Ceuta’da “istila” tartışması: İspanya’nın yanındakiler, nötrler ve karşısındakiler

İspanya’nın Kuzey Afrika’daki özerk şehri Ceuta’ya 24 saat içinde on binlerce kişinin geçmesi, Madrid ile Rabat arasındaki sınır krizini Avrupa çapında bir Schengen tartışmasına çevirdi. İspanya İçişleri Bakanlığı’nın ilk bilançosu 49 bindi; gün içindeki açıklamalarda toplamın 50 bini aştığı bildirildi. Yaklaşık 85 bin nüfuslu şehirde barınma ve kayıt kapasitesi kısa sürede aşıldı, Madrid asker ve polis takviyesi gönderdi. Ceuta Başkanı Juan Jesús Vivas’ın yaklaşık 60 bin tahmini ise yerel bir hesap ve kesin merkezî hükümet sayısı değil.

Reuters’ın gün sonu haberine göre İspanyol makamları 48 bin 300 kişinin Fas’a döndüğünü açıkladı. İspanya tarafında 57 kişinin cansız bedenine ulaşıldı. Gelenlerin çoğu Fas vatandaşıydı; grubun tamamı Faslı değildi. Sahraaltı Afrika ülkelerinden kişiler, kadınlar ve çocuklar da geçiş yapanlar arasındaydı.

“İstila” hukuki tanım değil, siyasi söylem

“İstila” sözü İspanya’daki aşırı sağcı parti Vox’un lideri Santiago Abascal, onun izinden giden Madrid Bölgesel Yönetimi Başkanı Isabel Díaz Ayuso ve malum zat ABD Başkanı Donald Trump gibi isimlerin siyasi açıklamalarında kullanıldı. Terim, olayın hukukî statüsünü tarif etmiyor. Sınırı izinsiz geçmek düzensiz giriş sayılıyor; her kişinin dosyası kimlik, yaş, korunma talebi ve geri gönderme şartları bakımından ayrı işlem görüyor.

Başlıktaki tırnak işareti bu ayrım için kullanıldı. Ceuta yerel yönetiminin başındaki Vivas’ın 31 Temmuz olayları için “istila” dediğini doğrulayan güvenilir bir kayıt bulunmuyor. Vivas, sayının şehrin kapasitesini aştığını ve olağanüstü yardım gerektiğini söyledi.

İtalya düşünmekle kalmadı, kontrol kararı aldı

Giorgia Meloni ilk paylaşımında İtalya’nın olağanüstü araçları değerlendirdiğini, bunlar arasında “İspanya ile Schengen alanının askıya alınmasının” da bulunduğunu yazdı. O anda verilmiş bir karar yoktu. Saatler sonra İtalya İçişleri Bakanlığı İspanya’dan gelen hava ve deniz bağlantılarında iç sınır kontrolünün geri getirildiğini duyurdu. Reuters ile ANSA kararı ayrı kaynaklardan aktardı.

İtalyan sınır polisi, İspanya’dan gelen üçüncü ülke vatandaşlarının Schengen içinde seyahat için gerekli belgelerini hedefli ve seçici biçimde kontrol edecek. Karar İspanya’yı Schengen alanından çıkarmadı, Schengen vizesini geçersiz kılmadı ve iki ülke arasındaki yolculuğu yasaklamadı. Hukuken yapılan işlem, ciddi kamu düzeni veya iç güvenlik tehdidinde başvurulabilen geçici iç sınır kontrolü. Avrupa Komisyonu’nun Schengen sayfası bu mekanizmanın son çare ve geçici tedbir olduğunu kaydediyor.

Karar duyurulduğunda ayrıntılı süre ve bütün uygulama noktaları henüz yayımlanmamıştı. “İtalya, İspanya’yı Schengen’den çıkardı” cümlesi hukuken yanlış ve zaten imkânsız. “İtalya, İspanya’dan gelen hava ve deniz yolcularında iç sınır kontrolünü geri getirdi” ifadesi mevcut kararı doğru tarif ediyor.

Öte yandan İtalya’dan İspanya’ya destek çıkan ve Meloni’yi eleştiren açıklamalar da geldi. Eski İtalya Başbakanı Matteo Renzi İspanya’yla dayanışma çağrısı yaptı. Ceuta’daki geçişleri İspanya’ya ve dolayısıyla Avrupa’ya yönelik kasıtlı bir saldırı olarak niteleyen Renzi, İspanyol sınırlarının İtalyan sınırları gibi Avrupa’nın ortak sınırı olduğunu söyledi. Bu büyüklükteki bir acil durumun seçim kampanyası söylemleri ve karşıt popülizmlerle ele alınmasına karşı çıkan Renzi, Avrupa’nın bölünmesinin trajik bir hata olacağını ve yanıtın güçlü, ortak ve Avrupalı olması gerektiğini belirtti.

İlgili haberCeuta göç krizi: Meloni İspanya’da Schengen’in askıya alınmasını istedi

İspanya’ya karşı sert tedbir isteyenler

Finlandiya İçişleri Bakanı Mari Rantanen, dış sınır yükümlülüklerini yerine getirmeyen ülkelerin Schengen üyesi kalamayacağını savunarak Meloni’ye açık destek verdi. Yle’nin aktardığı açıklama, Finlandiya hükümetinin verdiği toplu bir karar değil; İçişleri Bakanının siyasi tutumu. Ancak daha sonra bu ülkeden farklı bir ses çıktı. Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo ise İçişleri Bakanı Mari Rantanen’den daha dayanışmacı bir ton kullandı. Pedro Sánchez’in 2025’te söylediği “Finlandiya sınırı İspanya sınırıdır” sözünü hatırlatan Orpo, aynı ilkenin ters yönde de geçerli olduğunu ve İspanya’nın yalnız olmadığını belirtti. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in AB desteği teklifine işaret eden Orpo, durumun hızla kontrol altına alınmasını ve düzensiz girişlerin durdurulmasını istedi.

Solcu olmasına karşın Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, İspanya ile Schengen iş birliğinin askıya alınması dahil bütün seçeneklerin ele alınmasını istedi. Bir başka göçmen karşıtı olan Çekya Başbakanı Andrej Babiš de derhal askıya alma çağrısı yaptı; Çek Dışişleri Bakanı Petr Macinka daha ölçülü konuştu. Avusturya Başbakanı Christian Stocker, göç baskısının ülkesine ulaşması halinde geçici sınır kapatmalarının gündeme gelebileceğini söyledi. Avusturya o sırada İspanya’ya özel yeni bir kontrol kararı açıklamamıştı.

Gün boyunca yayımlanan lider açıklamaları, ortak bir “İspanya karşıtı blok” kurulmadığını ortaya koyuyor. Aynı ülkenin hükümeti içinde bile ton farkı var. Buradaki “karşısındakiler” başlığı, Madrid’e yönelik Schengen yaptırımı veya daha sert tedbir isteyen açıklamaları topluyor; resmî bir AB cephesini anlatmıyor.

İspanya’ya açık destek verenler

Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, paylaşımında İspanya ile dayanışma bildirdi. Costa, Ceuta’daki üçüncü ülke vatandaşlarının ana kara İspanya’sına veya Schengen’in geri kalanına serbest dolaşım hakkı bulunmadığını yazdı. Hızlandırılmış iadeleri ve İspanya-Fas iş birliğini desteklediğini de ekledi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, tehlikeli geçişlerin durdurulması, kaçakçılık ağlarının dağıtılması ve hızlı iadeler için AB desteği teklif etti. Göçten sorumlu Komisyon Üyesi Magnus Brunner da Ceuta’dan Avrupa’ya kontrolsüz devam hareketi bulunmadığını söyledi. Von der Leyen’in ve Brunner’ın açıklamaları, Madrid’e koşulsuz siyasi onay vermekten çok dış sınırın korunması ve iade desteği üzerinde durdu.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron İspanya’yla dayanışma bildirdi, yardım teklif etti ve Fas ile yürütülen iadeleri memnuniyetle karşıladı. Fransa aynı anda İspanya sınırındaki kontrollerini mobil birlikler ve insansız hava araçlarıyla güçlendirdi. Bu tutum Madrid’e destekle tedbirli sınır yönetimini birlikte içeriyor.

Belçika Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Maxime Prévot, mesajında dış sınır baskısının Avrupa’nın ortak meselesi olduğunu, İspanya’nın AB ve Fas desteğine güvenebilmesi gerektiğini belirtti. Slovakya Başbakanı Robert Fico da İspanya’nın Schengen’den dışlanmasına karşı çıktı ve sınır güvenliği için polis ile teknik ekipman desteği önerdi.

Nötr değil, şartlı ve temkinli konuşanlar

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, düzensiz geçenlerin anakara Avrupa’sına ulaşmaması ve hızlı iade edilmesi gerektiğini söyledi; İspanya’nın Schengen üyeliğinin askıya alınmasını açıkça istemedi. Polonya Başbakanı Donald Tusk sınır koruması ile iltica kurallarının sertleştirilmesini savundu. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson Madrid’in hızla kontrolü sağlamasını istedi ve krizin İsveç’i etkilemesi halinde tedbir alınabileceğini söyledi.

Portekiz, Hollanda ve başka bazı hükümetler İspanya ile Fas’tan akışı durdurmalarını ve iadeleri hızlandırmalarını istedi; yeni bir Schengen yaptırımı ilan etmedi. Bu ülkeler İspanya’ya açık destek vermeden ortak sınır kurallarının uygulanmasını isteyen temkinli tutum.

İlgili haberDaha iyi bir hayat için büyük umutlarla göç edip hayal kırıklığına uğrayacağınız 5 ülke

Sánchez: Dayanışma isteğe bağlı, anlaşmalara saygı değil

Pedro Sánchez eleştirilere sosyal medya paylaşımıyla karşılık verdi. “Dayanışma ve empati isteğe bağlıdır. Avrupa anlaşmalarına ve verilere saygı değil” diyen Sánchez, 2021-2026 dönemindeki düzensiz girişleri İtalya güzergâhı için 478 bin 600, Batı Balkanlar için 340 bin 600, Yunanistan için 259 bin 800, İspanya için 234 bin 760 ve doğu sınırı için 48 bin olduğunu da hatırlatarak isim vermeden ilk tepki veren isim olan Meloni’ye yanıt vermiş oldu.

Sánchez bu rakamları Frontex verilerine dayandırdı. Frontex kamuya açık tablolarını çoğunlukla ülke değil göç güzergâhı üzerinden yayımlıyor; paylaşımda ülke adıyla verilen beş yıllık toplamları aynı biçimde gösteren tek bir Frontex tablosu bulunmuyor. Sayılar Sánchez’in Frontex verilerinden derlediği karşılaştırma.

Ceuta Schengen’de, fakat anakaraya geçiş yine kontrollü

İspanya’nın ve Avrupa Birliği’nin parçası olan Ceuta’da Schengen kuralları özel bir rejimle uygulanıyor. İspanya’nın Schengen’e katılım bildirisi, Ceuta ve Melilla’dan ana kara İspanya’sına veya başka bir Schengen ülkesine yapılan deniz ve hava yolculuklarında kimlik ve belge kontrolünün sürmesini öngörüyor.

Bir kişinin Fas’tan Ceuta’ya ulaşması, Schengen’in geri kalanına doğrudan ve kontrolsüz girdiği anlamına gelmiyor. Liman ile havalimanında çıkış kontrolü var. Costa, Brunner ve Avrupa Komisyonu da 31 Temmuz açıklamalarında Ceuta’dan ana karaya serbest devam yolu bulunmadığını aynı biçimde teyit etti. Ceuta’nın AB gümrük alanının dışında olması da şehrin diğer İspanyol bölgelerinden ayrılan özel statüsünün başka bir parçası.

Schengen kurallarındaki geçici iç sınır kontrolü, tek bir hükümetin başka bir ülkenin üyeliğini kaldırmasına izin vermiyor. Üyeliğin askıya alınması diye kullanılan siyasi ifade ile havaalanında veya limanda belge kontrolünün geçici olarak geri getirilmesi aynı işlem değil. İtalya’nın aldığı karar ikinci gruba giriyor.

Ceuta ne zamandan beri İspanyol toprağı

Portekiz, Ceuta’yı 1415’te o dönemde Fas’ın kuzeyinde hüküm süren Merînî yönetiminden aldı. Portekiz ve İspanya taçlarının 1580’de aynı hükümdarda birleştiği İber Birliği döneminde şehir hukuken Portekiz’e bağlı kaldı. Portekiz 1640’ta bağımsızlığını yeniden ilan ettiğinde Ceuta İspanyol tacına bağlı kalmayı seçti. Portekiz, İspanyol egemenliğini 1668 Lizbon Antlaşması’yla resmen tanıdı.

Bugün Ceuta, 1995 tarihli Özerklik Statüsü uyarınca İspanya’nın özerk şehirlerinden biri. Fas, Ceuta ve Melilla üzerindeki İspanyol egemenliğini tanımıyor ve bu bölgeleri sömürge kalıntısı sayarak geri istiyor. Madrid ise iki şehrin İspanya’nın ayrılmaz parçası olduğunu savunuyor. Egemenlik anlaşmazlığına rağmen sınır güvenliği, düzensiz göç ve iadeler konusunda iki ülke dönem dönem birlikte çalışıyor.

İlgili haberEES sistemi ile girişte dikkat: Sınır kontrolünde Türk turistlerin başını ağrıtacak 7 hata

İspanya’dan İtalya’ya gidecek Türk yolcular için kontrol

İtalya’nın kararı yürürlükteyken İspanya’dan uçakla veya gemiyle İtalya’ya giden Türk vatandaşları pasaportlarını ve Schengen içinde kalış haklarını kanıtlayan belgelerini yanlarında taşımalı. Geçerli kısa süreli Schengen vizesi, oturum kartı veya ilgili ulusal izin kontrol sırasında sorulabilir. Kontrol kararı mevcut vizeyi ya da İspanyol TIE kartını kendiliğinden iptal etmiyor.

Şehre turistik amaçla gidecek umuma mahsus Türk pasaportu sahiplerinin de geçerli pasaport ve Schengen vizesi ya da oturum hakkı bulunması gerekiyor. Ceuta’dan Algeciras’a feribotla veya İspanya’nın başka bir noktasına uçakla dönüşte yeniden belge kontrolü yapılması özel rejimin normal parçası. Schengen ile Avrupa Birliği arasındaki farkı anlatan TransitHaber rehberi ve 2026 iç sınır kontrolleri dosyası yolculuk öncesi belge planlamasına yardımcı olabilir.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Ceuta göç krizi: Meloni İspanya’da Schengen’in askıya alınmasını istedi

Frontex raporunda Türkler ve Batı Balkan rotası: Schengen içi hareketler de izleniyor

Yeni Cebelitarık vizesi geliyor: Schengen üyesi değil ama öyle gibi!

Avrupa’da hafta sonu seyahat uyarısı: easyJet grev riski, İtalya sınır kontrolü ve Eurostar iptalleri