Bir zamanlar İstanbul’dan Paris’e tren giderdi

Türkiye’den Avrupa’ya tren yolculuğu bugün birkaç hatla sınırlı olsa da geçmişte İstanbul, kıtanın önemli demiryolu duraklarından biriydi. Sirkeci’den hareket eden ya da bu gara ulaşan trenler, farklı dönemlerde Sofya, Belgrad, Bükreş, Budapeşte, Viyana, Münih, Venedik, Milano ve Paris gibi şehirlerle bağlantı kuruyordu. Bu dönemin en güçlü simgesi, 1883’te Paris’ten İstanbul’a ilk seferine çıkan Orient Express oldu. Paris ile İstanbul arasındaki son doğrudan sefer ise 1977’de yapıldı.

Paris bağlantısı sona erdikten sonra da Türkiye’nin Avrupa demiryolu ağı tamamen ortadan kalkmadı. Balkan Ekspresi, Bosfor Ekspresi ve İstanbul–Sofya hattı uzun süre yolcu taşımayı sürdürdü. Yakın geçmişte İstanbul’dan çıkan vagonlarla Belgrad ve Bükreş’e ulaşmak mümkündü. İstanbul–Selanik arasında 2005’te başlatılan Dostluk Treni de iki ülke arasındaki ilişkilerin sembolik hatlarından biri haline geldi; ancak Yunanistan’daki ekonomik kriz sırasında uluslararası seferlerin askıya alınmasıyla 2011’de kapandı.

Uluslararası trenlerin azalmasının arkasında tek bir sebep yok. Uçak biletlerinin ucuzlaması, uzun gece seferlerinin yüksek maliyeti, Balkanlar’daki siyasi gelişmeler, sınır kontrolleri, düşük yolcu talebi ve demiryolu altyapısındaki değişiklikler eski ağı daralttı. Bugün Paris, Viyana, Belgrad veya Selanik’e İstanbul’dan doğrudan tarifeli tren bulunmuyor; yolcuların mevcut hatları, aktarmaları, vize kurallarını ve dönemsel seferleri ayrı ayrı kontrol ile uğraşması şart. Buna rağmen eski güzergâhlar, Türkiye’nin Avrupa’ya yalnızca havadan değil, raylarla da geniş biçimde bağlandığı bir dönemi hatırlatıyor.