Avustralya’da 8 binden fazla vatansız kişi için kalıcı oturum çağrısı

Hiçbir ülkenin vatandaşı olarak tanınmayan ve haymatlos olarak da sıfatlandırılan 8 binden fazla kişinin Avustralya’da yaşadığı bildirildi. Federal hükümetin 2025 için Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne ilettiği sayı 8 bin 183. Ancak göç hukuku uzmanları, ülkede vatansızlığı tek ölçütle belirleyen resmî bir prosedür bulunmadığı için bu rakamın gerçek toplamı göstermediğini söylüyor.

ABC News’in 24 Temmuz 2026 tarihli haberine göre hukukçular ve mülteci destek kuruluşları, vatansız kişilerin tanınacağı ulusal bir sistem ile kalıcı oturuma ve vatandaşlığa uzanan açık bir yol kurulmasını istiyor. Tartışma yalnız pasaport sahibi olmayı değil; eğitim, çalışma, sağlık hizmetleri ve göçmenlik statüsüne erişimi kapsıyor.

Vatansız kişi kimdir

Uluslararası hukukta vatansız kişi, hiçbir devlet tarafından kendi hukukuna göre vatandaş kabul edilmeyen kişi olarak tanımlanıyor. Vatansızlık mültecilikle aynı anlama gelmiyor. Bir kişi ülkesinde zulüm görmediği hâlde vatansız olabilir; bir mültecinin ise geçerli bir vatandaşlığı bulunabilir.

Ülke, vatansız kişilerin statüsüne ve vatansızlığın azaltılmasına ilişkin iki temel Birleşmiş Milletler sözleşmesine taraf. Buna rağmen ülkede bütün kurumların kullanacağı, yasayla düzenlenmiş tek bir vatansızlık tanımı ve başvuru sahibinin durumunu resmen belirleyen ayrı bir Statelessness Determination Procedure bulunmuyor.

8 bin 183 rakamı neden kesin sayı değil

UNHCR’nin veri notuna göre Avustralya’nın bildirdiği rakamlar; göçmenlik gözetiminde bulunan kişiler ile ülke içi insani vize almış veya bu vize için başvururken kendisini vatansız olarak beyan etmiş kişilerden oluşuyor. Ülkedeki bütün vatansızları tespit eden ayrı bir kayıt sistemi olmadığı için geçici vizeyle yaşayan, başka bir göç kategorisinde bulunan ya da statüsü hiç kayda geçmeyen kişiler toplamın dışında kalabiliyor.

Melbourne Üniversitesi Peter McMullin Vatansızlık Merkezi tarafından hazırlanan “Understanding Statelessness in Australia” araştırması da mevcut verilerin parçalı olduğunu belirtiyor. Çalışma, yüzlerce mahkeme ve idari karar ile hukukçuların, sağlık çalışanlarının, kamu görevlilerinin ve vatansız kişilerin deneyimlerini inceledi. Araştırmacılar daha doğru veri toplanmasını, kişilerin durumunu belirleyecek resmî bir sürecin kurulmasını ve kalıcı statüye erişimin sadeleştirilmesini öneriyor.

Geçici vizelerle yıllarca bekleyenler var

Kimlik ve vatandaşlık belgesi bulunmaması vize dosyasının temel aşamalarını zorlaştırabiliyor. Başvuru sahibi doğum kaydı, ulusal kimlik kartı veya geçerli pasaport sunamadığında kimliğini farklı belgelerle kanıtlamak zorunda kalıyor. Vatansızlığın kurumlar tarafından aynı biçimde tanınmaması, bir dosyada kabul edilen durumun başka bir işlemde yeniden tartışılmasına yol açabiliyor.

ABC’nin haberindeki Rohingya kökenli Asma Nayim Ullah ve ailesi, Avustralya’da üç yıl bridging visa, ardından dokuz yıl geçici vizeyle yaşadı. Ullah lise sonrasında yerli öğrencilere verilen HECS öğrenim kredisine erişemedi ve uluslararası öğrenci ücretine tabi tutuldu. Aile, Avustralya’ya gelişinden 11 yıl sonra Mayıs 2026’da vatandaşlık alabildi.

Araştırmacılar, benzer sorunların Rohingyaların yanı sıra Körfez ülkelerindeki Bidoon toplulukları ve Filistinliler arasında da görüldüğünü aktarıyor. Bazı kişiler on yılı aşan sürelerle ülkede yaşamalarına rağmen eğitim, düzenli iş ve kalıcı oturum konusunda belirsizlikle karşılaşıyor.

Vatansızlık tek başına koruma vizesi sağlamıyor

Protection visa subclass 866 başvurusu, kişinin vatansız olmasına değil, gönderileceği yerde zulüm veya ciddi zarar riski taşımasına dayanıyor. İçişleri Bakanlığının açıklamasına göre bu vizeye Avustralya dışından başvurulamıyor; kişinin geçerli bir vizeyle ülkeye girip sınır işlemlerini tamamlamış olması gerekiyor.

“Hiçbir ülkenin vatandaşı değilim” beyanı tek başına iltica veya kalıcı oturum hakkı vermiyor. Başvuru sahibinin koruma şartlarını ayrıca kanıtlaması gerekiyor. Koruma başvurusu reddedildiğinde diğer Avustralya vizelerine erişim de ciddi biçimde etkilenebiliyor. Kişisel dosya için göç ve vatandaşlık hukuku alanında yetkili bir uzmana danışılmalı.

Avustralya’da doğan vatansızlar için ayrı yol var

Mevcut vatandaşlık yasasında sınırlı bir istisna bulunuyor. Avustralya’da doğan, hiçbir zaman başka bir ülkenin vatandaşı olmamış ve başka bir vatandaşlığı edinme hakkı bulunmayan kişiler vatandaşlığa başvurabiliyor. Australian Citizenship Act 2007’nin 21(8) maddesine dayanan bu başvuru için harç alınmıyor.

Bu hüküm Avustralya dışında doğmuş ve daha sonra ülkeye gelmiş bütün vatansızları kapsamıyor. Uzmanların eleştirisi de burada yoğunlaşıyor: doğduğu yer veya mevcut vize kategorisi farklı olan kişiler için vatansızlığı baştan sona tanıyan ortak bir mekanizma ve buna bağlı kalıcı oturum yolu bulunmuyor.

Vatandaşlık formundaki ülke seçimi bile sorun çıkarıyor

Peter McMullin Merkezi yetkilileri, çevrimiçi vatandaşlık başvurusundaki ülke listesini sistemdeki boşluğa örnek veriyor. ABC’ye aktarılan bilgiye göre başvuru ekranında “vatansız” veya “uyruğu yok” seçeneğinin bulunmadığı durumlar yaşanıyor. Kişi, kendisini hiçbir zaman vatandaş kabul etmeyen bir ülkeyi seçmeye zorlanabiliyor.

İstenen reform, yalnız forma yeni bir seçenek eklenmesinden ibaret değil. Uzmanlar; vatansızlığın tek bir resmî kararla tanınmasını, bu kararın vize ve vatandaşlık işlemlerinde yeniden ispat gerektirmeden kabul edilmesini, kalıcı vize yolunun kurulmasını ve başvurular için belirli işlem süreleri getirilmesini talep ediyor.

Türk okuyucular için ayrım ne

Eğitim veya çalışma amacıyla gidecek Türk vatandaşlarının normal Avustralya vize yolları bu tartışmadan ayrı işliyor. Ücret ve başvuru maliyetleri için Transit Haber’in Avustralya vize ücretleri haberine, gençler için çalışma ve seyahat yoluna ilişkin belgeler için 462 Work and Holiday rehberine bakılabilir. Aile göçü planlayanlar ise ebeveyn vizesi bekleme sürelerini ayrıca kontrol etmeli.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Türkiye’den Avustralya çalışma veya aile vizesi için başvuranlara kötü haber

ABD iltica başvurularında mülakat kuralı değişti: Bazı dosyalar doğrudan mahkemeye gidecek

Kanada göçmenlik danışmanı denetimi 15 Temmuz’da başlıyor! Türk başvuranlar lisansları sorgulamalı

Portekiz göç yasası teklifi komisyonda: Mevcut sistemde ne var, taslak neyi değiştirecek