Avrupa Parlamentosu’ndan Türkiye’ye gri pasaport uyarısı: Vizesiz seyahat hakkı tehlikede mi?
Parlamento’nun Türkiye raporu, Türk vatandaşlarının Schengen erişimindeki sorunların yanında gri pasaport olarak bilinen hizmet damgalı pasaportların kötüye kullanımına ilişkin eleştiriyi de gündeme taşıdı. Metinde mevcut muafiyeti kaldıran bir karar, uygulama tarihi veya Komisyon teklifi yok.
Halk arasında gri pasaport diye bilinen belge, resmî görevle yurt dışına gönderilen kişilere veriliyor. Kısa süreli seyahatlerde bazı Avrupa ülkeleri bu pasaport sahiplerinden vize istemeyebiliyor. Tartışma, belgenin kişisel gezi veya kalıcı göç amacıyla kullanıldığı iddiaları üzerinden büyüyor.
Rapordaki uyarının içeriği
Türkiye raporunda, Türk vatandaşlarının Avrupa Birliği’ne hareketliliğini kolaylaştıracak kademeli Schengen sistemi olumlu karşılandı. Aynı bölümde Türkiye’ye vize serbestisi yol haritasındaki kalan şartları tamamlama çağrısı yapıldı.
Metinde ayrıca hizmet pasaportlarının kötüye kullanıldığı yönünde endişe kayda geçti. Bu ifade, muafiyetin kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Kabul edilmiş bir askıya alma kararı, mevzuat değişikliği veya yürürlük takvimi bulunmuyor.
Buradaki siyasi mesaj daha sınırlı: Avrupa tarafı, resmî görev için verilen belgenin kullanım biçimini izliyor. Suistimal algısı büyürse istisna rejimi ileride daha sert tartışılabilir.
Gri pasaport için muafiyet hangi zemine dayanıyor
Umuma mahsus pasaport sahipleri bakımından Türkiye, Avrupa Birliği’nin vizeye tabi devletler listesinde bulunuyor. Diplomatik, hususi ve hizmet damgalı pasaportlar için tanınan istisnalar ise AB mevzuatı ve Schengen ülkelerinin ulusal uygulamalarıyla şekilleniyor.
Bu yüzden muafiyet mutlak ve değiştirilemez bir hak gibi okunmamalı. Güvenlik, düzensiz göç veya belge suistimali gerekçeleriyle kapsam daralabilir.
Bugünkü tablo daha net: Hizmet damgalı pasaportlara yönelik kabul edilmiş yeni bir kısıtlama yok. Seyahat edecek kişi yine de gideceği ülkenin güncel uygulamasını resmi kaynaklardan görmeli.
Kimlere verilebiliyor
5682 sayılı Pasaport Kanunu’na göre bu belge, diplomatik veya hususi pasaport alma hakkı bulunmayan; devlet, il özel idaresi ya da belediye tarafından resmî görevle yurt dışına gönderilen kişilere verilebiliyor.
Kapsam yalnız kamu personeliyle sınırlı değil. Kamu görevlisi olmayan kişiler de yetkili kurum tarafından resmî görevle gönderilirse bu belgeyi alabiliyor.
Hak sahibinin eşi ile gerekli yaş, öğrencilik, medeni durum ve çalışma şartlarını taşıyan çocukları da aynı haktan yararlanabiliyor. Türkiye’de pasaport türleri rehberi, bordo, yeşil, gri ve siyah pasaport ayrımını ayrıca ele alıyor.
Nasıl alınır
Kişisel seyahat isteği tek başına yeterli olmaz. Önce yetkili kamu kurumunun kişiyi resmî görevle yurt dışına göndermesi gerekir.
Görevlendirmeyi yapan kurum hizmet damgalı pasaport talep formunu düzenler. Kamu görevlisi olmayan kişilerde görev onayı da istenir.
Gerekli temel evraklar şöyle sıralanabilir:
- T.C. kimlik kartı veya geçici kimlik belgesi
- Son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf
- Talep formu
- Kamu görevlisi olmayan kişiler için görev onayı
- Varsa eski ve iptal edilmemiş pasaportlar
- Çocuklar için gerekli hallerde öğrenci belgesi
- Reşit olmayanlar veya kısıtlılar için muvafakatname
Yurt içinde işlemler il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerinden, yurt dışında Türkiye’nin dış temsilciliklerinden yürütülür. Harç alınmaz; pasaport defter bedeli ödenir.
Ne zaman işlem yapılmalı
Görevlendirme yapılan ülke bu belgeye vize uygulamıyorsa işlem, görevin başlamasından en erken 20 gün önce alınabiliyor. Vize isteniyorsa süre 60 güne çıkıyor.
Geçerlilik süresi, görevlendirmenin süresine ve gidilecek ülkenin rejimine göre hesaplanır. Belge en az 6 ay, en fazla 5 yıl için düzenlenebilir.
Talep formunun da süresi var. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü SSS sayfası, hususi ve hizmet damgalı pasaport talep formunun düzenlendiği tarihten itibaren 60 gün geçerli olduğunu yazıyor.
Özel seyahat için kullanılabilir mi
Resmî görev dışında tatil, aile ziyareti veya kişisel gezi amacıyla bu belgeyi kullanmak mevzuatla uyumlu olmaz. Geçerlilik tarihinin devam etmesi, görevlendirme dışı kullanım hakkı yaratmaz.
Görev bitince pasaport bağlı olunan kuruma iade edilir. Süresi devam eden belge kurumda muhafaza edilir. Aynı kişi daha sonra başka bir resmî görevle gönderilirse yeni görevlendirme evrakı hazırlanır.
2021’deki suistimal dosyası
Tartışmanın Türkiye’de büyüdüğü dönüm noktalarından biri Malatya Yeşilyurt Belediyesi dosyasıydı. 2021’de bir proje kapsamında Almanya’ya gönderilen bazı kişilerin geri dönmediği ortaya çıkmıştı.
İçişleri Bakanlığı olaydan sonra mülkiye müfettişi görevlendirdi, bazı kamu personelini görevden uzaklaştırdı ve kamu personeli olmayan kişiler için mahalli idareler üzerinden yapılan hizmet pasaportu işlemlerini yeni önlemler hazırlanması amacıyla geçici olarak durdurdu.
Bakanlık açıklamasında, resmî görevi bulunmayan bazı kişilerin bu yolla yurt dışına gidip sürekli kalmak amacıyla iltica talebinde bulunduğuna dair valiliklerin daha önce uyarıldığı da aktarıldı.
Kaç kişide var
Geçerli hizmet damgalı pasaport sayısını ülke geneli için veren güncel ve kamuya açık bir TÜİK tablosu bulunmuyor. Turizm ve nüfus istatistikleri, aktif pasaport sahiplerini türlere göre düzenli yayımlamıyor.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün kamuya açık sayfalarında da toplam aktif sayı paylaşılmıyor. Bazı il müdürlükleri kendi işlem adetlerini duyurabiliyor; bu veriler ülke geneli için yeterli olmaz.
Seyahat öncesi pratik kontrol
Rapor mevcut belgeleri geçersiz kılmıyor. Yine de resmî görevle yola çıkacak kişiler şu adımları atmalı:
- Gidilecek ülkenin güncel vize rejimini kontrol edin.
- Görev yazısı ve talep formunu yanınızda tutun.
- Pasaportun yalnız görev amacıyla kullanılacağını unutmayın.
- Seyahat bitince belgeyi kuruma teslim edin.
- Kişisel gezi planınız varsa bordo pasaport ve ilgili ülkenin kuralını ayrıca inceleyin.
- Yeni AB veya Schengen kararı çıkıp çıkmadığını seyahatten önce kontrol edin.
Schengen ile Avrupa Birliği aynı mı rehberi, hangi ülkenin hangi alana dahil olduğunu karıştıranlar için ayrı bir çerçeve sunuyor.
Kısa özet
Parlamento raporu, hizmet damgalı pasaportların kötüye kullanıldığı yönündeki endişeyi gündeme aldı.
Mevcut muafiyetin kaldırıldığına dair karar, Komisyon teklifi veya yürürlük tarihi yok.
Belge, kişisel tatil için değil; resmî görevlendirme için kullanılır.
Suistimal tartışması büyürse Avrupa tarafında istisna rejimi daha sert biçimde ele alınabilir. Bugün için esas yapılması gereken, görev yazısı, pasaport süresi ve gidilecek ülkenin güncel kuralını birlikte okumak.
Kaynaklar
Avrupa Parlamentosu – 2025 Avrupa Komisyonu Türkiye Raporu hakkında rapor, A10-0106/2026
Erişim tarihi: 16 Haziran 2026
İçişleri Bakanlığı – Malatya’da hizmet pasaportları düzenlenerek bazı kişilerin haksız yere yurt dışına gönderildikleri iddiası
Erişim tarihi: 16 Haziran 2026
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü – Pasaport Hizmetleri
Erişim tarihi: 16 Haziran 2026
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü – Pasaport Hizmetleri Sıkça Sorulan Sorular
Erişim tarihi: 16 Haziran 2026
WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.
Geçmiş giriş ve çıkış tarihlerinizi girerek 90/180 gün kuralına göre kalan seyahat hakkınızı hesaplayın.
Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.