AB sosyal güvenlik koordinasyonu için on yıldır müzakere edilen reformun ilk hükümleri 1 Kasım 2026’dan itibaren uygulanacak. Avrupa Birliği’nin 2026/2359 sayılı düzenlemesi 27 Ekim’de AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı. Düzenlemenin uygulama takvimi, 883/2004 ve 987/2009 sayılı sosyal güvenlik koordinasyonu tüzüklerinde yapılan değişiklikleri farklı tarihlere bölüyor. 1 Kasım’da A1 belgesinin düzenlenmesinde daha ayrıntılı doğrulama, uçuş ekipleri için “home base” tanımının güncellenmesi, bazı emeklilik hesapları ve kurumlar arası işbirliği hükümleri devreye giriyor. Reformun işsizlik, sınır ötesi çalışma, başka ülkeye geçici gönderilen çalışanlar, uzun süreli bakım ve aile yardımlarına ilişkin geniş bölümü ise 2 Kasım 2028’den itibaren uygulanacak.
AB sosyal güvenlik koordinasyonu 1 Kasım’da hangi kurallarla değişiyor?
1 Kasım’daki en görünür işlem değişikliklerinden biri A1 belgesiyle ilgili. 987/2009 sayılı uygulama tüzüğünün yeni 19(3) maddesi, A1 veya uygulanacak mevzuatı gösteren eşdeğer belge istenildiğinde yetkili kurumun ilgili olguları uygun biçimde değerlendirmesini ve belgede yer alan bilgilerin doğruluğunu teyit etmesini istiyor. AB sosyal güvenlik koordinasyonu kapsamında A1, bir kişinin sınır ötesi çalışmada hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olduğunu göstermede kullanılan temel belge. KPMG’nin 28 Ekim tarihli değerlendirmesi, 1 Kasım’dan itibaren A1 dosyalarında daha ayrıntılı bilgi ve tutarlılık kontrolünün görülebileceğini belirtiyor.
Havacılık çalışanları için de aynı tarihte teknik ama doğrudan uygulanabilir bir değişiklik var. Uçuş ve kabin ekibinin tabi olduğu sosyal güvenlik mevzuatını belirleyen “home base” kavramı, AB havacılık mevzuatındaki tanıma açık biçimde bağlanıyor. Böylece havayolu çalışanlarının sosyal güvenlik dosyasında kullanılan ana üs kavramı, Komisyonun 965/2012 sayılı havacılık düzenlemesindeki tanımla eşleştiriliyor.
Emeklilik hesaplarında 883/2004 sayılı tüzüğün 50(2) maddesi de 1 Kasım takviminde. Bir kişi geçmişte birden fazla üye devletin mevzuatına tabi olmuşsa ve belirli bir tarihte bu ülkelerin tamamında aylık bağlama koşullarını henüz karşılamıyorsa, şartları karşılanan ülkedeki kurum bazı yabancı sigortalılık dönemlerini oransal hesapta dikkate almayacak; bu yöntem o ülkeden ödenecek aylığın daha düşük çıkmasına yol açacaksa koruyucu hesap kuralı devreye girecek. Çok ülkeli emeklilik dosyalarının genel işleyişi, Transit Haber’in 6 Avrupa ülkesindeki Türklerin emeklilik hakları karşılaştırmasında ülke kurumlarıyla birlikte ele alınıyor.
Yeni 75a maddesi, ulusal sosyal güvenlik kurumlarıyla iş müfettişlikleri gibi ilgili kamu birimleri arasındaki işbirliğini de açık görev haline getiriyor. Yetkili makamların, koordinasyon kuralları ve İdari Komisyon kararları konusunda ilgili kurumları bilgilendirmesi; uygulanacak ülke mevzuatının doğru belirlenmesi için kurumlar arası çalışmayı desteklemesi gerekiyor. AB sosyal güvenlik koordinasyonu böylece yalnız bireysel yardım ve prim hesaplarını değil, sınır ötesi dosyaları inceleyen kurumların bilgi akışını da kapsıyor.
İşsizlik ve başka ülkeye gönderilen çalışanlar için ana tarih 2 Kasım 2028
Reformun işsizlik ödeneğine ilişkin ana hükümleri 2 Kasım 2028’de uygulanacak. Yeni kurallarda, iş aramak için başka bir üye devlete giden ve gerekli koşulları sağlayan kişi, önceki ülkeden aldığı işsizlik ödeneğini altı ay boyunca taşıyabilecek; yetkili ülke bu süreyi kişinin hak süresinin sonuna kadar uzatabilecek. Sınır ötesi çalışanlarda ise son çalışılan ülkede kesintisiz en az 22 haftalık çalışma, serbest çalışma veya sigortalılık bulunması halinde, ulusal hak koşulları sağlanıyorsa işsizlik ödemesinden son çalışma ülkesi sorumlu olacak. Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi, reformun bu bölümünü 2026’daki kabul sürecinde aynı çerçevede açıkladı. AB sosyal güvenlik koordinasyonu bu tarihte iş arayanların ve sınır ötesi çalışanların hangi kurumdan ödeme alacağını yeni kurallarla belirleyecek.
Başka bir AB ülkesine geçici olarak gönderilen çalışanlarda da 2 Kasım 2028 tarihi belirleyici. Çalışanın gönderilmeden önce işverenin kurulu olduğu ülkede en az üç ay sosyal güvenlik kapsamına bağlı bulunması aranacak. Toplam 24 aylık gönderme süresinin ardından aynı ülkeye yeni bir gönderme için en az iki aylık ara kuralı uygulanacak. Gönderme öncesi bildirim ve belge talebi temel yöntem olacak; iş seyahatleri ve 30 günlük dönemde toplam üç ardışık iş gününü aşmayan bazı kısa faaliyetler için istisna düzenleniyor. İnşaat sektörü kısa süre istisnasının dışında tutuluyor. Belge hemen düzenlenmezse yetkili kurum otomatik bir alındı kaydı verecek ve ev sahibi ülkedeki yetkili kurum bu bilgiyi alabilecek. Çalışan A1 çıkmadan faaliyete başlarsa işveren, talep halinde alındı kaydını veya kısa süre istisnasını destekleyen kanıtı sunacak.
İki veya daha fazla üye devlette çalışan kişiler için işverenin gerçek merkezinin belirlenmesine ilişkin ölçütler de 2028 paketinde ayrıntılandırılıyor. Kurumlar yalnız şirketin kayıtlı adresine bakmayacak; temel yönetim kararlarının nerede alındığı ve merkezi yönetim işlevlerinin nerede yürütüldüğü gibi unsurlar bütün dosya içinde değerlendirilecek. Düzenlemenin geçiş maddesi, uygulanacak mevzuatı 2 Kasım 2028 değişikliği nedeniyle farklılaşan bazı dosyalarda önceki ülke mevzuatının koşullar değişmediği sürece en geç 2 Kasım 2036’ya kadar sürmesini düzenliyor. Bu bölüm, AB sosyal güvenlik koordinasyonu içinde birden fazla ülkede çalışanların hangi sisteme bağlanacağını belirleyen kuralları kapsıyor.
Uzun süreli bakım ve aile yardımlarında 2028 takvimi
Uzun süreli bakım yardımları için reform, bu ödemeleri koordinasyon mevzuatında ayrı ve daha açık bir çerçeveye bağlıyor. Yeni tanım ve kapsanan bakım yardımlarının listesi 2 Kasım 2028’den itibaren esas alınacak. Aile yardımlarında ise çocuk yetiştirmek için çalışılmayan gelirin yerine geçen nakit yardımlarla diğer aile yardımları ayrı kategoriler halinde ele alınacak. Sınır ötesi aile dosyalarında hangi ülkenin öncelikli ödeme sorumluluğuna sahip olduğu ve fark ödemesinin nasıl hesaplandığı buna göre yürütülecek. Ülkelerin mevcut çocuk yardımı sistemlerini karşılaştırmak için Transit Haber’in Avrupa’daki çocuk ve aile yardımları rehberi ulusal tutarları ve başvuru koşullarını ülke bazında karşılaştırıyor.
Türkiye vatandaşları AB sosyal güvenlik koordinasyonuna hangi durumda giriyor?
1231/2010 sayılı düzenleme, AB’de yasal olarak ikamet eden ve durumu birden fazla üye ülkeyle bağlantılı olan üçüncü ülke vatandaşlarına sosyal güvenlik koordinasyonu kurallarını genişletiyor. Avrupa Komisyonunun güncel mevzuat sayfasına göre temel koşullar, kişinin AB’de yasal ikamet etmesi ve dosyanın birden fazla üye ülkeyle bağlantılı olması. Aile üyeleri ile geride kalan hak sahipleri de düzenlemenin kişisel kapsamına girebiliyor. Bu genişletme Danimarka için uygulanmıyor.
Örneğin Belçika’da yasal ikamet eden ve Hollanda’da çalışan bir Türkiye vatandaşı, dosyası iki AB ülkesine yayıldığı için gerekli koşulları sağladığında koordinasyon kurallarından yararlanabilir. Hangi ülkede prim ödeneceği, hangi sigorta dönemlerinin hak hesabına ekleneceği ve nakit yardımın hangi kurum tarafından ödeneceği kişinin çalışma ve ikamet geçmişine göre belirlenir. Transit Haber’in ülke değiştiren Türklerin emeklilik ve sosyal güvenlik hakları rehberi, Türkiye ile ikili sözleşmeleri AB içindeki üçüncü ülke vatandaşı koordinasyonundan ayrı ele alıyor.
1 Kasım 2026 ile 2 Kasım 2028 arasındaki takvim
- 27 Ekim 2026: 2026/2359 sayılı düzenleme AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı.
- 1 Kasım 2026: A1 belgesi değerlendirmesi, uçuş ekiplerinin home base tanımı, bazı emeklilik hesap hükümleri, kurumlar arası işbirliği ve belirli ek değişiklikleri uygulanmaya başlıyor.
- 2 Kasım 2028: işsizlik ödeneği, başka ülkeye geçici gönderilen çalışanlar, birden fazla ülkede çalışma, uzun süreli bakım ve aile yardımlarının ana reform hükümleri uygulanacak.
- 2 Kasım 2036: uygulanacak ülke mevzuatı 2028 değişikliği nedeniyle farklılaşan bazı değişmeyen durumlar için öngörülen azami geçiş süresi sona erecek.
AB sosyal güvenlik koordinasyonu açısından 2026 ile 2028 arasındaki dönem iki ayrı uygulama evresi oluşturuyor. 1 Kasım 2026’da belge doğrulaması ve belirli teknik hükümler başlarken işçi hareketliliğini doğrudan etkileyen büyük değişiklikler 2 Kasım 2028’de uygulanacak. Çok ülkeli çalışma geçmişi olan Türkiye vatandaşlarının dosyasında ikamet ülkesi, çalışma ülkeleri, sigortalılık dönemleri ve mevcut A1 ya da kurum kararları, hangi sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını belirleyen kayıtlardan oluşuyor.
Kaynaklar
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi — Regulation (EU) 2026/2359 (27 Ekim 2026)
- Council of the European Union — Social security coordination: Council gives final green light to updated rules (28 Eylül 2026)
- European Commission — EU legislation — Nationals of non-EU countries
- European Parliament — Clearer social benefits rules for EU mobile workers (7 Temmuz 2026)
- KPMG Global Mobility Services — New Regulation on Social Security Enters into Force 1 November 2026 (28 Ekim 2026)