Mekke Anlaşması’nda imzadan sonra sıra orduya geldi: Birlikte tatbikat yapıp silah üretecekler

Mekke Anlaşması imzalandığında en büyük boşluk, üç ülkenin askerî taahhüdü sahada nasıl uygulayacağıydı. 13 Ağustos’ta Milli Savunma Bakanlığı ilk kez bu boşluğun önemli bölümünü doldurdu. MSB’nin açıkladığı plana göre üç ülke komuta yeri ve arazi tatbikatlarından başlayacak; sonraki aşamalarda kara, deniz, hava, hava savunma ve insansız sistemlerin birlikte kullanıldığı müşterek tatbikatlara geçilecek.

Bu açıklama, anlaşmayı tek başına “birine saldırı üçünü de bağlar” cümlesinden çıkarıp askerî hazırlık programına dönüştüren ilk ayrıntılı resmî çerçeve. Reuters da MSB brifingini üç ülkenin üst düzey siyasi-askerî mekanizma, müşterek tatbikat ve savunma sanayisi işbirliği kuracağı yeni aşama olarak aktardı.

İlk aşamada hangi tatbikatlar yapılacak?

Bakanlığın açıkladığı sıra önemli. İlk basamakta komuta yeri ve arazi tatbikatları var. Komuta yeri tatbikatı, orduların büyük birlikleri fiilen sevk etmeden karar alma, haberleşme, emir-komuta ve kriz senaryolarını sınamasına imkân verir. Arazi safhası ise planın sahadaki birliklerle denenmesini sağlar. Böylece üç ülke daha karmaşık müşterek harekâta geçmeden önce temel prosedürlerin nerede uyuşmadığını görebilecek.

Sonraki aşama daha geniş: kara, deniz ve hava kuvvetlerinin yanında hava savunması ve insansız sistemler de müşterek tatbikata girecek. Bu, paktın sadece klasik kara birliklerine dayanmayacağını ortaya koyuyor. Özellikle son aylardaki füze ve dron saldırıları düşünüldüğünde hava savunması ile insansız platformların ayrı başlık olarak yazılması, caydırıcılığın teknoloji tarafına verilen ağırlığı açık ediyor.

Tatbikatların amacı sadece birlikte ateş etmek mi?

Hayır. Bakanlığın açıklamasında tatbikatların asıl hedeflerinden biri kriz çıkmadan önce ihtiyaç ve eksiklikleri bulmak. Elde edilen tecrübelerin doktrin, eğitim ve planlamaya aktarılması; müşterek harekât kabiliyetinin adım adım geliştirilmesi öngörülüyor. Farklı orduların aynı sahada bulunması tek başına entegrasyon sağlamıyor. Haberleşme protokolü, hava sahası kullanımı, dost-düşman tanıma, lojistik, mühimmat standardı ve karar zinciri gibi ayrıntılar çalışmadan gerçek müşterek harekât kurulamaz.

Transit Haber’in üç ülkenin askerî kapasitesini karşılaştırdığı dosyada envanterlerin henüz tek komuta altında olmadığına dikkat çekmiştik. Yeni MSB açıklaması bu eksiği bir gecede ortadan kaldırmıyor; fakat ortak çalışabilirlik için ilk resmî yol haritasını veriyor.

Üç ülkenin üst düzey askerî mekanizması nasıl kurulacak?

Anlaşma kapsamında savunma bakanları, dışişleri bakanları, genelkurmay başkanları ve silahlı kuvvetler komutanlarının dahil olduğu stratejik siyasi ve askerî mekanizmalar planlanıyor. Bu kadro, kriz kararının sadece askerler arasında bırakılmayacağı bir düzen tarif ediyor. Siyasi karar ile askerî planlama aynı üst düzey yapıda koordine edilecek.

Burada “ortak genelkurmay kuruldu” veya “tek komuta zinciri oluşturuldu” demek için henüz erken. Kamuya açıklanan bilgiler ortak bir kuvvet komutanı, daimi karargâh, önceden tahsis edilmiş birlikler ya da otomatik harekât emri tanımlamıyor. Fidan’ın 8 Ağustos’taki açıklamasına göre bakanlar komitesi ve Suudi Arabistan’da genel sekreterlik kurulacak; operasyonel ayrıntılar ise mekanizma çalıştıkça netleşecek.

Savunma sanayisinde sadece silah satın alma dönemi mi kapanıyor?

Savunma sanayisi bölümü planın en somut başlıklarından biri. Plan, bir ülkenin diğerinden hazır ürün almasıyla sınırlı değil. Ortak geliştirme, ortak üretim, teknoloji işbirliği, bakım, lojistik ve sürdürülebilir destek hedefleniyor. Bu gerçekleşirse Mekke Anlaşması askerî ittifakın yanında uzun vadeli bir üretim ve tedarik ağına da dönüşebilir.

Bu hedef sıfırdan başlamıyor. Türkiye ile Suudi Arabistan arasında insansız sistemlerde yerelleştirme altyapısı daha önce kuruldu. Suudi Arabistan resmî haber ajansı SPA, SAMI ile Baykar arasında AKINCI bağlantılı üretim ve elektronik sistemlerin yerelleştirilmesine yönelik anlaşmaları 2023’te duyurdu. Baykar da Suudi Arabistan’da üretim kabiliyeti oluşturulması, Roketsan ve ASELSAN ürünlerinin programa dahil edilmesi üzerinde çalışıldığını açıkladı.

Türkiye-Pakistan hattında da ortak üretim tecrübesi var. Pakistan Donanmasının Türk MİLGEM tasarımına dayanan Babur sınıfı korvet programında gemiler hem Türkiye’de hem Pakistan’da inşa edildi. Naval News’in 2026’daki PNS Khaibar dosyası programın ikinci korvetinin de Pakistan Donanmasına katıldığını aktardı. Bunlar Mekke Anlaşması altında ilan edilmiş üçlü projeler değil; fakat yeni ortak üretim hedefinin üzerine oturabileceği iki ayrı ikili sanayi hattının zaten bulunduğunu ortaya koyuyor.

İHA, elektronik harp ve yapay zekâ neden ayrı ayrı yazıldı?

Bakanlık, insansız ve otonom sistemleri, elektronik harbi ve yapay zekâ destekli kabiliyetleri öncelikli alanlar arasında saydı. Bu üç başlığın ortak noktası, modern savaşta platform sayısından çok ağ içinde çalışma, sensör verisini işleme, hedef tespiti ve karşı tarafın haberleşmesini bozma kapasitesini artırması. Üç ülkenin ortak tatbikatlarda bu alanları birlikte kullanması, sadece araçların değil yazılım, haberleşme ve komuta-kontrol düzenlerinin de uyumlaştırılmasını gerektirecek.

Türkiye’nin savunma sanayisi bu alanlarda geniş bir ürün havuzuna sahip. Reuters’ın haziran ayında yaptığı sektör incelemesine göre Türkiye’nin savunma ihracatı 2021’den bu yana üç kattan fazla artarak geçen yıl 10 milyar dolara ulaştı. Suudi Arabistan’ın finansman ve yerelleştirme kapasitesiyle Pakistan’ın üretim ve operasyon tecrübesi birleşirse işbirliğinin Türk sistemlerinin ihracatıyla sınırlı şeklinde kalmaması mümkün. Hangi ortak ürünlerin seçileceği ise henüz açıklanmadı.

Mekke Anlaşması NATO’ya mı dönüşüyor?

Milli Savunma Bakanlığı buna açık biçimde hayır diyor. Bakanlık yeni yapıyı NATO’ya alternatif veya rakip değil, uluslararası güvenlik mimarisini tamamlayan bölgesel mekanizma olarak tanımladı. Transit Haber’in NATO karşılaştırmasını yaptığı haberde de aynı temel fark vardı: ortak savunma ilkesi güçlü olsa da NATO’daki gibi onlarca yıllık müşterek komuta, standartlaştırma ve daimi kuvvet yapısı henüz bulunmuyor.

Yeni açıklama bu farkı daraltmaya yönelik adımları görünür hale getiriyor. Tatbikat, doktrin, planlama ve savunma sanayisi entegrasyonu arttıkça üç ordunun birlikte çalışma kapasitesi büyüyecek. Fakat ortak komuta zinciri, kuvvet tahsisi, angajman kuralları, müşterek istihbarat sistemi ve ortak bütçe gibi kritik ayrıntılar kamuya açıklanmış değil.

İlk gerçek sınav ne olacak?

İlk sınav savaş olmak zorunda değil. Açıklanacak tatbikat takvimi, hangi kuvvetlerin katılacağı, hava savunma ve insansız sistem senaryolarının kapsamı ile ilk ortak savunma sanayisi projesi paktın ne kadar hızlı kurumsallaşacağını gösterecek. 12 Ağustos’ta üç Pakistanlının öldüğü Babülmendep saldırısından sonra paktın ilk sahadaki sınavını incelemiştik; o olayda ilk tepki diplomatik kaldı.

13 Ağustos açıklamasıyla eldeki tablo değişti: üç ülkenin orduları henüz tek ordu değil, ancak artık birlikte nasıl çalışacaklarını denemek için resmî bir programın başlıkları var. Komuta yeri tatbikatından ortak üretime kadar sıralanan adımlar uygulanırsa Mekke Anlaşması’nın gerçek ağırlığını envanter toplamından çok bu müşterek çalışma kapasitesi belirleyecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Mekke Anlaşması’na imza atan 3 ülke yan yana kondu: 1,4 milyon asker, 6 bin tank

Mekke İttifakı’ndan sonra 14 ülkeli deniz koalisyonu geliyor

Birine saldırı üçünü de bağlayacak ama NATO gibi çalışmayacak

İran için kapıyı kapatmadılar: Mekke Anlaşması için önünde 4 büyük engel var