Göçün ilk kuşağından sonra kurulan eğitim ve dayanışma ağı bugün çok daha çeşitli. İsviçre'deki Türk dernekleri ve Türkçe okullar çocukların anadilini korumasına destek verirken ailelerin okul sistemiyle bağ kurmasını da kolaylaştırıyor. Üniversite çağında ise öğrenci dernekleri başka bir çevre oluşturuyor.
Derslerin tamamı aynı kurum tarafından verilmiyor; kanton ve taşıyıcı kuruluş değiştikçe kayıt yolu da değişiyor.
Resmî eğitim ayağı Bern Eğitim Müşavirliği üzerinden yürütülüyor. Müşavirliğin “Türk Okulu Bul” sayfasında Türkçe ve Türk Kültürü dersi verilen noktalar kanton ile ders gününe göre aranabiliyor. Yaşadığı bölgeyi seçen aile, kendisine yakın ders yerini doğrudan görebiliyor.
İsviçre'deki Türk dernekleri ve Türkçe okullar nasıl çalışıyor?
Zürih Kantonu Eğitim Müdürlüğü HSK derslerini normal okul eğitimine eklenen gönüllü anadil programları olarak tanımlıyor. Kanton 33 dilde program tanıyor ve Türkçe bunlardan biri. Çocuklar ana dillerini hem konuşma hem yazı bakımından geliştiriyor; aileyle iletişim ve kültürel bağ da dersin amaçları arasında.
Kursları büyükelçilikler, konsolosluklar veya dernekler düzenleyebiliyor. Kantonun tanıdığı bir programın HSK çerçevesine uyması gerekiyor ve derslerin siyasi ya da mezhepsel propaganda amacı taşımaması şart. Uygun durumda HSK öğretmeninin verdiği not devlet okulundaki karnede de görülebiliyor. Türkçe dersi böylece devlet okulunun dışında kalmış bağımsız bir etkinlikten çok, kantonun tanıdığı tamamlayıcı eğitim niteliği kazanıyor.
Basel’de Türkçe dersi için hangi seçenekler var?
Basel-Stadt Eğitim Departmanının HSK sayfasında Türkçe için iki ayrı yol var. Türk Büyükelçiliğinin yürüttüğü program birinci anaokulu yılından itibaren öğrenci kabul ediyor ve ailelerden ücret alınmıyor. Ayrıca Dreirosen ile Horburg okullarındaki çocuklar için Basel-Stadt devlet okullarının yürüttüğü ayrı bir Türkçe modeli bulunuyor.
Bu iki örnek, kantonlara göre uygulamanın değişebildiğini açıkça ortaya koyuyor. Aile bir şehirde Türkiye’nin eğitim temsilciliğiyle bağlantılı öğretmene ulaşırken başka bir yerde yerel okulun programına başvurabiliyor. Kayıttan önce çocuğun hangi HSK sağlayıcısına uygun olduğu öğrenilmeli; ders saati de normal okul programıyla karşılaştırılmalı.
Veli birlikleri ailelere nasıl destek veriyor?
Zürih Kantonu Türk Veliler Birliği TEVZ, 2019’da Wallisellen’de kurulduğunu ve Türk çocuklarının eğitimini desteklediğini kendi internet sitesinde aktarıyor. Dernek HSK derslerine destek veriyor. Veli buluşmaları ile çocuklara yönelik eğitim faaliyetleri de çalışma alanları arasında.
Yeni gelen ailelerin ihtiyaçları çoğu zaman resmî kayıt formundan daha geniş oluyor. Okulun nasıl işlediğini anlamak, öğretmenle iletişim kurmak ya da anadil dersi seçmek için başka ailelerin deneyimi işe yarayabiliyor. İsviçre'deki Türk dernekleri ve Türkçe okullar bu temasın kurulabildiği yerlerden biri. Kültür merkezlerindeki etkinlikler de çocukların okul dışındaki sosyal çevresini genişletiyor.
Üniversite öğrencilerinin kurduğu ağlar ne yapıyor?
Topluluk yapısı üniversite döneminde değişiyor. ETH Zürih öğrenci birliği VSETH’in kuruluşlar sayfasında Turquia1912 da bulunuyor. VSETH, derneğin İsviçre ile Türkiye arasındaki öğrenci ve akademisyen bağlarını güçlendiren etkinlikler yaptığını yazıyor. Üniversite eğitimi ile kariyer bilgisi etrafında oluşan bu çevre, klasik hemşeri derneklerinden farklı bir işleve sahip.
Kültür merkezleri başka bir boşluğu dolduruyor. Halk oyunları veya müzik çalışmaları çocuklara Türkçeyi sosyal ortamda kullanma fırsatı veriyor. Bayram programları ve topluluk buluşmaları da kuşaklar arasında ortak bir alan yaratıyor. Bu merkezler özellikle hafta sonu etkinliklerinde eğitimle sosyal hayatı aynı mekânda buluşturabiliyor.
Kantonlar arasındaki fark, ailelerin aynı yaşta iki çocuk için bile farklı kayıt takvimiyle karşılaşmasına yol açabiliyor. Bir aile Zürih’te HSK koordinatörü üzerinden kayıt yaparken Basel’de okulun kendi duyurusunu izleyebiliyor. Fransızca konuşulan kantonlarda ise ders yerleri ve saatleri başka bir ağ üzerinden düzenlenebiliyor. Bu yüzden taşınma kararı verildiğinde eski okulun uygulamasını yeni kantonda da aynen bulmayı beklemek yerine, yeni adres için baştan sorgulama yapmak gerekiyor. Kültür merkezleri ve veli örgütleri, bu geçişte resmî adreslerin bulunmasını kolaylaştıran yerel temas noktaları olarak kullanılıyor.
Türkçe dersine kayıt olacak aileler hangi yolu izlemeli?
Önce Bern Eğitim Müşavirliğinin okul arama sayfasından yaşanılan kantondaki ders noktası bulunabilir. Sonra kantonun HSK sayfasından kayıt dönemi ile yaş koşulu incelenir. Zürih’te başvuru okul ve HSK sağlayıcısı üzerinden ilerliyor; Basel’de Türkçe programın koordinatör bilgileri kantonun kendi sayfasında yayımlanıyor.
Adres değişikliği yapan ailelerin ders noktasını yeniden araması gerekebilir. İnternette eski tarihli dernek listeleri dolaşımda kaldığı için kayıt saati ve kurum adresi güncel kaynaktan teyit edilmeli. İsviçre'deki Türk dernekleri ve Türkçe okullar arasında seçim yapılırken kurumun hâlen faal olup olmadığı ve çocuklar için hangi programı yürüttüğü doğrudan sorulabilir.
İsviçre’de yaşayan Türkler için diğer güncel başlıklar
Ülkedeki günlük yaşam eğitimle sınırlı değil. İsviçre çalışma izni kurallarındaki değişiklik hazırlığı çalışanları ilgilendiriyor. Schengen başvurusu yapacaklar VFS Global’in çevrim içi form duyurusuna bakabilir. Aile bağlantılı başvuru yapanlar için de İsviçre veya AB/AEA vatandaşı aile üyelerine ilişkin vize bilgisi bulunuyor.
Kaynaklar
- T.C. Bern Eğitim Müşavirliği — Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Verilen Okullar
- Kanton Zürich Bildungsdirektion — Heimatliche Sprache und Kultur (HSK)
- Kanton Basel-Stadt Erziehungsdepartement — Unterricht in Heimatlicher Sprache und Kultur (HSK)
- Türkischer Elternverein des Kantons Zürich (TEVZ) — Bildung für türkische Kinder
- VSETH — Organisations – Turquia1912