Türkiye seçimlerinde yurt dışında oy kullanmanın ilk şartı yurt dışı seçmen kaydı. Yüksek Seçim Kurulunun yurt dışı seçmen kütüğü bilgisine göre kütük, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün adres kayıt sistemindeki yurt dışı yerleşim yeri bilgileri esas alınarak oluşturuluyor. Seçmen niteliğini taşıyan Türk vatandaşının adresi yurt dışında kayıtlıysa bu bilgi YSK kütüğüne aktarılıyor. Kaydı bulunan kişi, ilgili seçim için YSK’nın sandık açtığı dış temsilciliklerden birinde oy verebiliyor. İlan edilen gümrük sandıkları da ikinci oy verme kanalı olarak kullanılıyor.
Kurulun SEÇSİS bilgileri, yurt dışı seçmenin kayıtlı olduğu dış temsilcilikten bağımsız biçimde sandık kurulan başka bir temsilcilikte oy kullanabilmesine imkân veriyor. Gümrük sandıkları da aynı sistem üzerinden çalışıyor. Kullanılan oy SEÇSİS’e işlendiği için seçmenin başka bir sandıkta yeniden oy vermesi sistem tarafından önleniyor. 2023 seçim takvimi, o seçimde dış temsilcilik ve gümrük sandıklarının hangi tarihlerde açık olduğunu ayrı ayrı ilan etmişti.
Yurt dışı seçmen kaydı nasıl kontrol edilir?
Kayıt sorgusu için e-Devlet’teki YSK Yurt Dışı Seçmen Kaydı Sorgulama hizmeti kullanılabiliyor. Kimlik doğrulamasından sonra seçmen kendi kütük bilgisini görebiliyor.
Oy hakkı için yaş ve vatandaşlık koşulu kütük kaydıyla birlikte aranıyor. YSK’nın 2024 tarihli “Kimler Oy Kullanabilir?” bilgilendirmesinde, 18 yaşını doldurmuş ve seçmen kütüğünde kaydı bulunan Türk vatandaşlarının oy kullanabileceği yazıyor. Aynı belgede kütüğün Adres Kayıt Sistemi ile Kimlik Paylaşım Sistemi verilerinden güncellendiği bilgisi bulunuyor. Yerleşim yeri kaydındaki değişiklikler seçmen kütüğüne de yansıdığı için yurt dışı seçmen kaydı sorgusunda görünen adresin güncel olması gerekiyor. Seçim takvimi açıldığında kayıt ayrıca YSK’nın o seçime ait sorgulama kanallarından yeniden doğrulanabiliyor.
Kayıt yoksa adres beyanı nereye yapılır?
Seçim dönemi dışında adres düzeltmesi yapmak isteyen seçmen en yakın dış temsilciliğe başvuruyor. YSK’nın yerleşim yeri değişikliği sayfası, Adres Beyan Formu doldurulduktan sonra kaydın temsilcilik tarafından Konsolosluk.net sistemine girileceğini bildiriyor. Seçim dönemi dışındaki posta müracaatları bu usulde dikkate alınmıyor.
Takvim ilan edilince seçmen kütüğünün askıya çıkarıldığı dönem başlıyor. Yerleşim yeri yurt dışında olduğu halde kütükte görünmeyen kişi bu süre içinde dış temsilciliğe başvurabiliyor; kaydındaki adresi değiştirmek isteyen seçmen de aynı dönemde düzeltme isteyebiliyor. Kurulun yurt dışı seçmen kayıt sayfasında başvurunun YSK tarafından ilan edilen askı süresi içinde yapılacağı yazıyor. Bu aşamada yurt dışı adres beyan formu dolduruluyor. Kesin başlangıç ve son gün, her seçimin kendi takviminde belirleniyor.
Askı döneminde Türkiye’de bulunan seçmen için geçmiş seçimlerde ayrı bir başvuru yolu kullanıldı. YSK’nın 2023/101 sayılı kararında, seçmenin pasaportuyla nüfus müdürlüğünde adres beyanı yapması ve onaylı formu seçim kuruluna iletmesi düzenlendi. Yeni seçimde uygulanacak yol için o seçimin YSK kararı esas alınmalı.
Başka bir konsoloslukta oy kullanılabilir mi?
Yurt dışı seçmen kaydı bulunan kişi, sandık açılmış başka bir dış temsilcilikte de oy verebiliyor. SEÇSİS bu esnekliği kayıtlı olunan konsolosluktan bağımsız biçimde sağlıyor.
2023 genel seçiminde bu yöntem uygulandı. Euronews’un 12 Nisan 2023 tarihli haberinde, YSK ilanına dayanılarak seçmenlerin belirlenen dış temsilciliklerden herhangi birinde oy verebildiği aktarıldı; gümrük sandıkları da seçenekler arasındaydı. Haberde o seçimde dış temsilciliklerde oy vermek için randevu aranmadığı bilgisi de verildi. Bu ayrıntı seçime özgüydü. Yeni seçimde seçmen, gideceği merkezin çalışma düzenini güncel YSK ve temsilcilik duyurusundan öğrenmeli.
Oy vermeye giderken hangi kimlik belgesi gerekiyor?
Sandıkta kimlik tespiti için Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan resimli resmî belge gerekiyor. YSK’nın 2023 yurt dışı oy kullanma broşürü T.C. Kimlik Kartı ve pasaportu örnekliyor; geçici kimlik belgesi ile sürücü belgesi de kabul edilen belgeler arasında sayılıyor.
Yabancı ülke makamlarının düzenlediği kimlik kartı, YSK’nın 2023 broşüründeki sandık kimlik tespiti için kabul edilen Türk resmî belgelerinin yerine geçmiyor. Sandık kurulu seçmenin T.C. kimlik numarasını SEÇSİS üzerinden sorguluyor. Kayıt yurt dışı seçmen kütüğünde görünüyorsa ve daha önce oy kullanıldığına ilişkin sistem kaydı yoksa işlem devam ediyor. Ad veya soyad değişikliği yaşayan kişinin nüfus kaydını önceden güncellemesi, kimlik belgesi ile seçmen kaydı arasındaki eşleşmeyi kolaylaştırıyor.
Gümrük kapısında oy kullanma nasıl işliyor?
Gümrük sandığında da yurt dışı seçmen kaydı SEÇSİS üzerinden sorgulanıyor. Oy tamamlandığında bilgi sisteme işleniyor ve ikinci kez oy kullanılması engelleniyor.
Gümrük sandıklarının takvimi dış temsilciliklerdeki oy verme günlerinden farklı olabiliyor. YSK, her seçim için sandık açılacak gümrük noktalarını ayrıca belirliyor; kara sınır kapıları veya havalimanları seçime göre değişebiliyor. Çalışma saatleri de ilgili kararda yazıyor. Seyahati seçim dönemine rastlayan kişi, önceki seçimde kullanılan bir gümrük noktasının yeniden açılacağını varsaymak yerine yeni karardaki listeye bakmalı.
Yurt dışındaki seçmen hangi seçimlerde oy kullanır?
YSK’nın yurt dışı seçmen bilgilendirmesinde Cumhurbaşkanı seçimi ile milletvekili seçimi sayılıyor; halkoylaması da kapsama giriyor. Bu oylamalarda yurt dışı seçmen kaydı esas alınıyor.
Çifte vatandaşlık veya Mavi Kart seçmen kaydını nasıl etkiler?
Türk vatandaşlığını koruyan çifte vatandaş, seçmenlik şartlarını taşıdığında YSK kütüğüne Türk vatandaşı olarak kaydediliyor. YSK’nın 2023 yurt dışı oy kullanma broşüründe sandıkta kullanılabilecek Türk resmî belgeleri sayılıyor; yaşanılan ülke makamlarının düzenlediği kimlik kartlarının geçerli olmadığı yazıyor. Ad veya soyad değişikliği bulunan seçmenin Türk nüfus kaydındaki güncel bilgilerinin kimlik belgesiyle uyumlu olması, sandıkta kimlik kontrolünün doğru kayıt üzerinden yapılmasını sağlıyor.
YSK’nın 2023 yurt dışı oy kullanma broşürü, Mavi Kart sahiplerini oy kullanamayacak gruplar arasında sayıyor. Türk vatandaşlığından çıkma izniyle ayrılanların Mavi Kart kapsamındaki diğer hakları Transit Haber’in Mavi Kart hakları 2026 rehberinde ayrıca ele alınıyor.
Adres beyanı için konsolosluğa nasıl hazırlanılır?
Adres düzeltmesine başlamadan önce yurt dışı seçmen kaydı sorgusundan hatalı bilgi tespit edilebilir. Düzeltme dış temsilcilikte yapılacaksa temsilciliğin o tarihteki başvuru usulüne bakmak gerekir. Transit Haber’in konsolosluk hizmetleri rehberi, nüfus işlemlerinde kullanılan temsilcilik kanallarını diğer konsolosluk hizmetlerinden ayırıyor. Seçim dönemi dışında adres beyanının hukuki yolu ise YSK’nın yerleşim yeri değişikliği sayfasında tarif ediliyor.
Adres değişikliğini yerleşim değiştiğinde kayda geçirmek, seçim takvimindeki askı dönemine daha güncel bilgiyle girilmesini sağlıyor. YSK’nın seçim dönemi dışı usulü bunun için dış temsilcilik başvurusunu kullanıyor.
Yaşadığınız ülkedeki seçim hakkı ile Türkiye seçimi aynı kayıt mı?
Türkiye’deki yurt dışı seçmen kaydı, YSK’nın Türkiye seçimleri için oluşturduğu kütüğe ait. Yaşanılan ülkede belediye seçiminde veya ulusal seçimde oy kullanma hakkı ise o ülkenin mevzuatına göre doğuyor. Bu iki kayıt sistemi birbirinden ayrı yürütülüyor. Transit Haber’in altı ülkede gurbetçilerin seçme ve seçilme hakları karşılaştırması, Avrupa’daki yerel seçim modellerini ülke bazında inceliyor. Türkiye için yapılacak işlemde ise YSK kütüğü ve Türkiye’deki seçmenlik şartları belirleyici.
Oy kullanmadan önce hangi sırayla kontrol yapılmalı?
Seçim ilanından sonra önce seçmen kaydı doğrulanmalı. Kayıt doğruysa YSK’nın yayımladığı sandık merkezlerinden uygun olanı seçmek yeterli; hata varsa düzeltme askı takvimindeki süre içinde yapılır.
- Önce e-Devlet veya YSK üzerinden yurt dışı seçmen kaydınızı sorgulayın.
- Adres yanlışsa seçim dönemi dışında en yakın dış temsilcilikte adres beyanı yapın.
- Seçim takvimi açıldıysa askı süresinin son gününü YSK kararından doğrulayın.
- Oy vermek istediğiniz yerde o seçim için sandık açılıp açılmadığına bakın.
- Gümrükte oy kullanacaksanız YSK’nın ilan ettiği gümrük noktalarını inceleyin.
- Sandığa giderken YSK’nın kabul ettiği T.C. kimlik numaralı resmî kimlik belgesini yanınıza alın.
Sandık merkezlerinin açık olacağı günler seçimden seçime değişiyor. Kalıcı olan kısım adres kaydının doğru tutulması ve yurt dışı seçmen kaydı sorgusunun yapılması. Oy verme zamanı yaklaştığında seçmen, gideceği merkez için YSK’nın güncel takvimine bakmalı. Kimlik belgesinin sandıkta kabul edilen Türk resmî belgelerinden biri olması da önceden doğrulanabilir. Temsilcilikte oy verecek kişi ile seyahat sırasında gümrük sandığını kullanacak kişi aynı seçmen kütüğünden işlem görüyor; fark, seçilen oy verme noktasının o seçim için YSK tarafından açılmış olması.
Kaynaklar
- Yüksek Seçim Kurulu — Yurt Dışı Seçmen Kütüğüne Yazılacak Olan Seçmenler
- Yüksek Seçim Kurulu — Yurt Dışı Seçmen Kayıtlarında Düzeltme / Yerleşim Yeri Değişikliği
- e-Devlet — Yüksek Seçim Kurulu — Yurt Dışı Seçmen Kaydı Sorgulama
- Yüksek Seçim Kurulu — SEÇSİS Yararları — yurt dışı seçmen işlemleri
- Yüksek Seçim Kurulu — Kimler Oy Kullanabilir? — 2024 bilgilendirmesi
- Yüksek Seçim Kurulu — Yurt Dışı Oy Kullanma Broşürü — 2023
- Yüksek Seçim Kurulu — 2023 Cumhurbaşkanı ve Milletvekili Genel Seçimi — yurt dışı oy verme tarihleri
- Yüksek Seçim Kurulu — 2023/101 sayılı karar — Yurt Dışı Seçmen Kütüğünün güncelleştirilmesi
- Euronews Türkçe — Yurt dışı seçmen hangi temsilciliklerde ne zaman oy kullanacak?
- Yüksek Seçim Kurulu — Yurt dışı seçmen — kimler oy kullanabilir ve seçim türleri