Mekke Anlaşması’nda ilk başarısızlık
Mekke Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ortak savunma düzeniyle ilgili iki araştırmanın merkezinde yer aldı. İngiltere merkezli RUSI’de görev yapan Ranj Alaaldin, 28 Ekim 2026 tarihli yorumunda ittifakın askerî yük paylaşımını inceledi. Al Jazeera Centre for Studies araştırmacısı El-Havvas Takiye ise 29 Ekim’de yayımlanan analizinde üç ülke temsilcisinin İran’la Tahran’da yaptığı görüşmelerin sonuçlarını değerlendirdi.
Üç ülkenin savunma komitesi 5 Ekim’de Riyad’da acil toplantı yaptı. Türkiye Dışişleri Bakanlığında yayımlanan ortak açıklamaya göre toplantıda Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar kınandı. Taraflar, kolektif savunma taahhütlerinin uygulanması için kararlaştırılan kuvvet ve kabiliyetlerin ulusal mevzuatlara uygun biçimde sağlanmasını ve hızla konuşlandırılmasını öngören adımları kabul etti. Komite, emekli Pakistanlı Korgeneral Nauman Mahmud’un ittifakın ilk genel sekreteri olarak üç yıllığına atanmasını da kararlaştırdı.
RUSI araştırmacısı Alaaldin, bu kurumsal kararların yanı sıra Suudi Arabistan’a yönelik Husi saldırıları sonrasında fiilen kullanılan askerî kapasiteyi tartıştı. Yazara göre Türkiye ve Pakistan’ın destek açıklamaları, istihbarat paylaşımı ile koordinasyon temasları gerçekleşti; buna karşın Suudi Arabistan adına müşterek bir askerî harekât düzenlenmedi.
İran’la yapılan görüşmeler ayrı bir diplomasi başlığı oluşturdu. Al Jazeera Centre for Studies’in 29 Ekim tarihli analizine göre 26 Ekim’de Tahran’daki Saadabad Sarayı’nda İranlı yetkililer ile Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan temsilcileri bir araya geldi. Türkiye’yi MİT Başkanı İbrahim Kalın, Suudi Arabistan’ı Savunma Bakanı Halid bin Selman, Pakistan’ı Ordu Komutanı Asım Münir temsil etti. İran heyetinde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de yer aldı.
Takiye’nin aktardığı üzere görüşme, askerî ve diplomatik gerilimlerin arttığı bir dönemde, yaklaşık bir haftalık hazırlığın ardından gerçekleşti. Katılımcılar temasları sürdürme yönünde irade açıkladı. Takiye, toplantı sonunda temasları sürdürme dışında yeni bir uygulama takvimi veya ortak taahhüt duyurulmadığını yazıyor. Suudi Arabistan için Yemen’den gelen Husi saldırıları öncelikli gündemken İran tarafı Hürmüz Boğazı, ABD’yle temaslar, Lübnan ve Gazze gibi başlıkları da bölgesel görüşmelerin parçası olarak ele almak istiyor.
Takiye bu gündem farkının hızlı ilerlemeyi zorlaştırdığını savunuyor. Alaaldin ise askerî yardımın ve savunma yükünün ne ölçüde paylaşılabildiğini inceliyor. Türkiye’de anlaşmanın onay süreci de 27 Ekim’de TBMM Dışişleri Komisyonundaki görüşmelerle devam etti. Diplomatik temaslar, savunma komitesinin kararları ve iç hukuk onay aşaması farklı tarihlerde yürütülen işlemler olarak kayıtlara geçti.
Kaynaklar T.C. Dışişleri Bakanlığı — Mekke İttifakı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi ortak açıklaması, 5 Ekim 2026 Royal United Services Institute — Ranj Alaaldin, Middle Powers and the Illusion of a Post-America Middle East, 28 Ekim 2026 Al Jazeera Centre for Studies — El-Havvas Takiye, لقاء طهران الرباعي: حوار بلا التزامات, 29 Ekim 2026