AB tek ülkenin veto yetkisini kaldırıyor, şimdi Yunanistan düşünsün!

AB genişleme veto reformu tek bir üye devletin müzakere sürecinin bazı aşamalarını bloke etmesini zorlaştıracak seçenekleri gündeme taşıdı. Avrupa Komisyonu henüz kabul edilmiş bir kural açıklamadı; nihai üyelik kararı mevcut sistemde oybirliği gerektiriyor.

AB Genişlemeden Sorumlu Komiser Marta Kos’un açıkladığı hazırlığa göre AB genişleme veto reformu tek bir üye ülkenin genişleme sürecinin bazı aşamalarını uzun süre bloke etmesini zorlaştırmayı hedefliyor. Avrupa Komisyonu, aday ülkeler müzakerelerin sonuna yaklaşırken Birliğin karar alma sisteminin nasıl değişeceğine ilişkin önerilerini sonbaharda masaya getirmeye hazırlanıyor.

Kos, “tek bir üye devletin herkesi bloke edebildiği alanların sayısının azaltılabileceğini” söyledi. Tartışılan seçenekler arasında bazı ara genişleme kararlarında nitelikli çoğunluğa geçiş, daha esnek kurum yapısı, isteyen ülkelerin daha hızlı ilerlediği güçlendirilmiş işbirliği ve yeni üyelerin aşamalı entegrasyonu bulunuyor.

Tek bir ülkenin yeni üyeyi veto etme hakkı kaldırıldı mı?

Hayır. Bugün itibarıyla bir aday ülkenin AB’ye nihai katılımı oybirliği gerektiriyor ve bunu değiştiren yürürlükte bir karar yok. Konuşulan reform daha çok müzakere kümelerinin veya fasılların açılması ve kapanması gibi ara aşamalarda tek ülkenin bütün süreci durdurmasını önlemeye odaklanıyor. Sosyal medyada dolaşan “veto hakkı kaldırılıyor” cümlesi mevcut durumdan daha ileri bir sonuç taşıyor.

Avrupa Parlamentosunun 2026 tarihli kurumsal reform pozisyonu karar alma mekanizmasında nitelikli çoğunluğun daha fazla kullanılmasını savunuyor. Parlamento daha önce de katılım müzakerelerinin başlangıcı ile kümelerin ve fasılların açılıp kapanmasında oybirliği şartının kaldırılması çağrısı yapmıştı. Parlamento kararı tek başına Konseyin mevcut oylama düzenini değiştirmiyor.

Nihai üyelik kararı yine oybirliğiyle mi alınacak?

Evet, mevcut hukukta nihai üyelik aşaması oybirliği gerektiriyor. Avrupa Komisyonunun daha önce Avrupa Parlamentosuna verdiği resmî yanıtta bazı ara adımlarda nitelikli çoğunluğun tartışılabileceği, fakat nihai katılım kararında üye devletlerin oybirliğinin korunduğu belirtilmişti. Yeni reform önerisi bu temel farkın üzerine inşa edilecek.

Reform en çok hangi aday ülkeleri ilgilendiriyor?

Ukrayna, Moldova ve Batı Balkan adayları genişleme sürecindeki gecikmelerden doğrudan etkileniyor. Tek bir başkentin ikili siyasi anlaşmazlık veya iç politika gerekçesiyle fasılları bloke etmesi, adayların teknik kriterleri yerine getirmesine rağmen sürecin yıllarca yavaşlamasına yol açabiliyor. Komisyon bu sorunu genişleme politikasının güvenilirliği açısından da ele alıyor.

Türkiye de aday ülke olmasına rağmen müzakere süreci uzun süredir fiilen donmuş durumda. Transit Haber’in AB adayları ve Türk vatandaşlarının vize durumu videosunda aday ülkeler arasındaki seyahat rejimi farkını incelemiştik. Yeni karar alma reformu tek başına Türkiye’nin fasıllarını yeniden açmayacak; bunun için siyasi ve teknik koşulların ayrıca değişmesi gerekiyor.

Komisyon reformu nasıl hayata geçirmeyi düşünüyor?

Kos, bazı değişikliklerin antlaşma değişikliği olmadan yapılabileceğini savunuyor. Bunun nasıl formüle edileceği henüz açıklanmadı. Antlaşma değişikliği gerektiren alanlarda ise üye devletlerin onayı ve ulusal ratifikasyon süreçleri devreye girebilir. Reformun önündeki temel çelişki de burada: tek ülkenin veto gücünü azaltacak bir modelin kabulü için mevcut üyelerin geniş siyasi uzlaşması gerekiyor.

Avrupa Birliği’nin seyahat tarafındaki ortak kararlarının Türk yolculara etkisi ETIAS takvimi ve AB Göç ve İltica Paktı dosyalarında izleniyor. Genişleme reformu ise sınır kuralından farklı olarak Birliğin yeni üyeleri hangi karar mekanizmasıyla kabul edeceği üzerine kurumsal bir mücadele.

Kaynaklar

Euronews — Kos sets out new path for EU enlargement

EUR-Lex / Avrupa Parlamentosu — Institutional aspects of EU enlargement reforms

Avrupa Komisyonu / Avrupa Parlamentosu — Commission answer on QMV and final accession unanimity