emeklilik ve sosyal güvenlik hakları, çalışma hayatını Türkiye ile başka ülkeler arasında bölen kişilerde çalışma döneminin hangi hukuk rejimine girdiğine göre belirleniyor. Türkiye’nin 35 ülkeyle halen uygulanan sosyal güvenlik sözleşmesi var. AB içinde yasal olarak yaşayan ve bir üye ülkeden diğerine geçen Türkiye vatandaşları için belirli koşullarda AB sosyal güvenlik koordinasyonu devreye girebiliyor. Birleşik Krallık ise Türkiye ile kendi karşılıklı sosyal güvenlik anlaşmasını uyguluyor.
Emeklilik ve sosyal güvenlik hakları ülke değiştirince nasıl korunuyor?
İlk ayrım, Türkiye ile çalışılan ülke arasında uygulanan bir sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığı. SGK’nın güncel sosyal güvenlik sözleşmeleri sayfası 35 ülkeyle anlaşmanın halen uygulandığını kaydediyor. Almanya ve Hollanda listede; Belçika, Avusturya, İsviçre ile Fransa da aynı tabloda bulunuyor. Danimarka ile İsveç ayrıca yer alırken Norveç de sözleşmeli ülkeler arasında. Hak kazanma incelenirken taraf ülkelerdeki aynı zamana rastlamayan sigortalılık süreleri, sözleşmenin izin verdiği ölçüde birlikte değerlendirilebiliyor.
Hak kazanma hesabı ile aylık ödeme hesabı iki ayrı aşama; emeklilik ve sosyal güvenlik hakları bu iki adımda farklı kayıtlarla belirleniyor. İki sistemdeki çalışma süreleri emeklilik hakkı için birlikte dikkate alınabilir. Aylık bağlama aşamasında her kurum kendi mevzuatını ve kendi sistemindeki süreyi esas alarak sorumlu olduğu tutarı hesaplıyor. Transit Haber’in 6 Avrupa ülkesindeki Türklerin emeklilik hakları karşılaştırması, bu hesabı emeklilik yaşıyla birlikte Almanya’dan İsviçre’ye kadar ülke bazında inceliyor.
Bir AB ülkesinden diğerine taşınan Türk vatandaşında hangi kural uygulanıyor?
Avrupa Komisyonunun 1231/2010 sayılı düzenlemeye ilişkin açıklaması, AB’de yasal olarak ikamet eden ve durumu birden fazla üye ülkeyle bağlantılı olan üçüncü ülke vatandaşlarına koordinasyon kurallarının genişletildiğini belirtiyor. Türkiye vatandaşları da bu koşulları sağladıklarında kapsama girebiliyor. Danimarka düzenlemenin uygulama alanı dışında. Almanya’da çalıştıktan sonra Fransa’ya geçen bir Türkiye vatandaşının dosyasında, kişinin AB içindeki çalışma geçmişi de bu koordinasyon çerçevesinde incelenebiliyor.
Koordinasyon kuralları önce hangi ülke mevzuatının uygulanacağını belirliyor; emeklilik ve sosyal güvenlik hakları daha sonra o mevzuat ile geçmiş çalışma dönemleri birlikte okunarak hesaplanıyor. Avrupa Komisyonu koordinasyon rehberi, kişinin kural olarak aynı anda tek bir ülkenin sosyal güvenlik sistemine tabi olduğunu bildiriyor. Önceki çalışma dönemleri hak hesabına gerektiğinde eklenebiliyor; kazanılmış bazı nakit yardımlar da başka bir AB ülkesinde ödenebiliyor. Çalışma biçimi ile ikamet bilgisi sonucu etkiliyor, geçici görevlendirmelerde ayrıca özel hükümler devreye girebiliyor.
Emeklilik başvurusu birden fazla ülkeyi kapsıyorsa süreç nereden başlıyor?
Birden fazla AB ülkesini kapsayan emeklilik dosyasında başvuru genellikle yaşanılan ülkedeki kurumdan başlıyor. Avrupa Komisyonunun emeklilik soru-cevap rehberi, kişi ikamet ettiği ülkede hiç çalışmadıysa son çalıştığı ülkenin kurumunun süreci üstlenebileceğini belirtiyor. İrtibat kurumu diğer ülkelerle bilgi alışverişini koordine ediyor. Kurum kararları tamamlandığında P1 özet belgesi, sigorta dönemlerinin hangi kararlara dayandığını tek dosyada karşılaştırma imkânı veriyor.
Türkiye bağlantılı kısımda ilgili ikili sözleşmenin kurumlar arası belge düzeni esas alınıyor. Çalışma hayatı üçüncü bir ülkeye uzanıyorsa her dönem için uygulanacak hukuk yolu çalışma tarihine göre ayrılıyor; kurum karar yazıları bu kronolojinin temel belgesi.
Sağlık ve aile yardımları bütün sosyal güvenlik sözleşmelerinde aynı mı?
SGK’nın ülke tablosu sigorta kollarını ayrı sütunlarla veriyor. Kurum, 35 sözleşmeden 19’unda sağlık sigortasına ilişkin hükümler bulunduğunu bildiriyor; uygulamanın kişi grupları ve başlangıç durumu ülkeye göre değişebiliyor. Malullük ile yaşlılık-ölüm sigortaları bir başlıkta, kısa vadeli sigorta başka bir başlıkta izleniyor; genel sağlık kapsamı da ayrıca belirtiliyor. Ülke değişikliğinde emeklilik ve sosyal güvenlik hakları kadar sağlık yardımının hangi kişiler için uygulanabildiği de ilgili sözleşmeden okunmalı. Çocuklu ailelerde ödeme tutarı ise ev sahibi ülkenin ulusal sistemine göre belirleniyor. Uluslararası koordinasyon, hangi kurumun ödeme sorumluluğu taşıdığını ve çakışan haklarda hangi sıranın kullanılacağını düzenleyebiliyor. Aile yardımının miktarı ülkeye göre değiştiği için sosyal güvenlik dosyasıyla birlikte ulusal başvuru şartları da ayrıca ele alınmalı.
Sağlık ve aile yardımlarında bu kapsam ayrımı, taşınmadan önce kurumdan yazılı teyit alınmasını özellikle değerli kılıyor.
Birleşik Krallık’a taşınan Türklerde hangi sosyal güvenlik yolu geçerli?
Brexit sonrasında Birleşik Krallık ile Türkiye arasındaki sosyal güvenlik ilişkisinde doğrudan karşılıklı anlaşma uygulanıyor. GOV.UK’nin 7 Temmuz 2026’da güncellediği karşılıklı anlaşmalar rehberi, Türkiye’yi sosyal güvenlik katkıları ve bazı yardım hakları için anlaşmalı ülkeler arasında sayıyor. Geçici görevlendirmede hangi sisteme prim ödeneceği anlaşma hükümlerine göre belirlenebiliyor. Birleşik Krallık’tan daha sonra bir AB ülkesine geçen kişide çalışma kronolojisi dönem dönem ayrılıyor ve her dönem için geçerli düzenleme kurum kayıtlarından belirleniyor.
Danimarka ve Norveç’te hangi ayrı kurallar var?
Danimarka, üçüncü ülke vatandaşlarına AB 1231/2010 genişletmesinin uygulanmadığı istisna; Türkiye ile Danimarka arasında ayrı sosyal güvenlik sözleşmesi bulunuyor. Transit Haber’in Danimarka çalışma ve emeklilik rehberi, Türkiye’deki dönemlerin yaşlılık hakkı hesabında nasıl kullanıldığını aktarıyor; işsizlik sigortasının ikili anlaşma kapsamı dışında kaldığı da SGK kaydında ayrı belirtiliyor. Norveç ise AB üyesi olmayan bir Avrupa Ekonomik Alanı ülkesi. Norveç Türk toplumu rehberi, çalışma iznini Türkiye-Norveç sosyal güvenlik sözleşmesiyle birlikte açıklıyor.
Ülke değiştirmeden önce hangi kayıtlar hazırlanmalı?
Dosya hazırlığında emeklilik ve sosyal güvenlik hakları için önce çalışma dönemleri tarih sırasına konmalı. SGK hizmet dökümü ile yabancı kurumun sigorta kaydı temel iki belge. Geçici görevlendirme veya ülke değişikliği varsa bunlara ilişkin kurum yazıları da eklenmeli. Aynı tarihlere denk gelen sigorta dönemlerinin nasıl değerlendirildiği ve bir ülkedeki sürenin diğer sistemde hangi amaçla kullanıldığı, nihai kurum kararlarından izlenebilir.
OECD’nin Pensions at a Glance 2025 raporu, emeklilik sistemlerinin yaş ve hak kazanma koşullarının ülkeler arasında belirgin biçimde değiştiğini ortaya koyuyor. Çok ülkeli çalışma geçmişinde ulusal koşullar, uluslararası sözleşmenin süre birleştirme hükümleriyle birlikte uygulanıyor. Son hesapta her kurum kendi mevzuatına göre karar veriyor ve kendi sorumluluğundaki ödeme payını belirliyor.
Kaynaklar
- Sosyal Güvenlik Kurumu — Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri
- European Commission — Employment, Social Affairs and Inclusion — EU legislation — nationals of non-EU countries
- European Commission — Employment, Social Affairs and Inclusion — EU social security coordination — key principles
- European Commission — Employment, Social Affairs and Inclusion — FAQ Social security — Pensions
- GOV.UK — HM Revenue & Customs — Reciprocal agreements
- OECD — Pensions at a Glance 2025