Amerikan analiz sitesi: Pakistan, Mekke Anlaşması ile kalıcı güç arıyor

ABD merkezli War on the Rocks’ta 14 Ekim 2026’da yayımlanan Muhib Rahman ve Nazmus Sakib imzalı analiz, Pakistan’ın Türkiye ve Suudi Arabistan ile kurduğu savunma mekanizmasından uzun vadeli diplomatik ve ekonomik kazanımlar elde etmeye çalıştığını savunuyor. Yazarlar, Mekke Anlaşması için oluşturulan sekretaryayı, Pakistan’a verilen ilk genel sekreterlik görevini ve ortak savunma üretimini İslamabad’ın bölgesel konumuyla ilişkilendiriyor. Çalışma, Türkiye’nin NATO yükümlülükleri ve Amerikan menşeli askerî teknolojiler üzerindeki ihracat kontrollerinin ortak üretim projelerine etkisini de ele alıyor.

Pakistan Mekke Anlaşması ile hangi rolü hedefliyor?

Rahman ve Sakib’e göre Pakistan, geçmişte stratejik öneminin artmasını sağlayan krizlerin sona ermesiyle uluslararası pazarlık gücünün azalması sorununu aşmak istiyor. Yazarlar, ABD’nin 1971’de Çin ile yakınlaşmasında Pakistan’ın diplomatik aracılığını; Sovyetler Birliği’nin Afganistan’a müdahalesi sırasında ABD ve Suudi yardımının geçişindeki rolünü; 11 Eylül sonrası Amerikan operasyonlarına verdiği desteği tarihsel örnekler olarak anıyor. Sovyet askerlerinin Afganistan’dan çekilmesinden sonra Washington’ın Pakistan’ın nükleer programına yönelmesiyle yardım ilişkileri farklı bir safhaya geçti. ABD’nin Afganistan’dan çekilmesi de 11 Eylül sonrasında kurulan güvenlik ortaklığının kapsamını değiştirdi. Analizin temel görüşü, İslamabad’ın güvenlik alanındaki mevcut talepleri tek seferlik yardım anlaşmaları yerine devamlı kurumlar ve ortak üretim düzenekleri kurmak için kullanmaya çalıştığı yönünde. Yazarlar Suudi Arabistan’ın sermaye ve Körfez’deki ilişkilerini, Türkiye’nin savunma sanayisi ve NATO tecrübesini, Pakistan’ın askerî personel ve bölge ülkeleriyle temas kapasitesini bu planın farklı parçaları olarak değerlendiriyor.

Mekke Anlaşması sekretaryasına Pakistanlı genel sekreter atandı

31 Ağustos’ta İstanbul’da yayımlanan üçlü resmî bildiri, Mekke Anlaşması çalışmalarını desteklemek için Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurulmasını ve ilk genel sekreterin üç yıllığına Pakistan’dan seçilmesini karara bağladı. Aynı açıklamada ortak savunma sanayisi faaliyetleri, teknoloji geliştirme ve üretim iş birliği bulunuyor. 5 Ekim tarihli Riyad ortak açıklamasında emekli Korgeneral Nauman Mahmood’un ilk genel sekreter olarak atandığı duyuruldu. İki tarihte farklı kararlar açıklandı: ağustosta pozisyonun hangi ülkeden doldurulacağı belirlendi, ekimde görevli kişi açıklandı.

War on the Rocks yazarları, Mekke Anlaşması kapsamında düzenli toplantıların ve sürekli bir sekretaryanın ortak askerî planlamayı kolaylaştırabileceğini düşünüyor. Analizde uzun vadeli başarı ölçütü olarak sekretaryanın gerçekten çalışması, müşterek tatbikatların devam etmesi ve ortak üretimden somut sözleşmeler çıkması gösteriliyor.

Mekke Anlaşması için 5 Ekim’de askerî hazırlık aşamasına geçildi

Üç ülkenin 5 Ekim ortak bildirisinde, Suudi Arabistan’a yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları üzerine kolektif savunma taahhütlerinin uygulamaya geçirilmesine karar verildi. Bildiri, önceden kararlaştırılan askerî güç ve kabiliyetlerin ülkeye süratle konuşlandırılmasına yönelik tedbirlerden söz ediyor. Bu tedbirlerin tarafların ulusal mevzuatı ve onaylanmış düzenlemeleri uyarınca yürütüleceği de metinde belirtiliyor.

Analiz, Pakistan’ın Suudi Arabistan’a gönderdiği askerî unsurlara ilişkin basındaki sayısal tahminlere ve Pakistan savaş uçaklarının Husilere karşı saldırılara katıldığı yönündeki haberlere de değiniyor. Pakistan makamları, uçakların saldırılara katıldığı iddiasını reddetti. Personel ve savaş uçağı sayılarını içeren haberler, üç ülkenin 5 Ekim ortak bildirisinden ayrı kaynaklara dayanıyor. Tarafların kamuya açıkladığı ortak karar, kolektif savunma yükümlülükleri ile üzerinde anlaşılmış kabiliyetlerin konuşlandırılmasına ilişkin çerçeveyi içeriyor.

Türkiye’nin NATO ilişkileri ortak silah üretimini nasıl etkileyebilir?

Yazarların üzerinde durduğu başlıklardan biri, Türkiye’nin NATO bağlantılı sistemlerde kullandığı ABD menşeli savunma teknolojileri. Amerikan ihracat kontrol kuralları, denetime tabi askerî parçaların ve teknik verilerin başka ülkelere aktarımında izin gerektirebiliyor. Rahman ve Sakib, bu sınırlamaların Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında geliştirilecek bazı ortak sistemlerde kullanılabilecek bileşenleri etkileyebileceğini yazıyor.

Analizde yerli geliştirilen alt sistemlere yönelinmesi veya Türkiye ile Pakistan’ın fikrî mülkiyet ve ihracat yetkisi bakımından daha fazla kontrol sahibi olduğu platformlarda iş birliği yapılması ihtimalleri tartışılıyor. Rahman ve Sakib, bu seçenekleri teknoloji transferi kısıtlamaları çerçevesinde tartışıyor. Üç ülkenin 31 Ağustos açıklaması ise ortak teknoloji geliştirme ve üretim hedefini genel düzeyde belirliyor.

Türkiye’deki uygulama takvimi bakımından Reuters’ın 12 Ekim tarihli haberinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Mekke Anlaşması’nın onay için yakında TBMM’ye sunulacağını söylediği aktarıldı. Türkiye’nin kendi onay süreci, ittifakın ortak bildirilerinden ayrı bir iç hukuk aşaması oluşturuyor. Daha önce Transit Haber’de yayımlanan ittifakın sekretarya ve genişleme planına ilişkin haberde 31 Ağustos kararları ayrıntılandırılmıştı.

Pakistan’ın ABD ve İran arasındaki konumu

War on the Rocks analizinde Pakistan’ın son dönemde Washington ile Tahran arasında görüşme kanallarını açık tutma girişimleri de savunma ittifakıyla birlikte ele alınıyor. Yazarlar, İran ile diplomatik iletişimini sürdüren Pakistan’ın Suudi Arabistan’a askerî destek verirken iki ilişkiyi aynı anda yönetmeye çalıştığını belirtiyor. Bu dengeleme stratejisinin nasıl işleyeceğine dair çıkarımlar araştırmacılara ait.

Mekke Anlaşması çerçevesindeki stratejik hedefler yanında çalışmada Pakistan’ın ABD destekli 10 milyar dolarlık döviz istikrarı yardımı arayışı, ekonomik kırılganlığın bir göstergesi olarak anılıyor. Yazarlar askerî personel, eğitim, hava savunması ve diplomatik temaslar yoluyla elde edilecek sürekli görevlerin ülkenin pazarlık gücünü artırabileceği görüşünde. 10 milyar dolarlık tutar, analizde Pakistan’ın arayışı olarak yer verilen mali destek talebine ait.

Hindistan ve Yemen başlıklarında farklı çıkarlar

Rahman ve Sakib, Pakistan ile Hindistan arasında yaşanacak olası bir çatışmanın ittifakın yükümlülüklerini sınayabileceğini yazıyor. Suudi Arabistan’ın Hindistan ile ekonomik ilişkileri, Türkiye’nin NATO statüsü ve üyelerin farklı güvenlik öncelikleri bu bölümde tartışılıyor. Analizde olası yardımın doğrudan savaşa katılım dışında istihbarat, lojistik, eğitim, hava savunması veya diplomatik koordinasyon biçimlerini alabileceği görüşü de bulunuyor.

Yemen örneği için 2015’te Pakistan’ın Suudi Arabistan öncülüğündeki askerî müdahaleye katılmamış olması hatırlatılıyor. 2026’da üç ülkenin 5 Ekim’de duyurduğu uygulama kararı ve Pakistan’ın gönderdiği savunma unsurları, araştırmacıların karşılaştırdığı yeni gelişmeler. Türkiye ve Pakistan’a yönelik Husi tehdidine ilişkin önceki Transit Haber dosyası, bu krizin tarihsel seyrini ve tarafların açıklamalarını ayrı olarak ele alıyor.

Üç ülkenin müşterek tatbikatlar, insansız sistemler ve savunma üretimi alanındaki hazırlıkları daha önce Transit Haber’in ortak tatbikat planı haberinde incelenmişti. War on the Rocks’ın 14 Ekim çalışmasının yeni odağı, ittifak düzenlemelerinin Pakistan’a uzun süreli bölgesel rol sağlayıp sağlayamayacağı ve teknoloji transferi gibi kurumsal engellerin bu süreci nasıl etkileyebileceği soruları.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Trump Türkiye’yi Husilerle savaştırmak mı istiyor? Açıklamaları olay yarattı