Türkçe eğitim ve iki dilli okullar için Avrupa’da tek bir okul modeli yok. Berlin’de Türkçe-Almanca iki dilli devlet okulu modeli bulunurken Fransa’daki EILE sistemi Türkçeyi ilkokulda haftada 1,5 saatlik isteğe bağlı yabancı dil dersi olarak sunuyor. Avusturya köken dili dersini ücretsiz devlet okulu hizmeti içinde yürütüyor; İsveç ise belirli koşulları sağlayan öğrenciler için ana dili dersini belediye veya okul yönetiminin sorumluluğuna bağlıyor.
Türkçe eğitim ve iki dilli okullar Avrupa’da hangi modellerle yürütülüyor?
Avrupa’daki sistemler aynı kavramı farklı biçimde uyguluyor. Bazı okullarda Türkçe öğretim dilinin yarısını oluştururken başka ülkelerde normal programa ek bir köken dili dersi olarak veriliyor. Learning and Instruction dergisinde yayımlanan Berlin araştırması, Devlet Avrupa Okullarında Almanca ile dokuz ortak dilden birinin birlikte kullanıldığını ve Türkçenin bu dillerden biri olduğunu kaydediyor. Türkçe dersi ile iki dilli okul böylece iki ayrı eğitim modeli olarak karşımıza çıkıyor.
Ailelerin erişebildiği seçenek yaşadığı şehirle doğrudan bağlantılı. Transit Haber’in Türklerin yoğun yaşadığı 25 Avrupa şehri rehberi diaspora merkezlerini resmî verilerle karşılaştırıyor. Okul dışındaki kurs ve kültür ağları için Türk dernekleri ve toplulukları rehberi ayrıca kullanılabilir.
Berlin’de Türkçe-Almanca iki dilli devlet okulu nasıl çalışıyor?
Berlin’de en kapsamlı model Staatliche Europa-Schule Berlin (SESB). Berlin Eğitim Senatosunun SESB sayfası, programı birinci sınıftan itibaren iki eşit öğretim diliyle yürüyen ücretsiz devlet okulu modeli olarak tanımlıyor. Berlin genelinde dokuz dil çifti bulunuyor. Türkçe-Almanca hattında Aziz-Nesin-Grundschule ilkokul, Carl-von-Ossietzky-Schule ise devam eden okul kademesi olarak listeleniyor. Program yalnız Türk kökenli çocuklara kapalı bir sistem değil; iki dilli eğitimi seçen ailelere açık.
Berlin’de SESB dışında da Türkçe-Almanca destek var. Berlin’in iki dilli Türkçe-Almanca okuryazarlık programı Jens-Nydahl ile Wedding ilkokullarında uygulanıyor; Rixdorfer Grundschule de aynı listede bulunuyor. Türkçe ana dili olan çocuklar birinci sınıftan itibaren ek Türkçe alabiliyor. Bazı ortak derslerde Almanca ve Türkçe ana dilli iki öğretmen sınıfta birlikte görev yapıyor.
Fransa’da Türkçe dersi neden iki dilli okuldan farklı?
Fransa’daki EILE sistemi tam zamanlı iki dilli okul değil. Fransa Eğitim Bakanlığının 1 Eylül 2025 tarihli EILE genelgesi, Türkiye’yi programın ikili anlaşma yaptığı altı ortak ülkeden biri olarak sayıyor ve derslerin kamu ilkokullarında okul saatleri dışında verildiğini belirtiyor. Éduscol’un güncel ilkokul rehberine göre Türkçe, programı açan okullarda CE1’den CM2’ye kadar gönüllü öğrencilere haftada 1 saat 30 dakika sunulabiliyor. Program okulun zorunlu 24 saatlik haftalık ders yüküne ekleniyor ve hedef CM2 sonunda A1 düzeyi. Türkçe eğitim ve iki dilli okullar karşılaştırılırken bu 1,5 saatlik EILE dersi tam zamanlı iki dilli öğretimden ayrı okunuyor.
EILE dersleri okulun sunduğu programa bağlı olduğu için her şehirde veya her ilkokulda otomatik olarak açılmıyor. Öğretmenler partner ülkeler tarafından görevlendiriliyor ve Fransız makamlarının belirlediği dil ile eğitim koşullarına tabi oluyor. Aile açısından ilk kontrol, çocuğun okulunda veya bağlı eğitim bölgesinde Türkçe EILE grubunun açılıp açılmadığını sormak.
Avusturya’da Türkçe köken dili dersi okul sisteminin içinde mi?
Avusturya’da Erstsprachenunterricht adı verilen köken dili dersi devlet okul sistemi içinde gönüllü ve ücretsiz. Avusturya Eğitim Bakanlığı, programın yaklaşık 25 dili kapsadığını bildiriyor. Amaç ailede kullanılan dilde okuma-yazmayı ve akademik dil becerisini güçlendirmek. Türkçe için Türkçe-Almanca resmî kayıt formu da yayımlanıyor. Form, dersin yeterli başvuru bulunduğunda açılacağını ve kayıtlı öğrencinin okul yılı boyunca düzenli katılacağını bildiriyor.
Ders saati ile okul bazındaki dağılım talebe göre belirleniyor. Viyana Eğitim Müdürlüğü, 2026/27 öğretim yılı için okullardan entegre köken dili dersi ihtiyacını 2–20 Mart 2026 arasında bildirmelerini istedi. Böylece sonraki yılın öğretmen ve ders saati planlaması okul talepleri üzerinden yapılıyor.
İsveç’te Türkçe ana dili dersi için 5 öğrenci kuralı nasıl uygulanıyor?
İsveç’te Türkçe için genel ana dili dersi kuralları geçerli. Skolverket’in rehberi, velilerden en az birinin İsveççe dışında bir ana dile sahip olmasını arıyor. Öğrencinin dili evde düzenli kullanması ve temel bilgiye sahip olması da gerekiyor. Okul yönetimi, koşulları sağlayan en az beş öğrencinin aynı dili istemesi ve uygun öğretmenin bulunması halinde dersi düzenlemekle yükümlü. Öğretmen okulda bulunamazsa uzaktan öğretim seçeneği kullanılabiliyor.
Aileler Türkçe dersine kayıt öncesinde hangi bilgileri sormalı?
Türkçe eğitim ve iki dilli okullar için ilk soru çocuğun hangi modele başvuracağı. Berlin’de SESB ile ek ana dili dersi farklı kayıt süreçlerine sahip. Fransa’da okulun EILE Türkçe grubunu açmış olması gerekiyor. Avusturya’da okul ve bölgesel eğitim müdürlüğü talebe göre planlama yapıyor. İsveç’te öğrenci hakkına ek olarak beş öğrenci eşiği ile uygun öğretmen koşulu devreye giriyor.
Okul seçiminin maddi tarafı için Avrupa’daki çocuk ve aile yardımları karşılaştırması kullanılabilir. Türkçe eğitim ve iki dilli okullar araştırılırken aile önce okulun sunduğu programın adını ve sınıf kademesini kontrol etmeli. Haftalık ders saati ile kayıt tarihi de doğrudan okuldan veya yetkili eğitim makamından teyit edilmeli.
Kaynaklar
- Berlin Senatsverwaltung für Bildung — Staatliche Europa-Schule Berlin
- Berlin Senatsverwaltung für Bildung — Sprachen lernen — Zweisprachige deutsch-türkische Alphabetisierung und Erziehung
- Ministère de l’Éducation nationale — France — Enseignements internationaux de langues étrangères — circulaire du 1-9-2025
- Éduscol — France — L’école élémentaire — EILE
- Bundesministerium für Bildung — Austria — Mehrsprachigkeit – Erstsprachenunterricht – Interkulturelle Bildung
- Schule Mehrsprachig — Austria — Anmeldung zum Erstsprachenunterricht — Türkisch
- Bildungsdirektion Wien — Bedarfserhebung Integrativer Erstsprachiger Unterricht für das Schuljahr 2026/27
- Skolverket — Sweden — Din rätt att läsa modersmål i grundskolan
- Learning and Instruction — Nine partner languages, one path: Minority language reading proficiency development among German two-way immersion students