AB adayı olup da vizeye tabi tek ülke
Türk vatandaşlarına vize muafiyeti henüz sağlanmadı ve Türkiye, Avrupa Birliği’nin mevcut aday ülkeleri arasında kısa süreli Schengen seyahatinde genel vize zorunluluğu devam eden tek ülke konumunda. AB’nin dokuz aday ülkesi arasında Arnavutluk, Bosna-Hersek, Gürcistan, Moldova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve Ukrayna uygun pasaportlarla kısa süreli seyahatlerde vize muafiyetinden yararlanıyor.
Türkiye, AB’nin 2018/1806 sayılı vize tüzüğünde vize zorunluluğuna tabi ülkelerin bulunduğu Ek I listesinde bulunuyor. Diğer sekiz aday ülke, gerekli biyometrik pasaport koşullarıyla birlikte Ek II’deki muafiyet rejiminden yararlanıyor. Bu ülkelerin uygun pasaport sahipleri Schengen bölgesinde 180 günlük dönem içinde en fazla 90 gün kalabiliyor.
Vize serbestisi dosyası 2013’te başlatılan Türkiye-AB diyaloğu üzerinden ilerliyor. Yol haritasında toplam 72 kriter bulunuyor. Resmî kayıtlara göre kriterlerin büyük bölümü tamamlandı; bugün altı başlık açık kalmaya devam ediyor. Bu başlıkların kapanması, vizesiz seyahatin başlayabilmesi için gerekli siyasi ve hukuki sürecin temelini oluşturuyor.
Açık konular arasında Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması’nın bütün hükümleriyle uygulanması, kişisel verilerin korunması mevzuatının AB standartlarıyla uyumu ve Europol ile operasyonel iş birliği bulunuyor. Tüm AB ülkeleriyle cezai konularda etkili adli iş birliği, GRECO’nun yolsuzlukla mücadele tavsiyeleri ve terörle mücadele mevzuatına ilişkin ölçütler de dosyada kalıyor.
Ankara 2026 yazında bu altı başlık üzerindeki kurumlar arası çalışmayı yeniden hızlandırdı. Dışişleri, Adalet ve İçişleri bakanlıklarının yürüttüğü hazırlıkların Avrupa kurumlarıyla yapılacak görüşmelerde ele alınması planlanıyor. Buna rağmen muafiyetin başlayacağına ilişkin açıklanmış resmî bir tarih yok.
Hak tanınırsa biyometrik pasaport sahibi Türk vatandaşları turizm, aile ziyareti veya kısa süreli iş görüşmesi gibi amaçlarla Schengen ülkelerine önceden vize almadan seyahat edebilecek. Kural 180 günde 90 güne kadar kalış sağlayacak. Çalışma, uzun süreli eğitim ya da otomatik oturum hakkı vermeyecek.
2025’te getirilen daha elverişli çok girişli Schengen vizesi kuralları ise farklı bir düzenleme. Cascade sistemi, olumlu vize geçmişi olan Türkiye’deki başvuru sahiplerinin zaman içinde daha uzun süreli çok girişli vizelere erişmesini kolaylaştırıyor. Randevu alma, belge sunma, başvuru ücreti ve konsolosluk kararı süreçleri devam ediyor.
Son aşamada hukuki değişiklik de gerekiyor. Kalan altı kriterin tamamlanmasının ardından Türkiye’nin AB vize tüzüğünde Ek I’den çıkarılarak muafiyet rejimine geçirilmesi gerekiyor. Avrupa kurumlarındaki karar süreci tamamlanmadan vizesiz kısa seyahat başlamayacak.
Bugünkü fark bu yüzden sürüyor: Sekiz aday ülkenin uygun pasaport sahipleri kısa Schengen seyahatlerinde önceden vize almıyor, Türkiye’nin umuma mahsus pasaport sahipleri ise başvuru yapmak zorunda. Türk vatandaşlarına vize muafiyeti dosyasının kapanması, hem kalan kriterlere hem de AB tarafındaki hukuki işlemlerin sonuçlanmasına bağlı.