Rusya’nın savaş ekonomisinde yeni eşik: Kamu harcamaları millî gelirin yüzde 39’una ulaştı

Rusya savaş ekonomisi için kamu harcamalarının büyüklüğü yeni bir tartışma konusu oldu. Rus ekonomist Aleksandr İsakov’un değerlendirmesine göre ülkenin konsolide kamu bütçesinden yapılan harcamalar, 2025 düzeyinde gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 39’una ulaştı. Fransız Le Grand Continent’ın 18 Ekim tarihli veri analizi, özellikle 2022’den itibaren genişleyen savunma harcamalarının kamu bütçesinin büyümesinde belirleyici olduğunu kaydetti.

Sber’in makroekonomik araştırma merkezini yöneten İsakov, VEB.RF kamu kalkınma bankasında başekonomist olarak görev yapıyor. Görüşlerini 15 Ekim’de RBC’ye verdiği söyleşide açıkladı. Karşılaştırmanın başlangıç noktasında, Rusya’nın konsolide kamu harcamalarının 2018–2019 yıllarında GSYH’nin yüzde 32–33’ü düzeyinde olması bulunuyor. 2018–2019 ile 2025 arasında kamu harcamalarının GSYH payı altı puandan fazla yükselmiş oldu.

Artışın önemli bölümünü savunma harcamaları oluşturuyor. Rusya’nın gelecek yıl için öngördüğü savunma harcaması 17,1 trilyon ruble. Bu tutar, daha önce 2027 yılı için ayrılan ödeneğe göre yaklaşık yüzde 27; 2026 için kabul edilen yaklaşık 12,9 trilyon rublelik düzeye göre ise yüzde 32 daha yüksek. İki oran farklı bütçe dönemleriyle karşılaştırılıyor.

Rusya savaş ekonomisi için yüzde 39 neyi ölçüyor?

Yüzde 39, yalnız Moskova’daki federal hükümetin yıllık harcamalarını ifade etmiyor. Konsolide kamu bütçesi, merkezî yönetimin yanı sıra başka kamu yönetimi düzeylerinin bütçe harcamalarını bir arada değerlendiren daha geniş bir ölçü. 2026 federal bütçesine ilişkin yüzde 20,9’luk GSYH payı daha dar bir kapsamı ölçüyor. Reuters’ın eylül sonunda incelediği belgelerde söz konusu federal harcama toplamı 48,6 trilyon ruble olarak aktarılıyor.

2018–2019 dönemi için verilen yüzde 32–33 oranı da konsolide harcamalara ilişkin. 2018–2019 ile 2025 değerleri, konsolide bütçe kapsamı üzerinden aynı seride karşılaştırılabiliyor. Le Grand Continent, 2018’den 2025’e kadarki artışı altı yüzde puanından fazla olarak hesaplıyor. Rusya savaş ekonomisi açısından asıl gösterge, harcamanın nominal ruble tutarından ziyade ekonomik üretime oranındaki artış.

2027 için 17,1 trilyon ruble: Yüzde 27 ile yüzde 32 neden farklı?

2027 için hazırlanan savunma bütçesi taslağında askerî harcama 17,1 trilyon rubleye çıkıyor. Rusya Maliye Bakanlığının 1 Ekim tarihli bütçe politika belgesinde de 2027 yılı millî savunma ödeneği yaklaşık 17,15 trilyon ruble. Reuters’ın 28 Eylül tarihli bütçe belgeleri araştırması, önceki 2027 planındaki yaklaşık 13,5 trilyon rubleye göre artışın yüzde 27 olduğunu aktardı. Le Grand Continent’ın yüzde 32 hesabı ise 2026 bütçesinde yer alan yaklaşık 12,9 trilyon rublelik savunma ödeneğini karşılaştırma tabanı olarak kullanıyor. Böylece iki oran aynı 2027 hedefi için hesaplanmasına rağmen farklı çıkıyor.

2027 planına göre 17,1 trilyon ruble, federal kamu harcamalarının yaklaşık yüzde 35’ine karşılık geliyor. Carnegie’nin Rusya bütçesi değerlendirmesine göre savunmayla iç güvenlik ve kolluk kuvvetleri ödenekleri birlikte alındığında tutar 21,4 trilyon rubleye; 2027 toplam federal harcamalarındaki pay da yüzde 44’e ulaşıyor. Bu hesapla 17,1 trilyon rublelik yalnız savunma kaleminin kapsamı arasında açık bir fark var.

2027 bütçesindeki bütün harcamalar aynı ölçüde yükselmiyor. Carnegie analizine göre geçen yıl hazırlanan 2027 planına kıyasla federal toplam harcama 2,7 trilyon ruble artırılırken savunma kalemindeki artış 3,6 trilyon rubleyi buldu. Diğer harcama gruplarının toplamında yaklaşık 900 milyar rublelik azaltım öngörülüyor. Yeni rakamlar, kaynak tahsisindeki askerî önceliği somutlaştırıyor.

OECD’nin yüzde 42,6 ortalamasıyla nasıl karşılaştırılıyor?

Le Grand Continent, Rusya’daki yaklaşık yüzde 39 oranını OECD ülkelerinin yüzde 42,6’lık ortalamasıyla yan yana getiriyor. Buradaki dönemler farklı: Rusya için 2025 düzeyi, OECD içinse 2023 verisi esas alınıyor. İki ölçü arasında yaklaşık 3,6 yüzde puanlık fark bulunuyor. Aynı analize göre 2011’deki fark yaklaşık on yüzde puanıydı.

Kamu kaynaklarının kullanım alanları karşılaştırmada ayrı bir yere sahip. Le Grand Continent’ın derlediği verilere göre OECD ülkelerinde sosyal koruma, sağlık ve eğitim için harcamalar GSYH’nin yaklaşık yüzde 27’sini oluşturuyor; Avrupa Birliği ülkelerinde bu üç kalemin toplam payı yaklaşık yüzde 31. Rusya için verilen yüzde 19’luk sosyal harcama oranı ise 2021 yılına ait. İlk iki ülke grubunda sosyal harcamalar, Rusya’da ise son yıllardaki askerî genişleme bütçenin yapısını etkiliyor.

OECD’nin yüzde 42,6 değeri 2023’e, Rusya’nın yaklaşık yüzde 39 değeri 2025’e ait. Harcamaların benzer büyüklükte olması, bütçelerin aynı öncelikleri taşıdığını göstermiyor.

Kamu harcamalarının hangi alanlara ayrıldığı sorusu da Rusya savaş ekonomisi açısından belirleyici. İki ülke grubunun sosyal hizmet ve savunma ödenekleri birbirinden ayrılıyor.

Rus ekonomist İsakov hangi ekonomik riskleri sıraladı?

Ekonomist Aleksandr İsakov, kamu harcamalarının millî gelirin yüzde 40’ına yaklaşmasını, yüksek ve sürdürülebilir büyümeyle uyumlu kamu sektörü büyüklüğü bakımından kritik bir sınır olarak değerlendiriyor. Ekonomist, vergi belirsizliğinin özel şirketlerin yatırım kararlarını ertelediğini; bunun da özel talebi ve ileride doğabilecek vergi gelirlerini baskılayabileceğini değerlendiriyor. Bu, uzman görüşü olarak dile getirilen bir büyüme riski.

Vergi sistemindeki değişiklikler bütçe finansmanının diğer tarafını oluşturuyor. Le Grand Continent’ın hatırlattığı üzere kurum kârları vergisi 2025’te yüzde 20’den 25’e çıkarıldı. Katma değer vergisi de 1 Ocak 2026’da yüzde 20’den 22’ye yükseltildi. İsakov, vergi artışları ve sonraki düzenlemelerin belirsizliğinin iş dünyasının yatırım değerlendirmelerinde etkili olduğunu belirtiyor.

Savaşın maliyetine ilişkin daha uzun bir dönem için Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) 2026 raporu başka bir ölçüm sunuyor. Kuruluş, Rusya’nın 2025’te askerî harcamalarını yaklaşık 16 trilyon ruble ve GSYH’nin yüzde 7,5’i olarak hesapladı. Bu tutar, tek bir federal bütçe kalemi yerine savunmayla bağlantılı farklı ödenekleri içeren daha geniş bir askerî harcama tahminine dayanıyor.

Rusya’nın bütçe tercihlerine ilişkin diğer veriler

Rusya savaş ekonomisi, yaptırımların şirketlerin davranışını nasıl değiştirdiğiyle de ilişkili. Rus oligarklar ve yaptırımlar hakkındaki Transit Haber dosyasında, ekonomist Aleksandra Prokopenko’nun özel şirketlerin devletle bağları hakkındaki görüşleri bulunuyor. Kamu harcamasının büyüklüğü ile şirketlerin yönetim ve yatırım kararları aynı dönemde yaşanan iki ayrı ekonomik gelişme.

Savunma üretimindeki tedarik maliyetleri de bütçeyi okurken değerlendirilen bir başka başlık. Rus silahlarında Çin parçaları ve yaptırım maliyeti araştırmasında elektronik bileşenlerin tedariki için açıklanan oranlar ve ek maliyetler bulunuyor. Öte yandan Ukrayna barış planı ve Rus enerji gelirleri dosyası, yaptırımlar ile enerji ticaretinin yeniden düzenlenmesi önerilerinin diplomatik boyutunu aktarıyor.

Ekim 2026 itibarıyla yayımlanan verilerin farklı zaman aralıkları var: İsakov’un konsolide bütçe oranı 2025 düzeyine, OECD karşılaştırması 2023’e, 17,1 trilyon ruble ise 2027 bütçe taslağına dayanıyor. Rusya savaş ekonomisi için güncel bütçe tartışması, gerçekleşmiş harcamalar ile gelecek yılın ödenek planını birlikte gündeme taşıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rus oligarklar neden Putin’e karşı çıkmıyor?

İstanbul Boğazı’ndan geçen Rus tankerleri aynı anda iki yerde görünüyor, gizemli olayı Financial Times ortaya çıkardı

Ukrayna dronlarında Starlink bağlantısı hız sınırında kesildi: Amerika sabote mi etti?

Rusya’nın dron fabrikasında Kuzey Koreli işçiler için insan ticareti iddiası