İsrailli uzmanlar Filistin’in geleceğini yapay zekâyla test etti: İlhak çoğu denemede başarısız oldu

Filistin’in geleceği için dört siyasi seçeneği yapay zekâ ortamında sınayan İsrailli araştırmacılar, Batı Şeria’nın ilhakına dayanan planın denemelerin çoğunda tam olarak hayata geçemediğini bildirdi. İsrail merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsünün (INSS) 21 Ekim 2026 tarihli analizine göre ilhakı durduran etkenler arasında ABD ve uluslararası toplumun baskısı, Filistinlilerin karşı çıkması ve bölgeden ayrılmalarını teşvik etme girişimlerinin başarısızlığı bulunuyor. İlhak yolunda daha önce atılmış adımların, süreç durduktan sonra bile geri çevrilmesi güç etkiler bırakabileceği belirtildi.

15 Ekim’de İsrail ile diğer ülkelerden yaklaşık 50 uzmanın katıldığı çalıştayı INSS düzenledi. Uzmanların değerlendirdiği dijital deneyde ayrıca yaklaşık 50 yapay zekâ ajanı farklı siyasi aktörleri temsil etti. Dört seçenek için yüzlerce ayrı simülasyon çalıştırıldı; ajanlar kendi aralarında haberleşti, karar aldı ve krizlere yanıt verdi. İncelenen olası dönem üç yıldı. Sonuçların ilk derlemesini yayımlayan Udi Dekel ve Ofer Guterman, çalışmanın İsrail’in güvenlik ve siyasi çıkarları bakımından seçenekleri değerlendirmek üzere yapıldığını anlattı. INSS yayınları kurum içi analiz niteliği taşıyor.

Filistin’in geleceği için hangi dört senaryo test edildi?

İlk seçenek, mevcut çatışma yönetiminin değişen koşullara uyarlanarak sürmesiydi. İkinci seçenek INSS’nin “Decisive Plan” adıyla aktardığı, Batı Şeria üzerinde İsrail egemenliğinin genişletilmesini, Filistin Yönetiminin dağıtılmasını ve Filistinlilerin bölgeden göç etmelerinin teşvikini içeren plandı. Üçüncü yol, İsrail ve Filistin arasında kapsamlı iki devletli anlaşmaya dayanıyordu. Dördüncü seçenek ise siyasi yapıların, yerleşim düzeninin ve nüfus ilişkilerinin aşamalı biçimde uygulanmasını hedefliyordu.

Fransızca yayın yapan IsraJ’nin 21 Ekim tarihli bağımsız haberinde de dört seçeneğin her biri için tekrarlanan yapay zekâ denemelerinin, üç yıllık olası seyir üzerinden değerlendirildiği aktarılıyor. Modelin dayandığı varsayımlar, tarafların kriz anındaki davranışlarına ve araştırmacıların belirlediği hedeflere göre oluşturuldu. Filistin’in geleceği hakkındaki bu karşılaştırma, seçilen kurallar ve değerlendirme ölçütleri içinde ortaya çıkan sonuçları yansıtıyor.

Batı Şeria’nın ilhak planı neden çoğu simülasyonda durdu?

Üç yıllık öngörü dönemi içinde ilhak planı çoğu denemede bütünüyle uygulanamadı. ABD ile diğer ülkelerden gelen baskı, Filistinlilerin toprakların ayrı bölgelere ayrılmasına karşı çıkması ve teşvik edilmek istenen göçün gerçekleşmemesi başlıca engeller arasındaydı. Tek taraflı ilhak kararları ile Filistin Yönetimini ortadan kaldırmaya dönük girişimler, denemelerde sürecin geri döndürülmesini zorlaştırdı.

Göç başlığı, planın en somut unsurlarından biriydi. INSS’nin değerlendirdiği seçenek Batı Şeria’daki Filistinlilerin ayrılmasının teşvikini içeriyordu. Transit Haber’in 4 Eylül’de yayımladığı Ben-Gvir’in Gazze’den göç planı haberinde ise ayrı bir siyasi parti önerisinde Türkiye ile Etiyopya’nın yanı sıra Demokratik Kongo Cumhuriyeti olası varış ülkeleri olarak sayılmıştı. INSS’nin araştırması Batı Şeria’ya odaklanan dört seçenekten birini, önceki haber ise Gazze’ye yönelik ayrı bir partinin seçim programını ele alıyor. İki siyasi öneride de göçü teşvik eden düzenlemeler bulunuyor; modeldeki engeller ise özellikle Batı Şeria için tanımlanmış.

Simülasyonun göç ayağında araştırmacıların belirttiği başarısızlık, teşvik edilen ayrılışların beklenen ölçekte gerçekleşmemesinden kaynaklandı. Bu sonuç, ilhak senaryosunun tam uygulanmasını önleyen üç ayrı engelden biriydi.

Araştırmacıların analizinde, mevcut çatışmanın yönetilmesini esas alan seçenek üç yıl boyunca sürmesine rağmen denemelerin büyük bölümünde sahadaki koşullar kötüleşti. Filistin Yönetiminin zayıflaması, şiddetin artması ve Hamas’ın güçlenmesi, bu seçeneğe atfedilen sonuçlar arasında sayıldı. Raporda kapsamlı iki devletli anlaşma İsrail’in uzun vadeli çıkarları bakımından uygun bulsa da bugünkü koşullarda uygulanması için gereken siyasi ve güvenlik uzlaşmalarının sağlanamadığını savundu.

Aşamalı ayrışma modelinde Filistinlilere hangi yetkiler tanımlandı?

Araştırmada PELS kısaltmasıyla tanımlanan dördüncü model, sınırlı güvenlik egemenliğine sahip bir Filistin oluşumu kurulmasını ve sivil yönetim kapasitesinin güçlendirilmesini esas alıyor. Toprakların ve idari işlevlerin aşamalı biçimde ayrılması öngörülürken Ürdün Nehri’nin batısında genel güvenlik sorumluluğunun ve operasyonel hareket serbestisinin İsrail’de kalması planlanıyor. Filistin’in geleceği için çizilen PELS modelinde güvenlik yetkilerinin bir bölümü başlangıçta İsrail’de bırakılıyor.

INSS’nin seçtiği ölçütlerde PELS modeli daha iyi sonuç verdi. Bu ölçütler İsrail vatandaşlarının güvenliği, Filistinli sivil yönetimin etkinliği ve bölgesel destek, uluslararası meşruiyet ile ülke içindeki siyasi istikrar ve gelecekte siyasi görüşme zemini oluşturulmasıydı. Fransızca Alliance dergisinin 21 Ekim değerlendirmesi de simülasyonun aşamalı ayrışma seçeneğine ağırlık verdiğini aktardı. INSS’nin güvenlik sorumluluğunun İsrail’de kalmasına ilişkin önerisi, araştırmanın kendi stratejik yaklaşımının bir parçası.

Filistin’in geleceği konusunda uzmanların önüne gelen aşamalı modelin Filistin Yönetiminin işlevsel kapasitesine ve siyasi istikrarına bağlı olduğu belirtildi. Yönetimdeki olası bir çöküş veya liderlik krizi, değerlendirmeye göre süreçleri durdurabilecek. Hamas’ın silahsızlandırılması ve yönetimden uzaklaştırılması da çalışmanın öngördüğü koşullardan biri. INSS ayrıca Yahudi aşırılıkçıların Filistinlilere yönelik şiddetine karşı etkili yaptırım ve kolluk müdahalesini gerekli gördü; İsrail’de seçimlerin ve kırılgan koalisyonların uzun soluklu siyasi süreçleri kesintiye uğratabileceğini yazdı.

Araştırmanın bulguları hangi dönemi ve siyasi kararları kapsıyor?

21 Ekim tarihli yayındaki sonuçlar, birkaç ay boyunca çalıştırılmış dijital denemelerle 15 Ekim çalıştayının ilk değerlendirmelerinden oluşuyor. INSS bir düşünce kuruluşu; metni Udi Dekel ile Ofer Guterman imzalıyor. Bu modellerin sonucunu araştırmacıların seçtiği ölçütler ve ajanların tanımlanmış davranışları belirliyor. Metin herhangi bir kabine kararına değil, dört siyasi seçeneğin simülasyonuna ilişkin ilk bulgulara dayanıyor.

Uluslararası kurumların Filistin’in geleceği hakkındaki açıklamaları da sürüyor. BM Genel Sekreterinin 22 Eylül 2026 tarihli iki devletli çözüm konuşması, 1967 öncesi sınırlara dayanan bağımsız bir Filistin devleti hedefini yineledi. Transit Haber’in Lavrov’un Filistin devleti açıklamasına ilişkin haberinde Batı Şeria’daki yerleşimlerin gelecekteki devletin toprak bütünlüğüne etkisi aktarılmıştı. INSS’nin aşamalı ve sınırlı güvenlik egemenliği modeli, bu diplomatik hedefle doğrudan özdeş bir çözüm önerisi sunmuyor.

Batı Şeria’daki yerleşimlerin uluslararası alandaki karşılığı ekonomik tedbirlere de yansıdı. Hollanda’nın yerleşim ürünleri yasağı ve havalimanı kontrollerine ilişkin Transit Haber dosyası, yürürlükteki idari yaptırımları belgeliyor. INSS’nin yapay zekâ simülasyonu ise bu tür uluslararası baskının, ilhak seçeneğinin uygulama olasılığını nasıl etkileyebileceğini varsayımsal karar akışları içinde ele aldı.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Netanyahu Rusya’yı bot ağlarıyla suçladı, Putin’le görüşmeyi ise sürdürüyor

Trump’ın yardımcısı JD Vance ‘Netanyahu’ya destek açıklaması’ yapmayı reddetti

Netanyahu, İran’ın ABD kentlerini vurabilecek füzeler geliştirdiğini öne sürdü

İnternetten tanıştığı kadın için her şeyini sattı, 2 bin kilometre gitti ve…