Türkiye'den İsviçre'ye işçi göçü 1960'larda başladı. Aile birleşimiyle büyüyen topluluk, daha sonra eğitim ve siyasi göçle çeşitlendi. Bugün en geniş yerleşim kuşağı Almanca konuşulan kuzey ve kuzeybatı kantonlarında bulunuyor. Zürih ile Aargau bu hattın büyük merkezleri; Basel çevresi de uzun süredir yerleşik Türk ailelerine ev sahipliği yapıyor.
Federal düzeyde İsviçre Federal İstatistik Ofisi’nin 2025 nüfus tablosu, nüfusu kanton, vatandaşlık ve doğum ülkesine göre ayırıyor. Yaş ve cinsiyet kırılımları da aynı tabloda seçilebiliyor. Türk vatandaşlığı seçildiğinde, ülke çapındaki dağılım kanton kanton izlenebiliyor. Vatandaşlığa geçmiş Türkiye kökenliler bu tabloda ayrı bir Türk kategorisinde kalmıyor; kayıt Türk vatandaşlığını koruyan kesimi ölçüyor.
İsviçre'deki Türk nüfusu: Türkler hangi kantonlarda daha yoğun yaşıyor?
Zürih, uzun yıllardır en büyük yerleşim merkezlerinden biri. Kentin sanayi ile hizmet ekonomisi ilk kuşak işçi göçünü çekti; sonraki kuşaklarda Winterthur, Dietikon, Schlieren ve Opfikon çevresindeki belediyelere doğru daha geniş bir yerleşim alanı oluştu. Türk işletmeleriyle anadili dersleri ve dernek faaliyetleri de bu coğrafyada yoğunlaşıyor.
Aargau da büyük Türk topluluğuna sahip kantonlardan. Aargau kantonunun 2025 nüfus raporu, Türkiye vatandaşlarını kantondaki 10 binden fazla nüfusa sahip yabancı gruplar arasında sayıyor. Baden ile Aarau çevresindeki; Wettingen ve Lenzburg hattındaki sanayi ve hizmet ekonomisi, yerleşimin yıllar içinde kalıcılaşmasında etkili oldu.
Basel’deki Türk topluluğunun yapısı nasıl?
Basel-Stadt ile Basel-Landschaft, İsviçre’deki eski Türk yerleşim merkezlerinden. Basel-Stadt istatistikleri, 2024’te Türkiye vatandaşlarının yüzde 77,5’i C yerleşim iznine sahip. B izni taşıyanların oranı yüzde 20,6. Bu oran, kantondaki Türk topluluğunun büyük bölümünün uzun dönemli yerleşim statüsünde bulunduğunu ortaya çıkarıyor.
Basel ve Zürih yalnızca ilk kuşak göçün adresi değil. Amsterdam University Press tarafından yayımlanan ikinci kuşak araştırması, Türkiye kökenli gençlerin eğitim, iş ve toplumsal hareketliliğini özellikle bu iki kent üzerinden inceliyor. Araştırma Zürih ve Basel’deki ikinci kuşağa odaklanıyor; iki kent Türk toplumunun sonraki kuşaklarında da güçlü bir yer tutuyor.
Bern, St. Gallen ve doğu kantonlarında durum ne?
Bern kantonunda Türk nüfus tek bir şehirde toplanmıyor. Bern kentiyle Biel/Bienne çevresinde; Thun hattında da daha dağınık bir yerleşim var. St. Gallen ve Thurgau ise Almanya ve Avusturya sınırına yakın sanayi bölgeleri nedeniyle işçi göçünün yerleştiği başka bir hat oluşturuyor. Solothurn da Basel-Aargau-Zürih ekseni arasındaki konumuyla uzun yıllardır Türk ailelerin yaşadığı kantonlardan biri.
Fransızca konuşulan kantonlarda sayı Almanca bölgelere göre daha düşük olsa da Cenevre ile Vaud’da; Neuchâtel’de de Türk toplulukları bulunuyor. Cenevre’de uluslararası kuruluşlar ve hizmet sektörü; Lozan ve çevresinde eğitim ve sağlık alanları farklı bir göç profili yaratıyor. Ticino’daki Türk topluluğu daha küçük; yerleşim İtalyanca konuşulan kantonun genel göç nüfusu içinde dağılıyor.
Vatandaşlık verisi toplam Türkiye kökenli nüfusu neden göstermiyor?
Resmî nüfus tablolarında “Türk vatandaşı” ile “Türkiye kökenli” aynı kategori değil. İsviçre vatandaşlığına geçen biri, vatandaşlık tablosunda artık Türk yabancı nüfusu içinde görünmeyebilir. Çifte vatandaşlık ve ikinci kuşak nedeniyle yalnız pasaport verisine bakıldığında topluluğun gerçek büyüklüğü olduğundan düşük çıkar. Kanton dağılımını tamamlamak için vatandaşlık verisine doğum ülkesi ve yerel entegrasyon araştırmaları ekleniyor.
Vatandaşlığa geçiş de istatistikleri değiştiriyor. Zürih kantonu 2025’te Türkiye kökeninden 327 kişinin İsviçre vatandaşlığına alındığını kaydetti. Türk pasaportlu nüfus ile Türkiye kökenli toplam topluluk arasındaki fark bu dönüşümle büyüyor. Aynı şehirde uzun süredir yaşayan iki aileden biri istatistikte “Türkiye”, diğeri “İsviçre” vatandaşlığı altında görünebiliyor.
Yeni taşınacak aileler hangi bölgeleri tercih ediyor?
Yeni gelenler açısından Zürih çevresi geniş iş piyasası ve güçlü Türkçe sosyal ağ sunuyor. Aargau ile Basel hattında sanayide çalışan aileler yoğun; sağlık sektöründeki çalışanlar da bu bölgelerde geniş bir iş alanı bulabiliyor. Bern ve St. Gallen’de hem eski göçmen aileleri hem yeni çalışanlar var. Kanton seçimini Türk nüfusun yoğunluğu kadar kira düzeyi ve vergi yükü de etkiliyor. Çocuklu aileler okul diline, çalışanlar ise işe ulaşım süresine ayrıca bakıyor.
Kantonların vergi ile eğitim uygulamalarında geniş yetkileri bulunuyor. Aynı işte çalışan iki kişinin yaşam maliyeti Zürih ile Aargau arasında farklılaşabiliyor. Çocuklu ailelerde okul diliyle belediye hizmetleri yerleşim kararında daha etkili oluyor. Emekliliğe yaklaşanlarda ise sağlık sigortası primiyle vergi yükü yerleşim kararını daha çok etkiliyor.
İsviçre’deki Türk toplumu için diğer rehberler
Avrupa’daki dağılımı karşılaştırmak isteyenler Avusturya’daki Türk nüfusunun eyaletlere göre dağılımına, ABD’deki Türk nüfusunun eyalet haritasına ve İngiltere’deki Türk nüfusu verilerine de bakabilir.
Kaynaklar
- Federal Statistical Office (FSO/BFS) — Permanent and non-permanent resident population by canton, citizenship, country of birth, sex and age, 2025
- Statistik Aargau — Kantonale Bevölkerungsstatistik 2025
- Statistisches Amt Basel-Stadt — Ausländische Bevölkerung nach Art der Bewilligung und Staatsangehörigkeit
- Amsterdam University Press — The New Second Generation in Switzerland: Youth of Turkish and Former Yugoslav Descent in Zurich and Basel