Rus oligarklar neden Putin’e karşı çıkmıyor?

Rus oligarklar ile Kremlin’in üst düzey yöneticileri arasındaki ilişki, 2022’de başlayan Ukrayna savaşının ardından Batı’nın uyguladığı bireysel yaptırımlarla yeniden tartışılıyor. Carnegie araştırmacısı Alexandra Prokopenko’nun Le Grand Continent’te 9 Ekim 2026’da yayımlanan incelemesine göre yaptırım listelerine alınan varlıklı Rusların önemli bir bölümü, siyasi kararları değiştirmek için Kremlin üzerinde baskı kurmak yerine ülkedeki ekonomik ve idari sisteme daha sıkı bağlandı.

Rus siyasetindeki bu dönüşüm, Prokopenko’ya göre, elitlerin yıllar boyunca karar verme gücünü kaybetmesiyle bağlantılı.

Fransızca yayımlanan araştırma, siyaset ve iş dünyasının yönetimdeki konumunu iki ayrı yetki üzerinden inceliyor. Stratejik yetki, devletin izleyeceği temel yolu değiştirebilme gücünü; taktik yetki ise alınmış bir kararın uygulanışını etkileme ve kendi çıkarlarını koruma imkânını ifade ediyor. Prokopenko’nun görüşüne göre Rusya’nın ekonomik ve siyasi elitleri, stratejik etkilerini 2022’den çok önce yitirdi. Ukrayna savaşının başlamasıyla elde kalan sınırlı hareket alanı da daraldı.

Rus oligarklar karar mekanizmasındaki etkilerini nasıl kaybetti?

Carnegie Russia Eurasia Center’ın haziranda yayımladığı Prokopenko araştırması, valilerin doğrudan seçiminin 2004’te kaldırılmasını ve büyük iş insanlarının devlet kurumlarıyla yaşadığı çatışmaları bu dönüşümün aşamaları arasında sayıyor. Vladimir Gusinski ve Boris Berezovski’nin ülkeden ayrılmaları, Mihail Hodorkovski’nin yargılanması ve Yukos varlıklarının el değiştirmesi, sermaye sahiplerinin siyasal karar alma alanını sınırlayan örnekler olarak ele alınıyor. Araştırmacı, sonraki yıllarda nüfuzun devletin stratejisini belirlemekten çok yönetim içindeki ilişkileri sürdürmeye dayandığını savunuyor.

21 Şubat 2022’deki Rusya Güvenlik Konseyi toplantısı da çalışmada ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk ve Luhansk’ın tanınmasına ilişkin televizyondan yayımlanan oturumda Dış İstihbarat Servisi Başkanı Sergey Narışkin, Putin’in sorularına yanıt verirken sözlerini değiştirmişti. Prokopenko bu sahneyi, üst düzey isimlerin kararın yönünü belirlemek yerine liderin tercihine uyum göstermesinin örneği sayıyor. Aynı dönemde ekonomik riskler konusunda yapılan uyarıların devletin savaş kararını değiştirmediğini yazıyor.

Yaptırımlar Rus oligarklar için neden farklı bir sonuç yarattı?

Prokopenko’nun 9 Ekim tarihli metnine göre, varlıklı Rusların banka mevduatlarının yüzde 97’si yaptırım uygulanan bankalarda tutuluyor. Araştırmacı, Batı finans piyasalarındaki kısıtlamalarla Rusya’daki sermaye denetimlerinin servetleri ülke içinde tuttuğunu savunuyor. Avrupa Birliği Konseyinin 22 Eylül tarihli kararında bireysel yaptırım listelerinde 3 binden fazla kişi ve kuruluş bulunduğu, bunlar için mal varlığı dondurma ve seyahat kısıtlamaları uygulandığı açıklandı. Konsey kararı mal varlığı dondurma işleminin ve giriş kısıtlamalarının kapsamını belirliyor.

Bankalardaki mevduatın kredilere dönüşmesi ile devlet siparişlerinin savaş üretimine yönlendirilmesi, araştırmacının kurduğu ekonomik ilişkinin iki halkası. İleri sürdüğü ilişki şu: Yurt dışındaki finansal seçenekleri azalan iş insanları, Rusya’da kalan varlıklarının korunması için iç siyasi ve bürokratik ilişkilere daha fazla ihtiyaç duyuyor. Yazara göre bireysel yaptırımlar, Rus oligarklar dahil bazı iş insanlarının Kremlin’den bağımsız hareket etmesini güçleştiriyor.

9 Ekim tarihli yayında yüzde 97 oranına ilişkin ayrı bir yöntem tablosu paylaşılmadı; oran Prokopenko’ya atfedilen hesap olarak aktarılıyor.

2026 yazında Rusya bankalarındaki nakit hareketleri de büyüdü. Euronews’in 19 Ağustos 2026 tarihli araştırması, Rusya Merkez Bankası ve piyasa verilerine dayanarak yılın ilk yedi ayında banka sisteminden yaklaşık 24,4 milyar avro karşılığı para çekildiğini aktardı.

Euronews, tasarruf sahiplerinin savaş finansmanı ve olası varlık müdahaleleri hakkındaki kaygılarını da kaynaklarına dayandırdı. Euronews’in nakit çekilişleriyle ilgili rakamları genel banka mevduatlarını kapsıyor. Prokopenko’nun yüzde 97 iddiası ise varlıklı kişilerin paralarının hangi bankalarda tutulduğuna ilişkin.

Rusya içindeki varlıkların korunmasında hangi riskler var?

Chatham House’un Eylül 2026’da yayımladığı ayrı analiz büyük iş insanlarının Batı yaptırımlarıyla birlikte Rusya’daki mal varlığına yönelik müdahaleler arasında kaldığını ele alıyor. Araştırmada Haziran 2026’da Vadim Moşkoviç’in yaklaşık 550 milyar ruble değerindeki varlıklarına el konulması ve bölgesel yöneticilere yönelik soruşturmalar örnek gösteriliyor. Chatham House değerlendirmesine göre Kremlin’e yakınlık geçmişte bazı girişimcilere sağladığı korumayı giderek daha az sunuyor. Chatham House, devlet çevreleriyle yakınlığın geçmişteki mülkiyet güvencelerini eskisi kadar sağlamadığını da belirtiyor.

Savaş sırasında şirketlere yönelik devlet müdahalesi de genişledi. Prokopenko, 2022 yazında kabul edilen yasayla özel şirketlerin askerî sipariş almaya ve çalışanlarını ilgili görevlere ayırmaya zorlanabilmesini örnek veriyor. Prokopenko bazı yöneticilerin bu kararların ticari faaliyetlerini aksattığına ilişkin yakınmalarını da kaydediyor. Yazara göre yöneticiler, kendilerine tanınan alan içinde üretimi sürdürmek veya kaynak bulmak için çözüm ararken devletin savaşa ilişkin temel tercihini değiştirebilecek bir siyasi araç geliştiremedi.

Bireysel yaptırımların kaldırılması için hangi koşullar tartışılıyor?

Çalışmanın son bölümünde Prokopenko, Rus oligarklar ve diğer yaptırım kapsamındaki kişilerin hangi davranışlarının kısıtlamaların kaldırılması ya da hafifletilmesiyle sonuçlanacağını açık biçimde gösteren yollar bulunmasını öneriyor. Yazara göre bir kişinin savaş politikasıyla arasına mesafe koymasının veya belirli faaliyetlerden ayrılmasının hukuki karşılığı öngörülebilir olursa bireysel davranışı etkileme ihtimali artabilir.

Bu öneri, araştırmacının Avrupa’ya yönelttiği siyasi tavsiye. Avrupa Birliği Konseyi ise yürürlükteki listelerin hangi yaptırım rejimlerine dayandığını ve ne zamana kadar uzatıldığını kendi kararlarında belirliyor.

AB yaptırımlarının enerji ve ticaret boyutu 2026 boyunca sürdü. Rus gemilerine el konulması ve Putin’in misilleme açıklamasıyla ilgili Transit Haber yazısında ticaret ve deniz taşımacılığındaki yaptırımların uygulamaları yer bulmuştu. Prokopenko’nun araştırmasındaki diğer konu, bireysel yaptırımların iş insanlarının siyasi tercihleri üzerindeki etkisi. Araştırmacının tezi, varlıkların dondurulması ile Kremlin üzerindeki siyasi etkinin iki farklı hedef olması üzerine kurulu.

Moskova ile Avrupa arasındaki güvenlik gerilimi de sürüyor. Putin’in Ukrayna’ya Avrupa askeri gönderilmesine yönelik Eylül uyarısı ile Rusya ve Almanya arasındaki diplomatik gerilimi ele alan haber yaptırımlar dışındaki güvenlik anlaşmazlıklarını kayda geçirmişti. Prokopenko’nun araştırması, üst düzey ekonomik kadroların savaşa ilişkin devlet kararlarını yönlendirebilecek bir merkez oluşturmadığı görüşüne dayanıyor. Avrupa’ya önerilen yöntem, ekonomik yöneticiler ve iş insanlarıyla temas kurarak karar alma özerkliğini artırmayı amaçlıyor.

Haziran 2026’da Carnegie tarafından duyurulan Prokopenko imzalı From Sovereigns to Servants kitabı, 2010’ların ortasından itibaren üst düzey Rus görevlilerle ve iş insanlarıyla yapılan görüşmelere dayanıyor. Le Grand Continent’teki son analiz, bu çalışmanın yaptırımlar ve siyasal etki ilişkisine odaklanan değerlendirmesini içeriyor. Araştırmacı, savaş boyunca devlet kadrolarının aldığı ekonomik kararların Kremlin yönetiminin belirlediği siyasi sınırlar içinde kaldığı görüşünü savunuyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rusya Dumasında 60 savaş gazisi: Seçim sonuçları mercek altında

ABD Rus dizeline kapıyı açtı: Trump’ın Putin’le anlaşması neden fiyatları düşürmeyebilir?

RUSI’den Rusya için nükleer öngörü: Daha çok savaş başlığı yerine daha isabetli füzeler

Pakistan Afganistan’ı vurdu, komşularından destek gelmedi: Moskova’da bildiri çıkmadı