Rusya ambargoyu böyle aşıyor

Rus silahlarında Çin parçaları, 9 Ekim 2026 tarihli CSIS araştırmasında Geran dronlarının bileşen kayıtları ve KSE ticaret verileri üzerinden ele alındı. Çalışma, Rusya’nın savaşta kullandığı donanım için mikroelektronik ve haberleşme sistemi tedarikindeki değişimi belgeliyor. Washington merkezli Center for Strategic and International Studies (CSIS) araştırmacısı Damien Spleeters’ın 9 Ekim 2026 tarihli araştırması, yaptırımların ardından Rusya’nın bazı Batılı bileşenlerin yerine Çin kaynaklı ürünlere yöneldiğini, ancak tedarik maliyetinin de yükseldiğini ortaya koyuyor. Raporda aktarılan Kiev Ekonomi Okulu (KSE) verileri, savaş açısından öncelikli olarak sınıflandırılan malların Rusya’ya bildirilmiş ihracatında Çin’in payının yaklaşık yüzde 75’e ulaştığını hesaplıyor.

3 Temmuz 2026 tarihli KSE ithalat izleme raporu ise fiyat cephesindeki değişimi ölçüyor. Rusya’nın Çin’e ödediği fiyat primi, incelenen kritik ürün grubunda 2025’te yaklaşık yüzde 300 düzeyine çıktı. Aynı çalışma, 2022’de başlayan ihracat kontrollerinden sonra Rusya’nın bu ürünlerdeki ithalat değerinin yarıdan fazla düştüğünü kaydediyor. Böylece yeni CSIS analizinin dayandığı iki veri birlikte okunabiliyor: Daralan toplam ithalat hacmi ve Çin üzerinde yoğunlaşan kalan tedarikin artan maliyeti.

Rus silahlarında Çin parçaları hangi sistemlerde tespit edildi?

Silah üretiminde kullanılan kritik ürünler için hazırlanan **Common High Priority (CHP)** listesi, mikroelektronikten hassas takım tezgâhlarına uzanan 50 ürün kategorisini kapsıyor. Bu mallar askerî üretimde kullanılabildikleri için ihracat kontrollerinin öncelikli hedeflerinden biri. KSE araştırmacıları Lucas Risinger ile Benjamin Hilgenstock, fiyat karşılaştırmalarında Rusya’nın Çin’den yaptığı alımları dünya pazarındaki ve diğer alıcıların ödediği fiyatlarla ilişkilendiriyor. Yüzde 75 oranı, CHP listesindeki ürünlerin Rusya’ya bildirilen ihracatındaki Çin payının ölçümü.

2022 öncesinde farklı tedarikçilerden sağlanan ürünlerin Rusya’ya ulaşma kanalları, ihracat kontrollerinden sonra değişti. Çin’de üretilen eşdeğerler ve Çin üzerinden yeniden satılan Batı menşeli ürünler iki farklı tedarik kanalı. Batılı şirketlerin Çin’deki üretim tesislerinden çıkan parçalar da ticaret kayıtlarında bulunuyor. Spleeters’ın çalışması, ürünün üretildiği ülkeyle sevk edildiği ülkeyi, aracı şirketle son üreticiyi birbirinden ayırıyor. Rus silahlarında Çin parçaları, bu tedarik ağının Çin’de üretilen muadil ürünler kolunda bulunuyor.

Yüzde 300’lük fiyat primi nasıl hesaplandı?

KSE’nin 2026 ikinci çeyrek CHP Imports Tracker çalışması, Rus silahlarında Çin parçaları ve diğer öncelikli teknoloji ürünleri için Çin’e ödediği fiyat priminin 2023 sonrasında Çin’den tedarik payıyla birlikte yükseldiğini ve 2025’te yaklaşık yüzde 300’e vardığını bildiriyor. Fiyat primi, belirli ürünlerin karşılaştırma alınan piyasa fiyatından ne kadar pahalıya satın alındığını anlatan bir ölçü. KSE, Rusya’nın Çin dışındaki tedarikçileri de içeren bütün tedarikçilerden aldığı ürünlerdeki toplam primin savaşın büyük bölümünde yüzde 50’nin altında kaldığını belirtiyor.

Ayrı bir bulgu işlemci ve entegre devre sevkiyatlarına ilişkin: Hong Kong’un bu ürünlerin Rusya’ya ihracatındaki payı artıyor. Araştırmacılar bu hareketi, Batılı üreticilerin ürünlerinin Çin bağlantılı ticaret kanalları üzerinden Rusya’ya ulaşmaya devam etmesinin olası göstergelerinden biri olarak ele alıyor. KSE’nin Avrasya Ekonomik Birliği üzerinden yeniden ihracata ilişkin incelemesi ise büyük ölçekli bir kaymaya dair sınırlı kanıt buldu; izlenebilen bazı akışlarda Kazakistan güzergâhı tespit edildi. Veri seti, bu farklı güzergâhları aynı fiyat hesabından ayrı inceliyor.

Geran-4 dronunun parçalarında Çin ve ABD üreticileri birlikte görünüyor

Ukrayna askerî istihbaratının kamuya açık **War & Sanctions** envanteri, Rusya’nın Geran-4 insansız hava aracında farklı ülkelerdeki üreticilere ait bileşenleri kaydediyor. Geran-4 için listelenen SIT3232E DH2479 haberleşme alıcı-vericisinin üreticisi Hunan Silicon Internet of Things Technology adlı Çin şirketi. Aynı platform ailesinin uçuş kontrol ve güç dağıtım birimlerinde ABD merkezli üreticilerle ilişkilendirilen elektroniklerin kayıtları da bulunuyor. İstihbaratın parça sayfaları uçuş kontrolü, güç dağıtımı, hava basıncı ölçümü ve uydu seyrüsefer sistemlerini ayrı alt birimler halinde sınıflandırıyor. War & Sanctions envanterinde ayrıca 16 elemanlı Harxon anteni esas alan NASIR adlı parazit önleme düzeninin alıcıları ve haberleşme elemanları listeleniyor. Bazı bileşenler üretici adıyla, bazıları ise yalnız üzerlerindeki işaretlerle tanımlanmış. Kayıtlar, Çinli üreticilerin ürünleriyle ABD menşeli elektroniklerin hangi alt birimlerde bulunduğunu model üzerinden ayırıyor. CSIS’in karma tedarik tespitine örnek olarak sunduğu Geran-4, bu şekilde kataloglanan platformlardan biri.

CSIS araştırması, Geran-4’te Çin menşeli turbojet motor, ağ anahtarı, mesh modem ve başka bağlantı parçaları bulunduğunu da aktarıyor. Raporda Geran-2’nin uydu seyrüsefer sinyallerinin karıştırılmasına karşı kullanılan anteni ayrı bir örnek olarak işleniyor. Ukrayna istihbaratının 2025’e ait incelemesine göre tespit edilen 15 bileşenden yalnız ikisi ABD menşeli; kalanların çoğu Çin’den. Ukrayna istihbaratının veri tabanı, tespit edilen bileşenleri silah modeline göre listeliyor. Üretici ve ürün işaretlemeleri de bu kayıtlarda bulunuyor.

Avrupa menşeli parçaların Rus dronlarına ulaşmasını The Kyiv Independent’ın sevkiyatları izleyen araştırması araştırdı. Gazetenin üreticiler ve sevkiyat kayıtları üzerinden yürüttüğü inceleme, Rusya’da üretilen Shahed/Geran-2 dronlarında Avrupa teknolojilerinin kullanımına ve ticaret yollarına odaklanıyor. Gazeteye göre Rusya, 2025’te Ukrayna’ya 32 binden fazla kendi üretimi Shahed tipi saldırı dronu gönderdi. 2026’nın ilk bir buçuk ayında tespit edilen uçuş sayısı ise 4.600’ü aştı. Haber bu sayıları Ukrayna hava kuvvetlerinin günlük açıklamalarına dayandırıyor. Transit Haber’de daha önce Rusya’nın yoğun dron saldırılarının Ukrayna hava savunma mühimmatına etkisi ayrıca ele alınmıştı. Spleeters’ın yeni analizi, Geran modellerinde kullanılan parçalara ilişkin menşe ve fiyat kayıtlarını birlikte ele alıyor.

Yaptırımların etkisini değiştiren üç tedarik kanalı

Damien Spleeters, Rusya’ya ulaşan Çin bağlantılı teknoloji için üç ayrı ticaret biçimini inceliyor: Çin veya Hong Kong aracılarının Batı menşeli ürünleri yeniden sevk etmesi; Çin üretimi eşdeğer parçaların doğrudan sağlanması; Çinli işletmelerin parça entegrasyonu veya daha ileri üretim aşamalarında görev alması. Araştırmadaki bu ayrım, ürün menşeinden hareketle ticaret kanallarını ve işlemlerdeki aktörleri sınıflandırmak için kullanılıyor. Rus silahlarında Çin parçaları, doğrudan üreticilerden veya aracı firmalar üzerinden temin ediliyor. Üretici ve sevkiyat kayıtlarının hangi kurumların elinde tutulduğu ise her kanalda değişiyor.

ABD Hazine Bakanlığının 2024 tarihli yaptırım duyurusunda Hong Kong’da kayıtlı Avinex Global örnek gösteriliyor.

Kurum, Avinex’in Shenzhen’de Avtex Semiconductor ile bağlantılı bir adresten faaliyet gösterdiğini, Avtex’in ABD ticaret kısıtlaması listesine eklenmesinden bir hafta önce tescil edildiğini bildirdi. Bakanlığa göre şirket Rusya’ya hassas güdümlü silahların üretiminde kullanılabilecek binlerce mikroelektronik sevkiyatı gerçekleştirdi. Açıklamada şirketin belirli yüksek öncelikli ürünlerde Rus alıcılara yaklaşık 5 milyon dolarlık sevkiyatından söz ediliyor.

Spleeters yaptırım politikasında hangi ölçümü öneriyor?

İhracat kontrolünün etkisini ölçmek için CSIS araştırmacısı, hükümetlerin Rus silahlarında Çin parçaları kullanımını değerlendirirken yalnız Rus silahlarında bulunan Batılı bileşenlerin sayısını kullanmak yerine, ikame ürünlerin maliyetini ve ne kadar sürede tedarik edilebildiğini ölçmesini öneriyor. Parçaların teknik performansı ve Rusya’nın bunları hangi ölçekte kullanabildiği de önerilen değerlendirme kriterleri arasında. Analizde bu yaklaşım **ikame esnekliği** (substitution elasticity) adıyla açıklanıyor. Kısıtlanan bir parça değiştirildiğinde ne kadar mühendislik uyarlaması yapıldığı ve yeni ürünün hangi koşullarda bulunabildiği gibi göstergeler, yaptırımın pratik etkisini ölçmek üzere önerilen ölçütlerden.

Ayrıca raporda **yaptırım etkisinin zamanla aşınması** (sanctions decay) kavramı kullanılıyor. Spleeters bu kavramı, şirketler yeni tedarikçiler veya muadil ürünler buldukça mevcut kısıtlamaların aynı etkiyi üretmekte zorlanması üzerinden tanımlıyor. Araştırmacının önerisi, ele geçirilen silah parçalarının kayıtlarını zaman içinde karşılaştırmak; satın alma kayıtlarını karşılaştırmak; ticaret ve lojistik verilerinde değişen kanalları izlemek. 9 Ekim tarihli metin, hükümetlere yönelik bu yöntemi bir politika önerisi olarak sunuyor.

Transit Haber’in Avrupa savunma harcamaları ve ortak silah tedariki dosyasında ülkelerin 2025 savunma harcaması verileri karşılaştırılmıştı. Rusya ile askerî teknoloji rekabeti konusunda NATO’nun dron ve yapay zekâ ağırlıklı Rusya stratejisi taslağı da gündeme gelmişti. Spleeters’ın 9 Ekim araştırması ise KSE’nin ithalat verileriyle Geran parça envanterini konu alıyor.

CSIS raporunun Rusya–Çin ilişkilerine ilişkin bulguları

2026 KSE verileri, Rus silahlarında Çin parçaları kullanımının arkasındaki ticareti bildirilen sevkiyatlar ve tedarik fiyatları üzerinden inceliyor. İthalatın değer olarak yarıdan fazla gerilemesi, buna karşın Çin’in kalan bildirilmiş kritik mal akışının yaklaşık dörtte üçünü sağlaması, aynı araştırmanın iki ayrı sonucu. CSIS’in 9 Ekim analizi ise Geran bileşen kayıtları ve Avinex örneği üzerinden Rusya’nın tedarik seçeneklerinin nasıl değiştiğini ele alıyor. Bu veriler 2025–2026 dönemindeki somut ticaret kayıtlarıyla silah bileşenleri envanterini bir araya getiriyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Foreign Policy: Rusya ucuz dronlarla Ukrayna hava savunmasını tüketmeye çalışıyor

Kuzey Kore’nin 17 ülkeye uzanan 100 bin kişilik işçi ağı: Öğrenci vizesi yöntemini kullanıyorlar

ABD Golden Dome için yörünge önleyicileri geliştiriyor: Yıldız savaşlarının da kuralları olacak mı?

ABD, Rusya’dan petrol alanlara yüzde 100 vergi uygulayabilecek