Mekke Anlaşması’nda 4. ülke masaya oturuyor
Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve Mısır dışişleri bakanlarının ağustos sonunda İstanbul’da buluşacak olması, Mekke Anlaşması’nın geleceğine ilişkin yeni bir tartışma başlattı. Pakistan Dışişleri Bakanlığından aktarılan bilgilere göre Hakan Fidan, Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar’ı Regional 4 toplantısına davet etti ve Dar katılımını kabul etti. Mısır ile Suudi Arabistan da aynı masada olacak.
Dörtlü format daha önce de kullanıldı, fakat İstanbul toplantısının zamanlaması farklı. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan 7 Ağustos’ta Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladı. Mısır ise bu anlaşmanın tarafı değil. Böylece İstanbul buluşması, üç imzacı ülke ile anlaşmanın dışında kalan Mısır’ı savunma paktından sonraki ilk büyük R4 görüşmelerinden birinde bir araya getirecek.
Mısır’ın katılımı doğrudan “dördüncü imza geliyor” şeklinde okunamaz. Toplantının Mekke Anlaşması’na yeni üye kabul toplantısı olduğuna dair resmî bir duyuru bulunmuyor. Kahire’nin İstanbul’da anlaşmayı imzalayacağını söyleyen doğrulanmış bir açıklama da yayımlanmadı. Hakan Fidan ise daha önce Mısır’ı doğal ortak olarak tanımlamış ve bazı teknik konuların çözülmesi halinde Kahire’nin savunma yapısında yer almasını beklediğini söylemişti.
Mekke Anlaşması’nın kamuoyuna yansıyan en güçlü unsuru kolektif savunma taahhüdü. Taraflardan birine yönelik saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması temel ilke olarak sunuldu. Bununla birlikte anlaşmanın yeni ülkelere hangi hukuki ve teknik prosedürle açılacağı bütün ayrıntılarıyla yayımlanmış değil. Fidan, anlaşmaya katılmak isteyen başka ülkeler bulunduğunu ve yapının üç ülkeyle sınırlı tutulmasının hedeflenmediğini daha önce dile getirdi.
İstanbul’daki görüşmenin gündeminde bölgesel güvenlik, Orta Doğu’daki gelişmeler ve R4 koordinasyonunun bulunması bekleniyor. Mısır’ın masadaki varlığı genişleme ihtimalini siyasi olarak daha görünür hale getirse de üyelik için toplantı sonrasında tarafların açık bir karar açıklaması gerekecek. Transit Haber’in ilgili haberinde R4 formatı, Mısır’ın konumu ve Mekke Anlaşması’nın açık kalan üyelik başlıkları birlikte aktarılıyor.
R4 adı verilen siyasi platform ile Mekke’de imzalanan savunma anlaşması aynı yapı değil. Mısır R4 görüşmelerine katılırken üçlü savunma anlaşmasının tarafı olmayabilir; İstanbul toplantısının önemi de tam burada ortaya çıkıyor. Dört ülke bölgesel krizleri aynı masada ele alırken savunma iş birliğinin genişletilmesi ayrı bir karar süreci gerektiriyor. İstanbul’da güvenlik, diplomasi ve bölgesel koordinasyon konuşulması bekleniyor. Mısır’ın anlaşmaya katılımı gündeme gelirse bunun yeni bir ortak açıklama, imza veya taraf devletlerin resmî duyurularıyla teyit edilmesi gerekir; yalnız toplantıya katılım üyelik anlamına gelmez.
Toplantı sonrası yayımlanacak ortak metin, genişleme ihtimalinin gerçekten masaya gelip gelmediğini gösterecek.