AB’de sınır dışı kuralları değişti: 20 yıla kadar giriş yasağı geliyor

AB geri gönderme tüzüğü, düzensiz ikamet durumundaki üçüncü ülke vatandaşlarının geri gönderilmesi için 15 Ekim 2026 tarihli AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı. 2026/2280 sayılı düzenleme 16 Ekim’de yürürlüğe girdi. Giriş yasaklarının 20 yıla ulaşabildiği yeni sistemde geri gönderme, itiraz ve idari gözetimle ilgili temel kurallar 17 Ekim 2027’den itibaren uygulanacak.

EU Law Live’ın 15 Ekim tarihli yayınında da duyurulan düzenleme, 2008/115/EC sayılı Geri Dönüş Direktifi’nin yerini alacak. Eski 2008 Geri Dönüş Direktifi 17 Ekim 2027’de yürürlükten kalkacak.

AB geri gönderme tüzüğü; kalış hakkı sona ermiş, gerekli giriş veya oturum şartlarını karşılamayan üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik kararları düzenliyor. Üye devletler, kararın uygulanacağı yer ve kişisel koşullar hakkında bireysel değerlendirme yapacak. Konseyin 1 Ekim’deki nihai onayından sonra yayımlanan metin, dönüş işlemleri için ortak süreleri ve yargı yollarını belirliyor.

AB geri gönderme tüzüğü 2026’da ve 2027’de hangi tarihlerde uygulanacak?

50. madde iki aşamalı uygulama takvimini tanımlıyor. 16 Ekim 2026’dan itibaren kapsam ve tanımların belirli hükümleri, Avrupa Geri Dönüş Emri formunu hazırlama yetkisi, üçüncü ülkelerle geri gönderme anlaşmalarına ilişkin 14. madde, çocukların üstün yararı ve yaş değerlendirmesiyle ilgili 15 ve 16. maddeler uygulanıyor. Uygulama hazırlıklarını düzenleyen bazı maddeler de aynı tarihte başladı.

17 Ekim 2027’de geri gönderme kararları, giriş yasağının verilmesi ve süresi, işlemlere katılım yükümlülükleri, mahkemeye itiraz süreleri ve idari gözetimle ilgili ana maddeler devreye girecek. Eski 2008 Geri Dönüş Direktifi bu tarihte yerini yeni çerçeveye bırakacak. Avrupa Komisyonu, Geri Dönüş Emri’nin biçimini en geç 17 Nisan 2027’de kabul edecek; üye ülkeler teknik altyapıyı hazırlayacak.

AB’de giriş yasağı kaç yıl sürebilecek?

8. maddenin sekizinci fıkrası, giriş yasağının süresini kişinin somut koşullarına göre en fazla 10 yıl olarak belirliyor. Yetkili makamların gerekliliği ayrıca gerekçelendirdiği durumlarda 20 yıla kadar giriş yasağı verilebilecek. Süre, kişinin üye devletlerin topraklarından ayrıldığı tarihte işlemeye başlayacak.

Kamu düzeni veya güvenliği açısından risk oluşturan kişiler için 13. maddede başka yetkiler bulunuyor. Gerekçeli ve orantılı olduğu durumlarda 20 yılı aşan veya süresiz giriş yasağı kararı verilebiliyor. On yılı aşan yasaklarda, ayrılıştan on yıl sonra kararı veren ülkeden yeniden inceleme istenebilecek; yetkililer güvenlik riskini ve yasağın gerekliliğini değerlendirecek.

AB geri gönderme tüzüğü uyarınca giriş yasağı kararı, geri dönüş kararıyla birlikte veya ayrı bir yazılı işlemle bildirilecek. İnsani nedenler, insan ticareti mağduriyeti ve yetkililerle işbirliği gibi unsurlar yasağın verilmemesi, geri çekilmesi veya süresinin kısaltılması bakımından değerlendirmeye alınabiliyor. Bu işlemler 2027’de yürürlüğe girecek yeni usul kapsamında gerçekleştirilecek.

Avrupa Geri Dönüş Emri ve Schengen Bilgi Sistemi nasıl kullanılacak?

Yeni düzenlemenin 5. maddesi, geri dönüş kararının temel unsurlarını içeren ortak Avrupa Geri Dönüş Emri formunu tanımlıyor. Üye devletlerin oluşturduğu karar bilgileri Schengen Bilgi Sistemi (SIS) üzerinden yetkili makamların kullanımına sunulacak. Böylece başka bir üye devlette tespit edilen kişi hakkında daha önce verilen uygulanabilir dönüş kararına erişim sağlanabilecek.

AB geri gönderme tüzüğü ile bir ülkede verilmiş uygulanabilir dönüş kararının başka bir ülkede tanınması ve icra edilmesi 7. maddede düzenleniyor. İkinci ülkenin makamları mevcut kararın içeriğini, kişinin durumunu ve hukuki güvenceleri değerlendirerek işlem yapabilecek. 2029 yılına kadar sistemin sonuçları Komisyon tarafından incelenecek; karşılıklı tanımayı daha ileri taşıyacak olası mevzuat çalışmaları bu değerlendirmeye dayanacak.

Sınır dışı işlemlerinde idari gözetim ne kadar sürebilecek?

30. maddeye göre geri gönderme amacıyla uygulanan idari gözetim, kural olarak 12 ayı aşamayacak. Kişinin işbirliği yapmaması, üçüncü ülkeden seyahat belgelerinin gecikmesi veya ulusal mevzuatta belirtilen başka istisnai koşullarda süre 24 aya kadar uzatılabilecek. Kaçma riski ve sınır dışı işleminin gerçekleşmesini mümkün kılan yeni önemli bilgiler bulunduğunda, toplam altı aylık ek uzatma öngörülüyor.

Bu son uzatma; yeni kimlik bilgileri ortaya çıkması, seyahat belgesi alınması veya ilgili üçüncü ülkenin işbirliğinin ilerlemesi gibi koşullara bağlı. Yetkili makamların dosyayı öncelikle ele alması gerekiyor. 13. maddedeki ağır güvenlik riskleri için ayrıca mahkeme denetimi altında farklı süreler bulunuyor. Gözetim kararlarının gerekçelendirilmesi ve düzenli incelemesi zorunlu. 31. maddeye göre yetkili makamlar idari gözetimi en az altı ayda bir yeniden değerlendirecek. Refakatsiz çocukların gözetimi ise en az üç ayda bir kendiliğinden gözden geçirilecek. 24 aydan uzun gözetim uzatmalarında ek mahkeme denetimi öngörülüyor.

İdari gözetime alternatif tedbirler arasında belirli adreste oturma, yetkililere düzenli bildirimde bulunma, mali teminat ve elektronik izleme sayılıyor. Bu tedbirler kişisel dosya üzerinden değerlendirilerek uygulanacak; idari gözetimin amacı kişinin geri gönderme işlemi için hazır bulunmasını sağlamak.

Sınır dışı kararına itiraz süresi nasıl düzenleniyor?

AB geri gönderme tüzüğü, 27. maddesinde geri gönderme ve giriş yasağı kararına ilk derece mahkemesinde itiraz için ulusal hukukta belirlenen sürenin genel olarak 14 günü aşmamasını öngörüyor. 16 Ekim 2026 itibarıyla 30 gün veya daha uzun itiraz süresi tanıyan üye ülkeler bu süreyi en fazla 30 gün olacak şekilde koruyabilecek. Süre, kararın ilgili kişiye tebliğiyle veya ulusal hukuka göre tebliğ edilmiş sayılmasıyla başlayacak.

28. madde kapsamında kişi, itiraz süresinde ya da yargılama sürerken geri göndermenin durdurulmasını talep edebilecek; mahkeme kararı inceleyecek. Yetkili makamlar ilgili kişiye yargı yolunu bildirecek; gerekli koşullarda ücretsiz hukuki yardım sağlanacak ve geri göndermeme ilkesi uygulanacak. Temel haklar bakımından risk bulunan dosyaların değerlendirilmesi tüzüğün 11, 25 ve 26. maddelerinde ayrıca düzenlenmiş.

Üçüncü ülkelerde geri dönüş merkezleri için hangi koşullar var?

AB geri gönderme tüzüğünün 14. maddesi, geri gönderme amacıyla AB dışındaki ülkelerle anlaşma veya düzenleme yapılmasına izin veriyor. Anlaşmada kişinin kabul edileceği ülkedeki kalış koşulları, tarafların sorumlulukları, geri göndermenin nasıl uygulanacağı ve anlaşma ihlallerinin sonuçları belirtilecek. İnsan hakları yükümlülükleri ve geri göndermeme ilkesi anlaşmanın temel şartları arasında bulunuyor.

Bir üçüncü ülkeden kişinin başka bir ülkeye gönderilmesi söz konusuysa, anlaşmada bu ikinci aşamanın sorumlulukları ve bağımsız izleme mekanizması da yer alacak. Refakatsiz çocuklar 14. maddedeki bu anlaşmalar uyarınca söz konusu üçüncü ülkelere gönderilemeyecek. Aynı maddede, üye ülkelerin imzaladıkları anlaşmaları Komisyona ve diğer üyelere bildirmesi de isteniyor.

Türkiye vatandaşlarını ve AB ülkelerindeki oturum sahiplerini hangi hükümler ilgilendiriyor?

Türkiye gibi AB üyesi olmayan ülkelerin vatandaşları, üye ülkede yasal kalış koşullarını karşılamadıkları durumlarda bu düzenlemenin kapsamına girebilecek. Avrupa’da çalışma, öğrenim veya aile bağı nedeniyle oturum sahibi olan kişiler bakımından geçerli statü ve oturumun süresine ilişkin belgeler belirleyici. Avrupa’da çalışma, aile ve eğitim gerekçelerine dayalı oturumların iptali kişinin kalış durumunu etkileyen mevcut hukuki işlemler arasında bulunuyor.

Bir kişinin vize veya oturum süresini aşması durumunda ilgili makamlar seyahat ve ikamet kayıtlarını, varsa devam eden oturum başvurularını ve kişisel koşulları inceleyecek. Schengen’de vize süresini aşmanın sonuçlarını anlatan rehberde de fazla kalışın ülkeye ve dosyaya göre nasıl değerlendirildiği bulunuyor. Yeni tüzük, bu tür dosyalarda dönüş ve giriş yasağının süresine ilişkin ortak hükümleri 17 Ekim 2027’den itibaren uygulamaya koyacak.

Danimarka ve İrlanda’nın farklı katılım prosedürleri, metnin 67 ve 68 numaralı gerekçelerinde tanımlanıyor. Danimarka, Schengen bağlantılı düzenlemeyi kendi hukukunda uygulayıp uygulamayacağına altı aylık süre içinde karar verecek; İrlanda ise bu Schengen mevzuatı düzenlemesine katılmıyor. Diğer Schengen bağlantılı ülkeler için ilgili anlaşmaların hükümleri geçerli.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Kalıcı oturum kartında 2037 yazıyordu: Arjantin o gazeteciye 5 yıl yasak koydu

Endonezya’da 5 bin 310 yabancı sınır dışı edildi: Binlerce kişiye giriş yasağı getirildi

San Marino oturumuna Schengen hakkı teklifi: İtalya güvenliği denetleyecek

Hollanda Senatosu sınır dışı yetkilerini genişleten yasayı kabul etti