Türk emeklilerin yoksulluk riski, düşük aylık ve yaşlılıkta sosyal yardım ihtiyacıyla birlikte 1961 tarihli işgücü anlaşmasının 65. yılında yeniden gündeme geldi. Deutsche Welle'nin 29 Ekim 2026'da yayımladığı araştırmaya göre Türk vatandaşlığı taşıyan emeklilik ve malullük aylığı sahipleri ayda ortalama 890 avro alıyor; Alman vatandaşlığı taşıyanlarda bu tutar 1.250 avro. İki grup arasındaki fark 360 avro. İlk kuşak işçilerin çalışma hayatında karşılaştığı düşük ücret, ağır işler ve işsizlik dönemleri bu tabloyu anlamak için önemli veriler sunuyor.
Deutsche Welle muhabiri Oliver Pieper’in 29 Ekim tarihli haberinde 30 Ekim 1961’de imzalanan Türkiye–Federal Almanya işgücü anlaşmasının üzerinden geçen 65 yıl ele alındı. İşçi alımının durduğu 1973’e kadar yaklaşık 870 bin Türk vatandaşı Almanya’ya çalışmaya gitti. Madenlerde, fabrika bantlarında ve temizlik işlerinde görev alanların önemli bir bölümü Ruhr havzasındaki sanayi kentlerine yerleşti. Kuzey Ren-Vestfalya Başbakanı Henrik Wüst, Düsseldorf Havalimanı’nda düzenlenen anmada bu kuşağın Alman ekonomisine katkısını vurguladı.
Haberin güncel odağında emeklilik gelirleri var. DW’nin görüştüğü Duisburg-Essen Üniversitesi öğretim üyesi Hacı-Halil Uslucan, göçmenler arasında yaşlılık yoksulluğunun daha yaygın olduğunu, ağır bedensel çalışmanın erken emeklilik ve iş göremezlik riskini artırdığını anlattı.
Uslucan ayrıca ilk kuşaktan kalan yalnızlık sorununu araştırıyor. Uslucan’ın araştırmaları göçmen gruplarının farklı yaşam koşullarını ve birinci kuşağın yaşlılık deneyimini ele alıyor.
Türk emeklilerin yoksulluk riski aylıklara nasıl yansıyor?
Mediendienst Integration için Alman Emeklilik Sigortası tarafından hazırlanan özel veri dökümünde 2025 sonu itibarıyla Türk vatandaşlığı taşıyanların ortalama yaşlılık ve malullük aylığı 890 avro, Alman vatandaşlarınınki 1.250 avro olarak hesaplandı. Ortalama fark 360 avro. Bu verinin kapsamına 1961–1973 yıllarında gelen işçilerin yanında daha sonra göç edenler ve Almanya’da doğan Türk vatandaşları da giriyor. Ölçüm, bir kişinin toplam hane gelirini veya bütün sosyal yardımlarını göstermiyor. Aynı veri setinde Türk vatandaşlığı taşıyan yaklaşık 351 bin kişinin yaşlılık veya malullük aylığı alıyor. Ayrıca yaklaşık 127 bin kişi ölüm aylığından yararlanıyor. Bu grupların birleştirilmesiyle 478 bin emeklilik ödemesi alan kişi kaydediliyor. İki farklı aylık türünün ortalamaları ve kapsamları karıştırılmamalı. Emekli aylığı tutarı da bir ülkede geçirilmiş bütün çalışma hayatını tek başına açıklamıyor; sigortalı süreler ve primlere esas kazanç belirleyici.
Sosyal bilimci Eric Seils, DW’ye yaptığı değerlendirmede ilk kuşak işçilerin Almanya’ya geldiklerinde çalışma hayatlarının bir bölümünü zaten geride bıraktığını hatırlattı. Bazılarının düşük ücretle çalışması ve sanayide dönüşüm yaşanırken işsiz kalması, prim ödeme sürelerini kesintiye uğrattı. Fabrika ve maden işlerinin kapanması özellikle mesleki eğitime erişimi sınırlı çalışanlar için yeni iş bulmayı güçleştirdi. Yıllar sonra aylık hesabında görülen farkın bir bölümünü bu çalışma geçmişinde aranıyor.
Kadın işçiler ve yalnız yaşayan emekliler neden daha kırılgan?
Deutsche Rentenversicherung’ın Mediendienst’e verdiği ayrıntılı rakamlarda Türk vatandaşlığı taşıyan kadınların ortalama aylığı 687 avro; Alman vatandaşlığı taşıyan kadınlarda ise 1.046 avro. Türk emeklilerin yoksulluk riski kadınların daha düşük ortalama aylıkları üzerinden de görülebiliyor. Göttingen Üniversitesi bünyesindeki SOFI araştırmacısı Janina Söhn, DW’ye yaptığı açıklamada tek başına yaşayan göçmen kadınlar için aile desteğinin önemini anlattı. Düşük emekli aylığına barınma ve sağlık giderlerinin eklenmesi, yardım ihtiyacını etkileyebiliyor.
Almanya Federal İstatistik Dairesinin 2025 EU-SILC sonuçlarına göre 65 yaş üzerindeki genel nüfusta yoksulluk riski yüzde 19,5; kadınlarda yüzde 21,3, erkeklerde yüzde 17,3. Bunlar Almanya’daki bütün yaşlıları kapsayan oranlar. Mediendienst’in aktardığı Mikrozensus çalışmasında ise eski işçi alımı ülkelerinden göç etmiş emekliler için yüzde 31,5 ölçülmüş. İkinci oran yalnızca Türkiye’den gelenleri göstermiyor. İstatistiklerin kapsadığı toplulukların doğru ayrılması, Türk emeklilerin yoksulluk riski hakkındaki karşılaştırmalarda gerekli.
Emeklilikte sosyal yardım alanların oranı ne kadar?
Mediendienst’in Federal İstatistik Dairesinden aldığı Haziran 2026 verilerine göre yaşlılıkta temel geçim yardımından yararlananların oranı Türk vatandaşlığı taşıyanlarda yüzde 9,3, Alman vatandaşlığı taşıyanlarda yüzde 2,7. Türk emeklilerin yoksulluk riski konusunda bu kıyas, vatandaşlık temelindeki iki topluluğa ilişkin. Düşük emekli aylığı alan herkesin otomatik olarak aynı yardıma hak kazandığı söylenemez. Başvuruda kişinin ve aynı hanedeki eşinin gelirleri, varlık durumu ve Almanya’daki ikamet koşulları hesaba katılıyor.
Alman Emeklilik Sigortasının Grundsicherung im Alter rehberi, normal emeklilik yaşını dolduran ve geçimini sağlayamayan kişilerin yerel Sozialamt üzerinden başvuru yapma hakkı tanıyor. Yardımın bağlanabilmesi için Almanya’da yaşama ve ihtiyaç koşullarının karşılanması gerekiyor. İncelemede yurt dışından alınan emekli aylıkları da gelir hesabına girebiliyor. Başvurunun yapılması önemli; geriye dönük ödemeler konusunda kurumun başlangıç tarihi kuralları bulunuyor.
Almanya’da çalışmış Türk vatandaşlarının Türkiye’deki sigortalılık geçmişi için ayrı bir hesaplama yolu bulunuyor. Almanya’daki emeklilikte Türkiye çalışma sürelerinin nasıl dikkate alındığına ilişkin Gurbetçiler rehberi, hak kazanma koşullarında iki ülke sürelerinin kullanılmasını ortaya koyuyor. Aylık bağlayan her ülke, kendi sisteminde geçen süreyi ve kazançları kendi mevzuatına göre hesaplıyor.
İki ülkede çalışmış kişiler hangi kayıtları incelemeli?
Altı Avrupa ülkesindeki emeklilik haklarını karşılaştıran dosyada her ülkenin sigortalılık ve emeklilik yaşı kurallarının ayrı işlediği aktarılıyor. Uzun süre farklı ülkelerde yaşayan kişilerin hizmet dökümleri ile emeklilik başlangıç kararlarını karşılaştırması gerekiyor. Aynı şekilde, Türkiye ve yurt dışından iki ayrı aylık alınmasına ilişkin yazıda her iki ülkede kendi şartlarını sağlayanlar için ortaya çıkan haklar ele alınıyor. Bu bilgiler kişisel dosyalarda kurumlardan alınan kayıtlarla değerlendirilmeli.
DW araştırması, Almanya’daki çalışma hayatının ilk kuşak göçmenler üzerindeki uzun vadeli mali etkisini somut verilere dayandırıyor. 2025 itibarıyla Almanya’da 1961–1973 arasında işçi olarak gelmiş yaklaşık 125 bin kişinin yaşamaya devam ettiği, Destatis’in 29 Ekim tarihli açıklamasında bulunuyor. Aynı kurum Almanya’daki Türkiye bağlantılı göç geçmişine sahip nüfusu yaklaşık 2,6 milyon olarak hesapladı. İlk kuşağın küçülen nüfusuyla bugün çalışan sonraki kuşakların koşulları birbirinden farklı. Türk emeklilerin yoksulluk riski, sigorta günleri, ücret düzeyi ve yaşlılıkta geçim desteği üzerinden değerlendirilebiliyor.
Kaynaklar
- Deutsche Welle, Oliver Pieper: 65 Jahre später sind viele Gastarbeiter von damals arm — 29 Ekim 2026
- Deutsche Welle: 65 years on, many Turkish guest workers in Germany face poverty — 30 Ekim 2026
- Mediendienst Integration: Altersarmut unter Gastarbeitern aus der Türkei — 19 Ekim 2026
- Almanya Federal İstatistik Dairesi (Destatis): 65 Jahre Anwerbeabkommen mit der Türkei — 29 Ekim 2026
- Deutsche Rentenversicherung: Die Grundsicherung für Bedürftige
- Almanya Federal İstatistik Dairesi: Armutsgefährdung sowie materielle und soziale Entbehrung bei älteren Menschen — 18 Mayıs 2026