Bir zamanlar İstanbul’dan Paris’e tren giderdi
Türkiye’den Avrupa’ya tren yolculuğu bugün birkaç hatla sınırlı olsa da geçmişte İstanbul, kıtanın önemli demiryolu duraklarından biriydi. Sirkeci’den hareket eden ya da bu gara ulaşan trenler, farklı dönemlerde Sofya, Belgrad, Bükreş, Budapeşte, Viyana, Münih, Venedik, Milano ve Paris gibi şehirlerle bağlantı kuruyordu. Bu dönemin en güçlü simgesi, 1883’te Paris’ten İstanbul’a ilk seferine çıkan Orient Express oldu. Paris ile İstanbul arasındaki son doğrudan sefer ise 1977’de yapıldı.
Paris bağlantısı sona erdikten sonra da Türkiye’nin Avrupa demiryolu ağı tamamen ortadan kalkmadı. Balkan Ekspresi, Bosfor Ekspresi ve İstanbul–Sofya hattı uzun süre yolcu taşımayı sürdürdü. Yakın geçmişte İstanbul’dan çıkan vagonlarla Belgrad ve Bükreş’e ulaşmak mümkündü. İstanbul–Selanik arasında 2005’te başlatılan Dostluk Treni de iki ülke arasındaki ilişkilerin sembolik hatlarından biri haline geldi; ancak Yunanistan’daki ekonomik kriz sırasında uluslararası seferlerin askıya alınmasıyla 2011’de kapandı.
Uluslararası trenlerin azalmasının arkasında tek bir sebep yok. Uçak biletlerinin ucuzlaması, uzun gece seferlerinin yüksek maliyeti, Balkanlar’daki siyasi gelişmeler, sınır kontrolleri, düşük yolcu talebi ve demiryolu altyapısındaki değişiklikler eski ağı daralttı. Bugün Paris, Viyana, Belgrad veya Selanik’e İstanbul’dan doğrudan tarifeli tren bulunmuyor; yolcuların mevcut hatları, aktarmaları, vize kurallarını ve dönemsel seferleri ayrı ayrı kontrol ile uğraşması şart. Buna rağmen eski güzergâhlar, Türkiye’nin Avrupa’ya yalnızca havadan değil, raylarla da geniş biçimde bağlandığı bir dönemi hatırlatıyor.
Günümüzde nostaljik Orient Express adıyla pazarlanan lüks seferler ile geçmişteki düzenli Paris–İstanbul bağlantısı aynı hizmet sayılmaz. Özel tur trenleri belirli tarihlerde, yüksek ücretle ve farklı güzergâhlarla çalışabilir; bunları günlük tarifeli ulaşım seçeneği gibi görmek yanıltır. İstanbul’dan Avrupa’ya rayla gitmek isteyen yolcu, mevcut Sofya ve Bükreş bağlantılarını başlangıç noktası alıp sonraki biletleri ayrı işletmelerden kurmak zorunda kalabilir. Her aktarma, kaçırılan bağlantı ve geceleme riskini artırır.
Sınır geçişlerinde pasaport ile vize kontrolü tren içinde ya da istasyonda yapılabilir. Schengen vizesinin başlangıç günü, Bulgaristan ve Romanya dâhil planlanan hattın statüsü, transit geçilen ülkeler ve bagaj koşulları aynı takvimde incelenmeli. Demiryolu işletmeleri dönemsel bakım, sınır çalışması veya mevsim nedeniyle saat değiştirebildiğinden eski bloglardaki güzergâhlar bilet kanıtı sayılmaz. Ayrı biletlerle kurulan yolculukta ilk tren gecikirse sonraki işletme ücretsiz değişiklik sunmayabilir. Raylarla Paris’e ulaşmak yine mümkün olabilir; fakat bu, İstanbul’dan kalkan tek bir doğrudan trenle değil, birden fazla gün ve aktarmayla oluşturulan kişisel güzergâhtır. Eski ağın tarihsel değeri ile 2026’daki fiilî sefer seçeneklerini ayırmak gerekir.