ABD, Çin’in çiplere uzaktan erişimini sınırladı: Beş ülkeye lisans şartı
ABD çip kısıtlaması 19 Kasım 2026’da yürürlüğe girdi. Beş ülkeye gelişmiş işlemci ihracatı ile veri merkezlerinden Çinli şirketlere sağlanan yüksek işlem gücü için yeni lisans denetimi başladı.

ABD çip kısıtlaması, 19 Kasım 2026’da yürürlüğe giren yeni ihracat kontrolüyle beş ülkeyi ve yurt dışındaki veri merkezlerini kapsayacak biçimde genişletildi. ABD Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), 16 Kasım’da duyurduğu düzenlemeyle beş ülkeye belirli gelişmiş işlemcilerin gönderilmesini lisansa bağladı.
Bir başka hüküm de Çin merkezli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerinden yüksek miktarda işlem gücü kullanmasına ilişkin denetimleri artırıyor.
Resmî adı “Addressing Remote Access to Advanced Semiconductors” olan geçici nihai düzenleme, 19 Kasım tarihli ABD Federal Register’da yayımlandı. BIS’in açıklamasında ele alınan ABD çip kısıtlaması kapsamında yeni kurallar, fiziksel çip sevkiyatının yanı sıra bulut hizmetleri üzerinden sağlanan uzaktan erişimi de ihracat denetimi kapsamına alıyor. Düzenlemede şirket merkezinin bulunduğu ülke, müşterinin nihai sahibi ve sağlanan hesaplama kapasitesi ayrı ölçütler olarak ele alınıyor.
ABD çip kısıtlaması hangi beş ülkeyi kapsıyor?
BIS’in 19 Kasım’da yürürlüğe giren mevzuatında Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya ayrı ayrı sayılıyor. Bu ülkelere ya da bu ülkeler içinde ihracat, yeniden ihracat ve ülke içi transfer işlemlerinde gelişmiş yarı iletkenler için lisans şartı uygulanacak. Düzenlemenin teknik kapsamı, ABD ihracat kontrol sınıflandırmasındaki 3A090 ve 4A090 kalemleri ile bunlarla ilişkili ürünleri içeriyor.
Lisans başvuruları işlem bazında incelenecek. BIS, başvuruları değerlendirirken ilgili ülkedeki ihracat denetimlerinin etkinliğini ve Amerikan makamlarıyla uygulama iş birliğini dikkate alacağını belirtiyor. Nihai alıcı ya da üst ana şirketi ABD merkezli olan şirketlere yönelik sevkiyatlarda ise mevzuatta belirtilen bildirim koşulları yerine getirildiğinde beş ülkeye özgü yeni lisans şartı uygulanmayacak.
Çinli şirketlerin yurt dışındaki veri merkezlerine erişimi nasıl denetlenecek?
Yeni lisans şartının ikinci ekseni, veri merkezindeki işlem gücünün hangi müşterilere sunulduğu. Bir veri merkezi dünyanın herhangi bir yerinde kurulmuş olsa bile, merkezden sağlanan yüksek işlem kapasitesi Çin’in de bulunduğu ABD D:5 ülke grubundaki veya Makao’daki şirketlere kullandırılıyorsa ayrı lisans denetimi gündeme geliyor. İlgili şirketin doğrudan merkezi kadar nihai ana şirketinin nerede bulunduğu da hesaba katılıyor.
Federal Register metni, tek bir tesis veya birbirine dijital olarak bağlanan birden fazla veri merkezi üzerinden sağlanan 12 milyon toplam işlem performansı (aggregate TPP) eşiğini tanımlıyor. Bu eşikten daha yüksek işlem gücünü belirtilen müşterilere sunacak veri merkezlerinde, ilgili gelişmiş çiplerin ihracatı veya kullanım amacı değişikliği için BIS izni gerekiyor. Bağlantılı veri merkezleri hesabı, farklı ülkelerdeki sunucu kapasitesinin tek bir müşteri için birleştirilmesini de kapsıyor.
Veri merkezi işletmecileri ile çip tedarikçilerinden müşterilerini tanımaları isteniyor.
Şirket sahipliği ve nihai kontrol ilişkilerinin incelenmesi bu yükümlülükler arasında. Özellikle bir müşterinin görünürde farklı ülkede kayıtlı olması, hangi şirket adına işlem gücü kullandığına ilişkin sorgulamayı ortadan kaldırmıyor. Yeni kurallar, yurt dışında kiralanan bulut kapasitesiyle ileri düzey yapay zekâ modellerinin eğitilmesine odaklanıyor.
Mevcut veri merkezleri için 90 günlük süre
ABD çip kısıtlaması yürürlüğe girmeden önce bu gruptaki müşterilere yüksek miktarda işlem gücü sunmaya başlamış veri merkezleri için 90 günlük geçiş hükmü bulunuyor. Faaliyeti sürdürmek isteyen işletmecilerin bu süre içinde lisans alması gerekiyor. ABD makamları, daha önce izin verilen bir merkezde müşteri veya kullanım amacı değiştiğinde yeni bildirim ve izin şartlarının devreye girebileceğini de belirtiyor.
Metinde ticari tavsiye sistemleri için özel bir istisna bulunuyor. Çevrim içi perakendeciler ile sosyal medya platformlarının yalnız ticari ürün veya içerik tavsiyesi sunmak amacıyla kullandığı sistemler, öngörülen bildirim koşullarının sağlanması hâlinde uzaktan işlem gücüne ilişkin bu hükmün dışında tutuluyor. Lisanslı işlemlerde ve istisnalarda belirleyici olan, çipin teknik sınıfı kadar işlem gücünün kime ve hangi amaçla sağlandığı.
CSIS yeni ABD ihracat kontrolünü nasıl değerlendiriyor?
Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS), Kate Koren ve Kevin Kurland imzalı 18 Kasım tarihli analizinde ABD çip kısıtlamasının şirketler için uyum yükümlülüklerini ve ABD–Çin teknoloji rekabetindeki etkilerini ele aldı. İki yazar, özellikle Singapur’un gelişmiş stratejik ürün denetimlerine ve uygulama geçmişine sahip olmasına rağmen beş ülke arasında yer aldığını kaydediyor. Lisans başvurularının tek tek değerlendirilmesi de CSIS’e göre uygulamanın önemli başlıklarından biri olacak.
Koren ve Kurland, gelişmiş donanımın Çinli şirketlere üçüncü ülkelerdeki bulut altyapısı üzerinden kullandırılmasının ihracat denetimi bakımından ayrı bir risk oluşturduğunu aktarıyor. Onların değerlendirmesinde fiziksel çip gönderimi ile uzaktan hesaplama hizmeti aynı politika dosyasında birleşiyor.
BIS ise resmî gerekçesinde, gelişmiş işlem kapasitesinin askerî uygulamalarda kullanılabilmesi ve hassas teknolojilerin sınırlandırılan müşterilere aktarılabilmesi ihtimali üzerinde duruyor.
Biden dönemindeki çip kuralının yerini ne aldı?
19 Kasım düzenlemesi, Ocak 2025’te kabul edilen “AI Diffusion Rule” adlı eski çerçeveyi de resmen yürürlükten kaldırıyor. Ticaret Bakanlığı, önceki düzenlemeyi Mayıs 2025’te uygulamayacağını duyurmuştu.
Yeni çerçevede dünya genelindeki önceki lisans yaklaşımı yerine belirli hedef ülkeler ile müşteri profillerine ve işlem gücünün kullanımına ilişkin ayrıntılı koşullar bulunuyor. Yeni kontrolün yürürlük tarihi 19 Kasım 2026; kurumun düzenlemeyle ilgili görüş toplama süreci için son tarih ise 19 Ocak 2027.
Amerikan çip üreticileri üzerindeki ihracat tartışmaları, Nvidia yönetimi etrafındaki Çin bağlantılı istihbarat iddialarını konu alan incelemede de ele alınmıştı. Şirketin 12 Kasım’da duyurulan üst yönetim değişikliği ise bu tartışmaların sürdüğü döneme rastladı. Yeni BIS kararı, şirketler için doğrudan donanım ihracatında ve yurt dışına kurulmuş hesaplama altyapısının müşterilerinde uygulanacak ayrı kontroller getiriyor.
Veri merkezlerinin başka güvenlik riskleri ise Transit Haber’in daha önce aktardığı CSIS savaşta veri merkezleri araştırmasında incelenmişti. O çalışma tesislerin savaş koşullarındaki fiziksel güvenliğine odaklanırken 19 Kasım’daki ABD kararı, yurt dışındaki tesislerde sunulan işlem gücünün kimler tarafından kullanılabileceğini düzenliyor. Yeni mevzuatta çip ihracatçısının incelemesi, merkez işletmecisinin müşteri bilgileri ve gerekirse BIS lisansı aynı işlem zincirinde bulunuyor.
Kaynaklar
- ABD Ticaret Bakanlığı / BIS — BIS Issues Rule Addressing Remote Access to American Super Intelligence Technology, 16 Kasım 2026
- Federal Register — Addressing Remote Access to Advanced Semiconductors, RIN 0694-AK50, 19 Kasım 2026
- CSIS — Kate Koren ve Kevin Kurland, New Export Controls on Remote Access: The Implications for Industry and Competition with China, 18 Kasım 2026
WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.
Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.
Sıradaki haber
Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladıHaber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.
Haber yükleniyor…