Emeklilik hesabında İsviçre’de birden fazla gelir kalemi var. İsviçre'de Türklerin emekliliği önce AHV/OASI olarak bilinen birinci sütundaki hakla başlıyor; işverenli çalışmada buna çoğu zaman mesleki emeklilik fonu ekleniyor. Türkiye’de geçmiş sigortalılık varsa SGK kayıtları da ayrı bir hesapta devreye giriyor.
Federal Sosyal Sigortalar Dairesi’nin emeklilik sistemi açıklamasına göre ülke üç sütunlu yapı kullanıyor: devletin AHV/OASI sistemi, mesleki emeklilik ve gönüllü özel birikim. AHV aylığı prim süresi ile ortalama kazanç geçmişine göre hesaplanıyor. Mesleki emeklilikte ise çalışanın fon hesabında biriken tutar esas alınıyor.
İsviçre'de Türklerin emekliliği hangi yaşta başlıyor?
2026’da erkekler için AHV referans yaşı 65. Kadınlarda geçiş takvimi sürüyor: 1962 doğumlular için referans yaş 64 yıl 6 ay. Kademeli artış 2028’de tamamlandığında kadın ve erkek için referans yaş 65 olacak. AHV’den aylık bağlanabilmesi için kural olarak en az bir tam yıl prim ya da buna denk sayılan katkı kaydı gerekiyor.
Prim yıllarındaki boşluk aylığı düşürebildiği için, emeklilik yaklaşmadan önce bireysel AHV hesabı dökümünü istemek yararlı. İsviçre’deki compensation office, kişinin kayıtlı gelirlerini ve prim yıllarını bu hesapta tutuyor. Eksik görünen dönemler varsa işveren bordroları ve sigorta belgeleriyle erken aşamada kontrol edilmesi, emeklilik başvurusunda gecikmeyi önlüyor.
2026’da 13. AHV aylığı nasıl ödenecek?
2026 yılı İsviçre yaşlılık aylıklarında yeni bir ödeme getiriyor. AHV/IV Bilgi Merkezi, aralık ayında yaşlılık aylığı alan herkesin 13. ödemeyi otomatik alacağını belirtiyor. Tutar, ilgili yıl içinde ödenen yaşlılık aylıklarının toplamının on ikide biri olacak. Dul, yetim ve malullük aylıkları bu uygulamanın dışında kalıyor.
Bu değişiklik İsviçre’de emekli olan Türkleri de doğrudan ilgilendiriyor. İsviçre yaşlılık aylığı Türkiye’deki bir hesaba ödeniyor olsa bile, kişi aralık ayında AHV yaşlılık aylığı alma hakkına sahipse 13. ödeme kapsamına giriyor. Hesaplama yıl içinde gerçekten ödenen aylık toplamına göre yapıldığı için, yıl ortasında emekli olanların ek ödemesi tam yıllık aylık alanlardan daha düşük olabiliyor.
Türkiye ile İsviçre arasındaki sosyal güvenlik sözleşmesi ne sağlıyor?
1 Ocak 1972’den beri yürürlükte olan Türkiye-İsviçre sosyal güvenlik sözleşmesi iki sistem arasındaki temel bağı kuruyor. İsviçre Dışişleri Bakanlığının Türkiye sayfası, sözleşmenin iki ülke vatandaşlarına eşit işlem, uygulanacak mevzuatın belirlenmesi ve sosyal güvenlik ödemelerinin yurt dışına aktarılması gibi konuları düzenlediğini belirtiyor.
Hizmet sürelerinin birlikte değerlendirilmesi, İsviçre'de Türklerin emekliliği bakımından doğrudan sonuç doğuruyor. SGK’nın sosyal güvenlik sözleşmeleri açıklamasına göre, aynı döneme rastlamayan sigortalılık süreleri gerektiğinde birleştiriliyor. Her ülke kendi mevzuatına göre yeterli süre varsa aylığı bağımsız hesaplıyor; süre tek başına yetmiyorsa diğer ülkedeki hizmet de hak kazanma hesabına giriyor ve aylık o ülkede geçen süre oranında bağlanıyor.
İki ülkeden de ayrı emekli maaşı alınabilir mi?
Şartlar oluştuğunda evet. İsviçre’de geçen prim süresi İsviçre aylığının, Türkiye’de geçen süre ise SGK aylığının hesabına giriyor. Sözleşme, iki ülkenin primlerini tek bir maaşa dönüştürmüyor; her kurum kendi mevzuatına göre kendi payını hesaplıyor. Bir ülkede tek başına aylık için yeterli süre yoksa, diğer ülkedeki sigortalılık süreleri hak kazanma testinde yardımcı olabiliyor.
SGK ayrıca bir ülkedeki kuruma yapılan emeklilik talebinin diğer ülke bakımından da dikkate alınabildiğini belirtiyor. İsviçre'de Türklerin emekliliği için bu uygulama, Türkiye’ye kesin dönüş yapanların işlemlerini iki kurum arasında takip etmesini kolaylaştırıyor. İsviçre’deki çalışmaları gösteren sigorta kayıtları ve işveren belgeleri saklanmalı; İsviçre’de yaşayanların da Türkiye’deki hizmet dökümlerini başvuru öncesinde güncellemesi gerekiyor.
İsviçre primlerinin Türkiye’ye transferi hangi durumda gündeme geliyor?
Sözleşmenin 10a maddesi Türk vatandaşları için prim transferine ilişkin ayrı bir yol içeriyor. SGK’nın yurt dışı sosyal güvenlik rehberine göre, İsviçre’den Türkiye’ye veya üçüncü bir ülkeye kesin olarak ayrılan ve İsviçre yaşlılık, malullük ya da ölüm sigortasından aylık almamış kişiler belirli koşullarda İsviçre’deki primlerinin Türkiye’ye transferini isteyebiliyor. Bu seçenek kullanıldığında İsviçre’deki ilgili emeklilik hakları tasfiye edilmiş sayılıyor; karar verilmeden önce iki ülkeden bağlanabilecek aylıkların karşılaştırılması gerekiyor.
Prim transferi İsviçre’den ayrılan herkes için kendiliğinden başlayan bir işlem değil. Yaş, İsviçre’deki prim süresi, Türkiye’deki sigortalılık geçmişi ve gelecekte nerede yaşanacağı bir arada hesaba katılıyor. İsviçre’den aylık alma hakkı korunabiliyorsa, prim transferi yerine aylığın Türkiye’ye ödenmesi bazı dosyalarda daha yüksek uzun vadeli gelir bırakabiliyor.
Mesleki emeklilik fonu AHV’den neden ayrı?
Maaşlı çalışanların önemli bir bölümünde ikinci sütun olarak mesleki emeklilik fonu bulunuyor. Bu para AHV’den ayrı yönetiliyor ve işveren ile çalışan katkılarıyla birikiyor. İş değişikliğinde birikim yeni fona aktarılabiliyor; İsviçre’den ayrılma halinde ise fonun zorunlu ve zorunlu olmayan bölümlerine göre farklı ödeme kuralları uygulanıyor.
OECD’nin İsviçre emeklilik profiline göre devlet aylığı ile zorunlu mesleki emeklilik birlikte sistemin temelini oluşturuyor. Toplam emeklilik gelirini görmek isteyen çalışanların AHV dökümünün yanında pension fund kayıtlarını da istemesi gerekiyor.
Başvuru öncesi hangi belgeler hazırlanmalı?
Başvuru yaklaşırken, İsviçre'de Türklerin emekliliği için AHV bireysel hesap dökümü, mesleki emeklilik fonu belgesi, Türkiye SGK hizmet dökümü, eski iş sözleşmeleri ve varsa Türkiye’deki sigorta başlangıcını gösteren kayıtlar birlikte hazırlanmalı. İsviçre dışında yaşayanlar AHV yaşlılık aylığı başvurusunu Swiss Compensation Office üzerinden yapabiliyor; İsviçre’de yaşayanlar bağlı oldukları compensation office ile ilerliyor.
Hizmet birleştirme ile 3201 sayılı Kanun kapsamındaki yurt dışı borçlanması farklı işlemler. Dosyanın sonucunu da farklı etkileyebiliyorlar. Başvuru tarihinden önce SGK’dan ve İsviçre’deki yetkili kurumdan kişisel hizmet kaydının teyit edilmesi, hangi ülkeden ne zaman aylık bağlanabileceğini netleştiriyor.
Aynı ülke dosyasındaki diğer konular için İsviçre vatandaşlığı ve C oturum izni, İsviçre’de işçi hakları ve İsviçre’deki Türk nüfusunun kantonlara göre dağılımı dosyalarından ulaşılabilir.
Kaynaklar
- Federal Social Insurance Office (FSIO/BSV) — Old-age insurance system
- OASI/DI Information Center — 13th OASI pension
- Swiss Federal Department of Foreign Affairs — Turkey: Pensions and social security
- Sosyal Güvenlik Kurumu — Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri
- OECD — Pensions at a Glance 2023 – Switzerland country profile