Rusya’nın dron fabrikasında Kuzey Koreli işçiler için insan ticareti iddiası

CSIS ile George W. Bush Institute’un 14 Ekim 2026 tarihli araştırması, Rusya’nın Tataristan Cumhuriyeti’ndeki Alabuga dron fabrikası için Kuzey Koreli işçilerin devlet kontrolünde çalıştırılması, yabancı kadınların yanıltıcı ilanlarla işe alınması ve Rus gençlerin üretim hatlarında görevlendirilmesi iddialarını derledi. Victor Cha ile Joseph Kim’in hazırladığı çalışma, İran tasarımı dronların üretiminde kullanılan Çin menşeli elektronik parçaları ve uluslararası tedarik zincirini de inceledi. Radio Free Asia’nın araştırmacılarla 14 Ekim’de yaptığı görüşmede Joseph Kim, dünyanın farklı bölgelerinden genç kadınlara hizmet sektöründe iş vaat edildiğini, ancak bazılarının dron montajında çalıştırıldığını söyledi. RFA, farklı istihbarat kaynaklarının işçi sayısına ilişkin tahminlerini de aktardı. İddiaların kapsamı, işe alım koşulları ve üretim rakamları araştırmanın ilgili bölümlerine atfediliyor.

Alabuga dron fabrikası nasıl büyüdü?

Yelabuga kenti yakınlarındaki Alabuga dron fabrikası olarak bilinen özel ekonomik bölgedeki tesiste, İran’ın Shahed tasarımından geliştirilen Geran serisi insansız hava araçları üretiliyor. Uydu görüntülerine ve önceki açık kaynak araştırmalarına göre 2021 sonunda inşaat halindeki iki binadan başlayan üretim alanı, yaklaşık 17 üretim ve destek tesisine ve toplam 116 binaya kadar genişledi. Araştırmacılar aylık üretimin 5.500 dronu aşabildiğini aktarıyor. Bu üretim tahmini araştırmacıların daha önce yayımladığı analizlerde de bulunuyor.

Rapora göre İran önce Rusya’ya tamamlanmış Shahed sistemleri gönderdi, ardından yerel üretimin kurulması için tasarım, teknoloji ve üretim bilgisi sağladı. Rusya ise tesisin inşasıyla montaj ve tedarik faaliyetlerini genişletti. Çalışma, fabrikayı İran kaynaklı tasarım, Çin üzerinden sağlanan kritik elektronikler ve farklı ülkelerden temin edilen çalışanların kesiştiği bir üretim alanı olarak inceliyor.

Alabuga dron fabrikası için kaç Kuzey Koreli çalışan bildiriliyor?

Raporda Ukrayna Savunma İstihbaratının verilerine dayanılarak tesise gönderilen Kuzey Koreli işçi sayısının 12 bine kadar çıkmış olabileceği bildiriliyor. Radio Free Asia’nın aktardığı Eylül 2026 tarihli Çok Taraflı Yaptırımları İzleme Ekibi (MSMT) raporundaysa Alabuga’yla ilişkili Kuzey Koreli çalışanlar için 25 bine kadar çıkan ayrı bir tahmin bulunuyor. Bu tahminler farklı kaynak ve yöntemlere dayanıyor; rakamlar kayıtlardan kesinleşmiş tek bir çalışan sayısı olarak verilmemiş.

MSMT’nin ülkelere göre işçi sayılarını ele alan Eylül raporundaki 17 ülke tahmini ve Rusya’da öğrenci vizesi yöntemi, 9 Ekim’de yayımlanan ayrı haberde ayrıntılandırılmıştı. Alabuga’ya yönelik yeni araştırma ise belirli bir üretim tesisinin çalışma düzenini inceliyor.

Ukrayna savunma istihbaratının aktarılan verilerine göre Kuzey Koreli çalışanlara saat başına yaklaşık 2,50 dolar ödeniyor; kazançlarının yüzde 70 ila 90’ına Kuzey Kore yönetimi tarafından el konulduğu ileri sürülüyor. Araştırmacılar işe gidiş, çalışma koşulları ve gelir üzerinde devlet kontrolünü esas alarak bu düzeni devlet destekli insan ticareti olarak nitelendiriyor. Raporda işçi sevkiyatlarının, Kuzey Kore’nin silah ticaretiyle bağlantılı ve uluslararası yaptırım altında bulunan Chongsong United adlı yapıyla ilişkili bir paravan şirket üzerinden yürütüldüğü de iddia ediliyor.

Yabancı kadınlar Alabuga Start programıyla nasıl işe alınıyor?

Alabuga Start adlı işe alım programı, CSIS’nin derlediği materyallere göre özellikle 16–22 yaş grubundaki yabancı kadınlara yönelik. Sosyal medya ilanlarında ücretsiz uçak bileti, konaklama, Rusça kursu ve aylık 500 doların üzerinde başlangıç ücreti gibi olanaklar sunuluyor. Başvuruların önemli bölümünün genç işsizliğinin yüksek olduğu ülkelerden alındığı, işin niteliğinin ilanlarda tam açıklanmadığı öne sürülüyor.

Yabancı çalışanları inceleyen araştırmacılar, programa katılan yabancıların yaklaşık yüzde 90’ının dron üretiminde görevlendirildiğini aktarıyor. Rapora göre çalışanlar gövde montajı, kimyasal maddelerin kullanıldığı işlemler ve boyama aşamalarında çalıştırılıyor; uçak bileti, barınma, sağlık hizmeti ve dil eğitimi giderleri maaşlarından kesiliyor. İncelenen işçi anlatımlarında pasaportların tutulduğu ve tesis dışına çıkışların sınırlandırıldığı ileri sürülüyor.

Joseph Kim, Radio Free Asia’ya yaptığı açıklamada işe alımların Latin Amerika, Afrika, Avrasya ve Güneydoğu Asya’ya uzandığını söyledi. Rusya’ya iş vaadiyle seyahat konusunda başka bir olay, Manila Havalimanı’nda dört yolcunun durdurulması üzerine hazırlanan Transit Haber haberinde belgelenmişti. O dosya Filipinler’deki ayrı bir soruşturmayı, Alabuga raporu ise Rusya’daki fabrikanın işe alım modelini ele alıyor.

Alabuga Polytechnic öğrencileri hakkında ne bildiriliyor?

Fabrikayla bağlantılı Alabuga Polytechnic üzerinden üretime katılan Rus gençleri ayrı bir işçi grubu olarak inceliyor. Raporda bazı öğrencilerin 15 yaşında olduğu, vardiyaların 12 saate kadar uzadığı ve ücretlerin üretim hedefleriyle ilişkilendirildiği bildiriliyor. Ayrıca gençlerin ailelerine üretim faaliyetinin ayrıntılarını anlatmaları durumunda para cezası tehdidiyle karşılaşabildikleri iddia ediliyor. Eğitim programının bu şekilde fabrika iş gücü sağlamak için kullanıldığı değerlendirmesi araştırmacılara ait.

Alabuga dron fabrikası için Çin menşeli parçalar nasıl sağlanıyor?

Alabuga dron fabrikası ile bağlantılı Çinli üretici ve aracı şirketlerin motor, batarya, navigasyon donanımı ve elektronik karıştırmaya dayanıklı sistemlerin tedarikindeki rolünü ayrı bir başlık altında inceledi. Raporda Rus dronlarının kritik elektronik bileşenlerinin yaklaşık yüzde 80’inin Çin menşeli olduğu bildiriliyor. Bu oran araştırmacıların belirlediği kritik elektronik alt sistemler için kullanılıyor. Çalışmada ayrıca Çin ve Hong Kong güzergâhlarının Batılı ürünlerin aktarılmasında da kullanıldığı anlatılıyor.

Araştırmanın ticaret verilerine göre Çinli şirketler 2023–2024 döneminde Rusya’ya en az 63 milyon dolarlık dron parçası sağladı; Alabuga’yla bağlantılı sözleşmelerin toplamı yaklaşık 96 milyon dolara ulaştı. Raporda aynı dönemde Rusya’ya 4 milyar doların üzerinde çift kullanımlı ekipman gönderildiği ve 2024’te yüksek öncelikli çift kullanımlı ürün ihracatının aylık 300 milyon doların üzerine çıktığı aktarılıyor. Ayrı ticaret kategorilerine ait rakamlar birleştirilmiş toplam olarak sunulmuyor.

Çalışmada Çin üzerinden yürüyen yaptırımlara dayanıklı ödeme kanallarına ve lojistik bağlantılarına da yer veriliyor. Araştırmacılar Alabuga tesisinin Rusya tarafından finanse edildiğini, özel ekonomik bölgedeki Deng Xiaoping lojistik terminalinin finansmanında Rus bankası VTB’nin yer aldığını aktarıyor.

Kuzey Koreli çalışanlarla ilgili BM kararı ve yaptırım önerileri

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2017 tarihli 2397 sayılı kararı, üye ülkelerde gelir sağlayan Kuzey Koreli çalışanların 2019 sonuna kadar ülkelerine geri gönderilmesini öngörüyordu. Araştırma, Kuzey Kore’den Rusya’ya işçi gönderilmesini bu yaptırım çerçevesi ve insan ticareti iddialarıyla birlikte ele alıyor. Araştırmacılar, ABD’nin Küresel Magnitsky yaptırım mekanizmasının işe alım ve sevkiyatla bağlantılı kişi ve şirketler için kullanılmasını öneriyor.

Rapor ayrıca Birleşmiş Milletler çerçevesinde Alabuga’daki çalışma koşullarını inceleyecek çok uluslu bir ekip kurulması çağrısı yapıyor. Joseph Kim, Radio Free Asia’ya yaptırım kararlarının hazırlanmasının yaklaşık üç ay sürebildiğini, hedef şirketlerin ise daha kısa sürede adres değiştirebildiğini söyledi. Victor Cha, Kuzey Kore’nin fabrikada edinilen seri üretim deneyimini kendi dron programına aktarabileceğini değerlendiriyor.

Rusya’daki yabancı çalışanlara ilişkin genel idari çerçeve ise ayrı düzenlemelere dayanıyor. Transit Haber’in 25 Eylül tarihli gelir denetimi haberinde, 1 Ekim 2026’da başlayan veri paylaşımı ile 2027’de uygulanacak çalışma ve kalış koşulları aktarılmıştı. Alabuga araştırmasının odak noktası ise fabrika işçilerine yönelik işe alım ve çalışma koşulları iddiaları.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Dron sürüleri üç savaş senaryosunda incelendi: Durdurmak mümkün mü?

12 yıldır açılamayan Çin–Kuzey Kore köprüsünün yanında 100 kamyon bekliyor

Tartışmalı bölgedeki Çin askeri gemilerinin sayısı 100’ü geçti