollarla ele alma çağrısı da aktarılıyor.

Somaliland ve Etiyopya neden ortak bildiride yer aldı?

Zirvedeki ortak maddelerden biri Somali’nin birlik ve egemenliğinin korunmasıydı. Bildirinin dördüncü maddesi, Somaliland’ın ayrı bir devlet olarak tanınmasına veya desteklenmesine karşı çıkıyor. Somali hükümetinin toprak bütünlüğüne dayanan bu pozisyon, Etiyopya’nın denize erişim arayışlarıyla doğrudan ilgili. Etiyopya’nın Somaliland ile 2024’te duyurduğu deniz erişimi mutabakatı Mogadişu’nun sert itirazıyla karşılaşmıştı.

Bu anlaşmazlığa Türkiye, iki ülke arasında arabuluculuk yaparak müdahil oldu. 11 Aralık 2024 tarihli Ankara Bildirisi iki ülkenin karşılıklı egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygısını teyit ediyor. Aynı belgede Etiyopya’nın Somali egemenliği altında kiralama dâhil karşılıklı yarar sağlayacak anlaşmalarla denize erişimi için ticari düzenlemeler üzerinde çalışılması kabul edildi. 4 Ekim’deki ortak bildiri ise Somaliland’ın tanınmasına açıkça karşı çıktı. Ankara Bildirisi denize erişim için ikili ticari müzakereleri tarif ederken dörtlü zirve Somali’nin egemenlik taleplerine siyasi destek verdi.

Sudan ve Nil gündemi Mısır açısından nasıl şekillendi?

Bildirinin Sudan bölümü, devlet kurumlarını ve ülkenin toprak bütünlüğünü destekliyor; paralel yönetimlerin kurulmasına ve yabancı paralı asker desteğine karşı çıkıyor. Liderler Sudanlıların öncülük edeceği siyasi sürecin yeniden başlamasını istiyor. Bağımsız haberlerde Sudan’daki iç savaşın ve Etiyopya’daki çatışmanın zirvenin yapıldığı dönemde bölgesel güvenlik gündemini ağırlaştırdığı aktarılıyor.

Nil konusunda imzacıların hedefi, havza ülkelerinin tek taraflı kararları yerine önceden bilgilendirmeyi ve karşılıklı görüşmelerle uzlaşmayı esas alan bir su kullanım yöntemi. Metin, aşağı kıyıdaki iki ülkenin mevcut su kullanımını olumsuz etkileyecek tek taraflı adımlara karşı duruyor. Ahram Online’da 7 Ekim’de yayımlanan değerlendirme dört devlet arasındaki siyasi yakınlaşmayı bölgesel bir hizalanma olarak tanımlıyor; yakınlaşmanın kalıcı işleyişi ise izleme mekanizmasının faaliyetlerine bağlı olacak.

Türkiye’nin Somali’deki askerî varlığı hangi noktada?

Türkiye’nin Somali bağlantısı diplomasiyle sınırlı değil. Millî Savunma Bakanlığının Ağustos 2026 tarihli bilgilendirmesine göre Manisa’da 11 Mayıs–7 Ağustos arasında komando temel eğitimini tamamlayan 1.521 Somalili asker için mezuniyet töreni 7 Ağustos’ta yapıldı.

İkinci eğitim grubu için Bakanlık aynı açıklamada 1.523 Somali personeli için 17 Ağustos–9 Kasım döneminde yeni bir eğitim grubu planlandığını bildirdi. İlk sayı tamamlanmış eğitim programına, ikincisi ise o tarihte açıklanan plana ait.

Güvenlik ortaklığının TBMM kararlarına dayanan bir boyutu da var. Transit Haber’in Türkiye’nin yurt dışındaki askerî konuşlanmasına ilişkin dosyası, TBMM’nin 21 Temmuz 2026’da Somali’deki görev süresini iki yıl uzattığını aktarıyor. Görevin eğitim ile yardım ve danışmanlık boyutları Somali silahlı kuvvetlerinin kapasitesini geliştirmeye yöneliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 18 Kasım 2025 tarihli TBMM konuşmasında da Somali’yle güvenlik işbirliği ve kara-deniz hidrokarbon faaliyetleri birlikte ele alınıyor.

ASSAM savunma paktı ihtimalini nasıl değerlendiriyor?

Ali Coşar’ın analizinde Mısır ve Sudan’ın Eritre ile Somali’yle birlikte güvenlik eksenli kalıcı bir yapı kurması ihtimali tartışılıyor. Yazar, ortak tehdit algısı ve siyasi koordinasyonun tek başına müşterek askerî komuta, karşılıklı savunma yükümlülüğü veya bağlayıcı bir güvenlik anlaşması kurmaya yetmediğini belirtiyor. ASSAM’ın metnindeki değerlendirme, ülkelerin hangi hukuki taahhütleri üstleneceğini ve ortak askerî kurumlar kurulup kurulmayacağını inceliyor.

Mısır ile Somali arasındaki güvenlik işbirliği geliştikçe Ankara’nın Etiyopya ve Somali arasında açtığı diyalog kanalının nasıl işleyeceği daha yakından izlenecek. Bu sorunun mevcut belgesel zemini Transit Haber’in 13 Ekim tarihli Etiyopya–Eritre krizi ve El-Alameyn zirvesi haberi ile Ankara Bildirisi’nde bulunuyor. İlk haber zirveye eşlik eden çatışma ve diplomatik açıklamaları ele alırken, 12 Ekim tarihli ASSAM incelemesi aynı gelişmenin ortak güvenlik yapısına evrilme koşullarını araştırıyor.

Afrika Boynuzu’ndaki deniz rekabeti Türkiye için hangi alanları etkiliyor?

Afrika Boynuzu’nda Somali kıyılarının ve Kızıldeniz geçişlerinin güvenliği, ticaret yolları ve enerji arama çalışmaları Türkiye’nin bölgede yürüttüğü faaliyetlerle kesişiyor. Transit Haber’in Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu’ndaki rekabeti işlediği dosyası bölgenin İsrail ve Somaliland bağlantılarını da inceliyor. El-Alameyn’de görüşülen deniz taşımacılığı güvenliği, Somali ordusunun güçlendirilmesi ve devletlerin kıyı yetkileri ise birbirinden farklı başlıklar. Her birinde Türkiye’nin mevcut resmî görevi ve gelecekte üstlenebileceği rol ayrı belgelerle izlenmeli.

Dörtlü bildiride Somali’de görev yapan Afrika Birliği Destek ve İstikrar Misyonu AUSSOM’a öngörülebilir finansman sağlanması da isteniyor. Dört liderin ilan ettiği istişare mekanizmasının hangi sıklıkla toplanacağı, güvenlik kurumları arasında ortak çalışma üretip üretmeyeceği ve Somali–Etiyopya temaslarına yaklaşımı sonraki açıklamalarda görülebilecek. Türkiye’nin devam eden askerî eğitimiyle arabuluculuk faaliyetleri, bu yeni bölgesel temasın Ankara bakımından ölçülebilir iki bağlantısını oluşturuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Etiyopya’da çatışmalar büyüdü, Eritre krizi BM’ye taşındı

Riyad saldırılarına karşı 4 ülkeden ortak kınama

Limes’in ‘karanlık’ Ege öngörüsü: Türkiye ve İsrail karşı karşıya gelecek

Türkiye’nin tuhaf Libya stratejisi: Rakip kamplardan 502 asker aynı tatbikatta