Pakistan Afganistan’ı vurdu, komşularından destek gelmedi: Moskova’da bildiri çıkmadı

Pakistan’ın Afganistan’a yönelik hava saldırıları, 5 Ekim 2026’da Moskova Formatı kapsamında yapılan bölgesel toplantıda diplomatik görüş ayrılığının odağına yerleşti. Pakistan Dışişleri Bakanlığının 9 Ekim basın toplantısında verdiği bilgiye göre taraflar, Afganistan kaynaklı silahlı gruplara ilişkin ifadelerde uzlaşamayınca ortak bildiri yayımlanamadı. Çin ve Orta Asya ülkelerinin Pakistan’ın hava saldırılarına destek vermemesi ise The Diplomat’ın yeni araştırmasının konusunu oluşturdu.

Riaz Khokhar imzasıyla The Diplomat’ta 10 Ekim’de yayımlanan analize göre Moskova Formatı görüşmelerindeki kopuşun merkezinde Taliban yönetiminin terörle mücadeleyle ilgili önceki yıl kabul edilen dilin bu kez kullanılmasına karşı çıkması vardı. Pakistan, Afganistan topraklarından faaliyet gösterdiğini söylediği silahlı örgütlerin kendi güvenliğini tehdit ettiğini savundu. Afganistan heyeti ise sınır ötesi bombardımanları kınayarak sorunların diplomatik yoldan görüşülmesini istedi.

Moskova Formatı toplantısında ortak bildiri neden çıkmadı?

Sekizinci Moskova Formatı toplantısına ev sahibi Rusya’nın yanı sıra Afganistan, Pakistan, Çin, Hindistan, İran ve Orta Asya ülkelerinden temsilciler katıldı. Görüşmelerin gündeminde Afganistan’la ekonomik ilişkiler, bölgesel bağlantılar ve silahlı grupların faaliyetleri vardı. Toplantı sonunda beklenen ortak metin, İslamabad ve Kabil delegasyonlarının terörizmle ilgili sözcüklerde anlaşamaması yüzünden kabul edilemedi.

İslamabad adına konuşan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 9 Ekim tarihli tutanakta 2025’teki ortak bildiride Afganistan topraklarından kaynaklanan terör tehdidine yer verildiğini söyledi. Sözcüye göre Taliban heyeti aynı ifadelerin 2026 metninde korunmasını kabul etmedi. Pakistan, bu meselenin yalnızca bir kelime tercihi olmadığını, doğrudan ülkenin güvenliğini ilgilendirdiğini açıkladı. Sözcü, bölgesel görüşmelerin devamı konusunda kararın sonraki temaslarda verileceğini de belirtti.

Rusya’nın Afganistan özel temsilcisi Zamir Kabulov da Reuters’ın 5 Ekim’de kayda aldığı açıklamada ortak metnin ortaya çıkmamasından duyduğu üzüntüyü anlattı. Kabulov, Moskova Formatı’nın iki ülke arasındaki bütün anlaşmazlıkları çözme masası olarak kurulmadığını, daha geniş bölgesel iş birliği için kullanıldığını söyledi. Reuters’ın aktardığına göre Taliban Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki anlaşmazlıkların görüşmelerle çözülebileceğini savundu.

Çin, Özbekistan ve Tacikistan neden askerî desteğe mesafeli?

Sınır güvenliği karşılaştırmasını yapan Riaz Khokhar, farklı sınır koşullarını bölge ülkelerinin saldırılara karşı tutumlarıyla ilişkilendiriyor. Analizinde Çin’in Vahan Koridoru üzerinden Afganistan’la yaklaşık 92 kilometrelik, Özbekistan’ın ise büyük ölçüde Amuderya boyunca yaklaşık 144 kilometrelik sınıra sahip olduğunu yazıyor. Yazara göre bu iki ülkenin sınırdan sızan silahlı gruplarla karşılaşma biçimi ve risk düzeyi Pakistan’ınkinden farklı. Çin yönetimi Afganistan’daki Doğu Türkistan İslami Hareketi olarak adlandırılan yapılanmayla ilgili güvenlik kaygılarını Taliban’a iletiyor. Khokhar, hareketin üyelerinin sınır hattından uzaklaştırıldığına ilişkin bildirimleri ve Çin’in dar, yüksek dağlık sınırının fiziki özelliklerini birlikte değerlendiriyor. Özbekistan’da ise Afganistan’la düzenli geçişlerin önemli bölümü Termez–Hayratan koridorunda toplanıyor. Yazar, Taşkent’in Kabil ile diplomatik ilişkileri sürdürmesini bu farklı sınır koşullarıyla ilişkilendiriyor.

Tacikistan, Afganistan’la yaklaşık 1.374 kilometrelik sınırı ve dağlık coğrafyası nedeniyle farklı bir konumda.

Kasım 2025’te yaşanan ve The Diplomat’ın hatırlattığı olaylarda Afganistan sınırından gelen iki saldırıda beş Çinli işçi hayatını kaybetti. Khokhar, Duşanbe’nin daha yüksek güvenlik risklerine rağmen Taliban yönetimiyle soruşturma ve sınır güvenliği temasları yürüttüğünü belirtiyor. Bu tutumlar, yazarın ülkelerin askerî müdahale yerine sınır kontrolü ve Kabil’le müzakere yolunu tercih ettiği yönündeki değerlendirmesine dayanak oluşturuyor.

Pakistan’ın Afganistan operasyonları hangi saldırıların ardından geldi?

Hayber Pahtunhva bölgesinde 18 ve 26 Eylül’de düzenlenen iki saldırıda, Pakistan makamlarının açıkladığı sayılara göre, yaklaşık 44 kişi öldü, 138 kişi yaralandı. Pakistan yönetimi bunun ardından Afganistan’da TTP ile ilişkili olduğunu iddia ettiği hedefleri bombaladı. Taliban yönetimi ise bombardımanlarda sivillerin öldüğünü açıkladı. Transit Haber’in 25 Eylül tarihli Pakistan–Afganistan hava saldırısı haberinde önceki operasyonun hedef sayısı ve tarafların farklı kayıp açıklamaları ayrı ayrı aktarılmıştı.

İki ülke arasındaki 2.640 kilometrelik sınırın ve sınırın her iki tarafında yaşayan Peştun ile Beluç topluluklarının hareketliliğinin etkisini ele alıyor. Yazara göre Pakistan’ın başlıca güvenlik gündemini Pakistan Talibanı olarak bilinen TTP, Belucistan Kurtuluş Ordusu (BLA) ve IŞİD’in Horasan kolu oluşturuyor. Birleşmiş Milletler gözlemcilerine atfedilen tahminde Afganistan’daki TTP mensubu sayısı yaklaşık 6 bin olarak veriliyor. Bu sayı, The Diplomat’ın aktardığı BM tahminidir.

İslamabad yönetimi, silahlı örgütlerin Afganistan’da barındığını ve sınırı geçerek saldırı düzenlediğini savunuyor. Taliban yönetimi ise TTP’ye destek verdiği suçlamasını reddediyor. Afganistan Dışişleri Bakanlığının yayımladığı 5 Ekim tarihli Muttaki konuşmasında uluslararası ilişkilerde baskı yerine doğrudan görüşme ve ortak çıkarlara dayalı iş birliği önerildi. Muttaki aynı toplantıda ticaret, enerji bağlantıları ve transit koridorlarına daha fazla ağırlık verilmesini istedi.

Rusya toplantıda nasıl bir tutum aldı?

Associated Press’in 5 Ekim tarihli Moskova toplantısı haberinde Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un Afganistan heyetini ağırladığı, Rusya’nın Taliban yönetimiyle ekonomik ilişkilerini genişletmeye çalıştığı aktarıldı. Aynı haberde Pakistan’ın sınır ötesi silahlı gruplara ilişkin şikâyetleri ile Afganistan’ın Pakistan bombardımanlarına karşı çıkışı yer aldı. Moskova yönetimi iki taraf arasında diplomatik çözüm için aracılık olanağını gündeme getirdi.

Khokhar’a göre Çin, Rusya ve İran’dan gelen itidal çağrılarıyla Özbekistan’ın müzakere talebi, Pakistan’ın operasyonlarına bölgesel destek çıkmamasının göstergesi. Yazarda bu tercihin başlıca gerekçeleri, Taliban’la yürütülen temaslar ve ülkelerin farklı güvenlik öncelikleri olarak sıralanıyor. Moskova’daki ortak bildiri krizi ise Pakistan ile Afganistan arasındaki terörizm tanımı anlaşmazlığının toplantının sonuç belgesine de yansıdığını ortaya koyuyor.

Pakistan’ın başka bölgesel güvenlik dosyalarında rolü

Aynı hafta Pakistan’ın Suudi Arabistan’daki savunma faaliyetleri de gündemdeydi. Transit Haber’in 8 Ekim Reuters araştırmasını aktardığı haberinde Pakistan ordusunun Riyad’a kuvvet gönderme kararı ve Mecliste oylama yapılmaması tartışması yer aldı. Ayrı bir askerî konuşlandırma haberinde Suudi Arabistan’da bulunduğu bildirilen Pakistan askerlerinin sınır ve hava savunması görevleri ele alındı. Afganistan’a yönelik harekât ve Moskova’daki müzakere ise Pakistan’ın batı sınırıyla ilgili ayrı güvenlik sürecinde yürütülüyor. İslamabad Dışişleri Bakanlığı, Moskova Formatı görüşmelerindeki ortak metin üzerinde anlaşmaya varılamamasının bölgesel görüşmelerin sürdürülmesine engel olarak görülmemesini istedi. Afganistan heyetinin yayımladığı konuşma metni de ekonomik bağlantılar ve diplomatik katılımı öne çıkardı. 10 Ekim tarihli The Diplomat yazarı Khokhar, komşu ülkelerin Kabil’le temaslarını koruma eğilimini Pakistan’ın sınır ötesi askerî yöntemlerine verdikleri farklı tepkilerin açıklaması olarak değerlendiriyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Rus oligarklar neden Putin’e karşı çıkmıyor?

ABD Rus dizeline kapıyı açtı: Trump’ın Putin’le anlaşması neden fiyatları düşürmeyebilir?

Foreign Policy: Mekke Anlaşması iki ayda sınandı, Türkiye ve Pakistan’ın hesabı farklı

Pakistan Suudi Arabistan’a asker gönderiyor: Mecliste oylama yapılmadı