İsrail’in yeni sorunu: Gidenler geri dönmüyor

İsrail’den göç son üç yılda ülkenin iç siyasetinde ayrı bir tartışma başlığına dönüştü. Knesset’in haziran ayında yayımladığı veriler, 2023 ve 2024’te uzun dönemli ayrılışların tarihsel ortalamanın belirgin biçimde üzerinde kaldığını, geri dönüşlerin ise aynı hızda artmadığını gösterdi. 2023’te 82 bin 800 İsrailli uzun dönemli olarak ülkeden ayrıldı. 2024’te bu sayı 69 bin 500 oldu. Aynı yıl geri dönenlerin sayısı sadece 18 bin 800’de kaldı.

Rakamların yönü, savaşla başlayan geçici çıkışların ne kadarının kalıcı hayata dönüştüğü sorusunu büyütüyor. Knesset verilerine göre 2022-2024 döneminde İsrail vatandaşlarının net göç dengesi yaklaşık 140 bin kişi azaldı. Tel Aviv Üniversitesi’nin 4 Ağustos’ta yayımladığı yeni çalışma ise 2025’te bir yıl veya daha uzun süre yurtdışında kalanların 45-50 bin kişi civarında olacağını tahmin ediyor. Araştırmacılar, 2023-2025 arasında en az üç ay kesintisiz yurtdışında kalan 268 bin 509 İsrailli bulunduğunu da hesapladı.

Gidenlerin profili neden tartışılıyor?

Knesset’teki ortak komisyon toplantısında en fazla dikkat çeken başlıklardan biri, ayrılanların eğitim ve meslek profili oldu. Verilere göre göç edenler genel nüfusa kıyasla daha yüksek eğitimli. Lisans, yüksek lisans ve doktora sahiplerinin oranı belirgin biçimde daha yüksek. 2024’te 530 doktorun ülkeden ayrıldığı, bunların yaklaşık üçte ikisinin eğitimini İsrail’de aldığı belirtildi. Mühendislerde de ayrılışın arttığı, geri dönüşün ise aynı tempoyu yakalamadığı kayda geçti.

Bu tablo, özellikle yüksek teknoloji, sağlık ve akademi gibi küçük bir ülkenin nitelikli insan gücüne yoğun biçimde bağımlı olduğu sektörlerde kaygıyı büyütüyor. Tel Aviv Üniversitesi araştırmacıları, toplam nüfus sayısının tek başına yeterli olmadığını; uzun süreli çıkışların ekonomi ve toplum üzerinde kalıcı sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. İsrail basınında son haftalarda tartışmanın giderek ‘kaç kişi gitti?’ sorusundan ‘kimler gidiyor ve kimler geri dönmüyor?’ sorusuna kaydığı görülüyor.

Neden geri dönmüyorlar?

Financial Times’ın 14 Ağustos’taki geniş dosyasında yurtdışına yerleşen İsrailliler, güvenlik kaygısının yanında siyasi kutuplaşma, uzun süren savaş ortamı, hayat pahalılığı ve çocukların geleceği gibi gerekçeleri sıraladı. Haberde özellikle seküler ve liberal kesimlerden bazı ailelerin yurtdışında daha istikrarlı bir gelecek aradığı anlatıldı. İsrail’de yedek askerlik yükü de çalışma hayatı ve aile düzeni üzerinde ayrı bir baskı yaratıyor.

Haaretz’in 10 Ağustos’ta aktardığı kamuoyu araştırmasında da katılımcıların yüzde 18’i son iki yılda başka bir ülkeye taşınmayı düşündüğünü söyledi. Katılımcıların yaklaşık üçte biri, aynı dönemde İsrail’den ayrılan en az bir kişiyi tanıdığını belirtti. Bu sonuçlar doğrudan fiilî göç sayısı anlamına gelmiyor; ancak göç fikrinin toplumun daha geniş kesimlerinde gündeme girdiğini ortaya koyuyor.

Savaş bitse bile geri dönüş hemen artar mı?

Göç hareketinin ne kadarının geri döneceğini bugünden kesin biçimde hesaplamak mümkün değil. İsrail Merkez İstatistik Bürosu uzun dönemli göçü geriye dönük ölçüyor; bir kişinin göçmen sayılması için yurtdışında belirli süre kalması gerekiyor. Bu yüzden kısa süreli çıkışlarla kalıcı yerleşim aynı veri setinde değerlendirilmemeli. Tel Aviv Üniversitesi de 2025 için üç aylık çıkış verisini kullanırken, bunun bir yıllık kalıcı göç ölçüsü olmadığını özellikle belirtiyor.

Geri dönüş rakamı ise aynı dönemde belirgin biçimde düşük kaldı. Knesset’in haziran verisinde 2024’te geri dönenlerin sayısı 20 binin altında kaldı. Üstelik İsrail hükümeti 2026 ve 2027’de uzun süredir yurtdışında yaşayanların geri dönmesini teşvik etmek için vergi avantajları hazırladı. Bu teşvik programı, yurtdışındaki nitelikli vatandaşları geri çekme arayışının hükümet politikasına girdiğini ortaya koyuyor.

Ekonomi ve askerî kapasite nasıl etkilenebilir?

Kalıcı göç eğiliminin en hassas sonucu nitelikli işgücünde ortaya çıkabilir. İsrail Hayom’un ağustos başında aktardığı İsrail Vergi İdaresi çalışmasına göre yüksek gelirli vatandaşların yurtdışına taşınması devlete yılda yaklaşık 1,2 milyar şekellik vergi geliri kaybettiriyor; kaybın beş yıl içinde 3,5 milyar şekele çıkabileceği hesaplanıyor. Ayrılanların önemli bölümü 20-40 yaş arasında ve yüksek teknoloji ile sağlık sektörlerinde çalışıyor.

Aynı yaş grubu, yedek askerlik sistemi açısından da kritik insan havuzunun içinde. Uzun süreli göç artık ekonomik üretkenlik ve vergi tabanının yanında askerî insan kaynağı üzerinden de tartışılıyor. Üniversiteler, hastaneler ve teknoloji şirketleri nitelikli personel kaybederken, devletin bu kişileri geri döndürmek için daha güçlü teşvikler geliştirmesi gerekebilir.

Transit Haber’de İsrail dosyası büyüyor

İsrail’in iç sorunları son haftalarda dış politika ve savaş gündemiyle birlikte ilerliyor. Transit Haber’in İsrail dosyasında Türkiye-Suriye hattındaki gerilimden iç siyasi tartışmalara kadar gelişmeler izleniyor. Ben Gurion Havalimanı’ndaki personel ve bagaj krizi de ülkenin sivil altyapısındaki baskıyı gösteren son örneklerden biri oldu. Türkiye ile İsrail arasındaki güvenlik gerilimi ise Suriye’deki çatışmasızlık mekanizması üzerinden ayrıca izleniyor.

Göç verileri bu tabloya daha uzun vadeli bir boyut ekliyor. 2023 ve 2024’teki yüksek ayrılış rakamlarının ardından 2025’te de on binlerce kişinin uzun süre yurtdışında kalması, demografik ve ekonomik baskının kısa sürede bitmeyeceğini düşündürüyor. İsrail için asıl sınav, sadece gidenlerin sayısını azaltmak değil; yüksek eğitimli gençleri, doktorları, mühendisleri ve aileleri yeniden ülkede yaşamaya ikna etmek olacak.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rum basınından sert uyarı: İsrail gelip bizi Türkiye’den kurtarmayacak

Netanyahu Türkiye’yi seçim gündeminin merkezine taşıdı: Yeni güvenlik cephesi tartışılıyor