AB üçüncü ülkelerde geri dönüş merkezlerinin önünü açtı: Son onay verildi

AB geri dönüş düzenlemesi için yasama sürecinin Konsey aşaması tamamlandı. Avrupa Birliği Konseyi, 1 Ekim 2026’da yeni Return Regulation metnine nihai onayı verdi. Düzenleme, AB’de yasal kalış hakkı bulunmayan üçüncü ülke vatandaşları için ortak geri dönüş prosedürleri getiriyor; üye devletlerin AB dışındaki ülkelerde “return hub” olarak adlandırılan geri dönüş merkezleri kurabilmesine de hukuki zemin oluşturuyor. Konsey kararı, Avrupa Parlamentosunun 17 Haziran kabulünden sonra gereken son siyasi onay aşamasıydı.

Konsey ile Avrupa Parlamentosu müzakerecileri 1 Haziran’da geçici anlaşmaya varmıştı; hazirandaki siyasi uzlaşının ardından dosya resmî kabul aşamasına geçti. Transit Haber, 4 Haziran’da Konsey ile Avrupa Parlamentosu arasındaki geçici uzlaşıyı haberleştirmişti. Avrupa Parlamentosu metni 17 Haziran’da kabul etti; Konseyin 1 Ekim kararıyla yasama organlarının siyasi kabul süreci tamamlandı. Avrupa Parlamentosu Yasama Gözlemevi dosyayı 4 Ekim itibarıyla “imza bekliyor” statüsünde tutuyor.

AB geri dönüş düzenlemesi üçüncü ülkelerde merkezlere nasıl izin veriyor?

AB geri dönüş düzenlemesi, hakkında geri dönüş kararı bulunan ve AB’de kalma hakkı olmayan kişilerin, belirli koşullarda AB dışındaki bir ülkede kurulacak merkeze gönderilebilmesini öngörüyor. Konseyin nihai metin özetine göre böyle bir merkez için ilgili üye devlet ile üçüncü ülke arasında anlaşma veya düzenleme yapılması gerekiyor. Metin, anlaşma yapılacak üçüncü ülkenin uluslararası insan hakları standartlarına ve geri göndermeme ilkesine uymasını şart koşuyor.

Refakatsiz çocuklar bu anlaşmaların kapsamı dışında tutuluyor. Her geri dönüş merkezi için ilgili üye devlet ile kabul eden üçüncü ülke arasında anlaşma veya düzenleme yapılması gerekiyor.

Avrupa Geri Dönüş Emri neyi değiştirecek?

Yeni sistem “European Return Order” adı verilen ortak bir kayıt getiriyor. Konsey açıklaması, bir üye devletin verdiği geri dönüş kararının temel unsurlarının bu formda yer alacağını ve diğer ülkelerin kararı tanımasını kolaylaştıracağını belirtiyor. Ülkeler arasındaki karşılıklı tanıma ilk aşamada zorunlu olmayacak.

Karşılıklı tanıma mekanizması, düzenleme yürürlüğe girdikten üç yıl sonra yeniden değerlendirilecek. Avrupa Komisyonu bu değerlendirme sonrasında tanımanın zorunlu hale gelmesine yönelik yeni bir yasama teklifi hazırlayabilecek. Böylece ilk uygulama döneminde ulusal makamların mevcut yetkileri ile yeni ortak kayıt sistemi birlikte işleyecek.

İş birliği yükümlülüğüne uymayanlara hangi yaptırımlar öngörülüyor?

AB geri dönüş düzenlemesi, geri dönüş kararı verilen kişiye bulunduğu üye devletten ayrılma ve makamlarla iş birliği yapma yükümlülüğü getiriyor. Konsey metninde iş birliği yükümlülüğünün ihlalinde, ulusal hukuka göre sağlanan bazı yardım ve ödenekların azaltılması, gönüllü dönüş teşviklerinin verilmemesi, mali yaptırım ve ulusal hukukta öngörülüyorsa ceza yaptırımı seçenekleri sıralanıyor.

Güvenlik riski olarak değerlendirilen kişiler için daha sıkı hükümler bulunuyor. Yetkili makamlar, riskin niteliğine göre süresiz giriş yasağı uygulayabilecek. Aynı grupta geri dönüş amacıyla gözaltı süresinin 24 ayın üzerine çıkabilmesine imkân tanınacak. Bu tedbirlerin uygulanması ulusal makamların bireysel kararlarına ve düzenlemedeki ölçülülük şartlarına bağlı olacak.

Yeni kurallar ne zaman uygulanmaya başlayacak?

Konseyin 1 Ekim açıklamasına göre düzenleme AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandıktan sonraki gün yürürlüğe girecek. Geri dönüş merkezlerine ilişkin hükümler gibi bazı maddeler yürürlükle birlikte uygulanabilecek. Hazırlık gerektiren diğer hükümler için bir yıllık uygulama süresi öngörülüyor.

4 Ekim itibarıyla Avrupa Parlamentosu Yasama Gözlemevi dosyayı “imza bekliyor” statüsünde tutuyor. 1 Ekim kararı nihai Konsey onayı aşamasıdır; Resmî Gazete yayını yürürlük tarihini belirleyecek sonraki hukuki adımdır.

Türk vatandaşları hangi durumda kapsama giriyor?

AB geri dönüş düzenlemesi, uyruktan bağımsız olarak AB’de yasal kalış hakkı bulunmayan ve hakkında geri dönüş kararı verilen üçüncü ülke vatandaşlarını kapsıyor. Türkiye AB üyesi olmadığı için Türk vatandaşları da bu hukuki statüye girdikleri dosyalarda düzenlemenin kişisel kapsamına girebilir. Her dosyada geri dönüş kararının dayanağı, itiraz süreci ve kişinin mevcut göçmenlik statüsü ulusal makamlar tarafından değerlendirilecek.

Eurostat verileri, Türk vatandaşlarının geri dönüş dosyalarında kayda değer bir grup oluşturduğunu ortaya koyuyor. Transit Haber’in Eurostat verilerine dayanan 2025 incelemesinde, bir AB ülkesinden ayrılma kararının ardından üçüncü ülkeye geri gönderilen 13.405 Türk vatandaşı kaydedildi. Yeni düzenleme bu tür kararların AB ülkeleri arasında tanınması ve uygulanması için ortak araçları genişletiyor.

1 Ekim toplantısında hangi aşama tamamlandı?

AB içişleri bakanlarının Lüksemburg toplantısı öncesinde Transit Haber, 1 Ekim gündeminde geri gönderme ve üçüncü ülkelerle iş birliğinin bulunduğunu aktarmıştı. Toplantı sonunda Konsey düzenlemeye nihai onayı verdi. Reuters da aynı gün AB içişleri bakanlarının daha sert geri dönüş kurallarını ve üçüncü ülkelerde merkez kurulmasına izin veren düzenlemeyi onayladığını bildirdi.

Konsey, AB’de ayrılma kararı verilen kişilerin yaklaşık üçte ikisinin fiilen ayrılmadığını belirterek ortak sistemin uygulanma oranını yükseltmeyi hedefliyor. Yeni çerçeve, geri dönüş kararlarının bilgi paylaşımını, ulusal makamlarla iş birliği yükümlülüğünü ve üçüncü ülkelerle yapılabilecek merkez anlaşmalarını aynı düzenleme altında topluyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Yunanistan AB’ye önerdi: Krizde iltica başvuruları geçici olarak alınmasın

AB içişleri bakanları 1 Ekim’de Schengen ve geri göndermeyi görüşecek

Şili düzensiz göçte yeni yol hazırlıyor: Gönüllü çıkana yasal dönüş ve geçici oturum planı

Japonya kalıcı oturumda yeni iptal dönemine geçiyor: 1 Nisan 2027’de başlayacak