Yeni bir savaş başlamak üzere
Etiyopya çatışmaları, Tigray’da yeniden yükselen askerî gerilim ve Eritre sınırındaki karşılıklı suçlamalar nedeniyle Afrika Boynuzu gündeminin ön sıralarına çıktı. Reuters’ın 9 Ekim tarihli haberinde Addis Ababa yönetiminin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine gönderdiği mektup aktarıldı. Etiyopya, Eritre birliklerinin sınırdan yaklaşık 60 kilometre içeri girdiğini savundu ve bunun karşısında kendini savunma hakkını ileri sürdü. Eritre yönetimi suçlamayı reddetti. Tarafların art arda BM’ye başvurması, krizin sahadaki çatışmaların ötesine taşındığını ortaya koydu.
ACLED, eylül sonundan itibaren Tigray’daki kontrol değişikliklerini ve yeni cepheleri tarih sırasına göre listeledi. Mekelle ile Aksum çevresinde ve ayrıca Şire’de bildirilen gelişmeler, 2022 Pretoria anlaşması sonrasında tamamen kapanmayan siyasi ve askerî sorunların yeniden açık çatışmaya dönüştüğünü ortaya koyuyor. Associated Press de ekim ortasında Mekelle’de federal yönetimin yeniden kurulmasına yönelik adımları ve Ethiopian Airlines seferlerinin yeniden başlamasını haberleştirdi. Buna karşılık Tigray’ın başka kesimlerindeki güvenlik hareketliliği sürüyor.
Etiyopya çatışmaları aynı dönemde Eritre ve Sudan’ın güvenlik hesaplarıyla kesişti; Somali ile Mısır da aynı bölgesel tablonun içinde kaldı. Mısır Devlet Enformasyon Servisinin 4 Ekim tarihli kaydına göre Yeni El Alameyn’deki toplantıya Mısır’ın yanı sıra Eritre ve Somali liderleri ile Sudan yönetimi katıldı. Zirvede Afrika Boynuzu’ndaki gelişmeler ele alındı. Devlet egemenliği ile toprak bütünlüğü ve Kızıldeniz güvenliği de gündemdeydi. Görüşme, Etiyopya–Eritre geriliminin sertleştiği günlere denk geldi.
Türkiye de bölgedeki diplomatik denklemin dışında değil. Türkiye Dışişleri Bakanlığının 11 Aralık 2024 tarihli Ankara Bildirisi Somali ile Etiyopya arasındaki denize erişim ve egemenlik tartışmasında Ankara’nın kolaylaştırıcı rolünü kayıt altına alıyor. Yeni Etiyopya–Eritre gerilimi, Türkiye’nin Somali ilişkilerini ve Kızıldeniz çevresindeki güvenlik gündemini de doğrudan ilgilendiriyor.
Security Council Report, BM Güvenlik Konseyinde Afrika Boynuzu hakkında kapalı istişare yapılacağını duyurdu. Dosyada Etiyopya'nın kuzeyindeki çatışmalar ile komşu ülkelerle ilişkiler aynı çerçevede ele alınıyor. YouTube videosundaki “yeni bir savaş başlamak üzere” ifadesi bu hızla büyüyen risk tablosuna dayanıyor; mevcut kaynaklar ise açık savaş ihtimalini tartışırken tarafların karşılıklı iddialarını ayrı ayrı kayda geçiriyor.
2022’de Pretoria’da imzalanan barış anlaşması, Tigray savaşını sona erdirmeyi amaçlamıştı. Son haftalardaki gelişmeler bu düzenlemenin sahadaki bütün sorunları kalıcı biçimde çözmediğini gösterdi. Reuters’ın 10 Ekim haberinde Adigrat çevresinde yeniden kontrol değişiklikleri yaşandığı, Eritre’nin de BM’ye başvurarak Etiyopya’nın tehditlerine karşı adım istediği aktarıldı. Etiyopya ile Eritre arasındaki diplomatik ilişkilerin 1 Ekim’de kesilmesinin ardından iki hükümetin mektupları BM kayıtlarına girdi. Bu aşamada savaş ihtimali, resmî savaş ilanından çok hızla büyüyen askerî ve diplomatik tırmanma üzerinden tartışılıyor.
Kaynaklar: Reuters; ACLED; Associated Press; Mısır Devlet Enformasyon Servisi; Türkiye Dışişleri Bakanlığı; Security Council Report.