Mekke Anlaşmasında 6 sorunun 3’ü kısmen yanıtlandı

Türkiye Suudi Arabistan Pakistan savunma anlaşması imzalandığında en büyük belirsizlik, “birine saldırı üçüne saldırı sayılacak” ilkesinin sahada nasıl işleyeceğiydi. İmzadan iki gün sonra Husiler Cizan’daki Suudi Aramco tesisine dron saldırısı düzenlediklerini açıkladı. Suudi makamları tesiste yangın çıktığını ve söndürüldüğünü doğruladı, yangının nedenini ise açıklamadı. İmzadan sonraki ilk güvenlik olayının ardından Ankara veya İslamabad’dan paktın kolektif savunma hükmünün resmen işletildiğine dair bir açıklama gelmedi. Böylece ilk önemli soru kısmen yanıtlandı: Her güvenlik olayı otomatik olarak ortak askerî müdahale üretmiyor. Hangi olayın saldırı sayılacağı ve ortak cevabın hangi aşamada devreye gireceği kamuya açık metinde ayrıntılı değil.

İkinci başlık anlaşmanın hedefi. Türkiye ve Pakistan paktın İran’a veya başka bir ülkeye karşı kurulmadığını açıkladı. Pakistan Dışişleri Bakanı Ishaq Dar da yapıyı tamamen savunma amaçlı olarak tanımladı. Bu açıklamalar, anlaşmanın belirli bir düşman ülkeye karşı kurulmuş blok olarak sunulmasına mesafe koyuyor.

Üçüncü konu Mısır. Kahire daha önce Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’la R4 siyasi mekanizmasının içindeydi fakat 7 Ağustos’taki karşılıklı savunma anlaşmasının ilk imzacısı olmadı. Hakan Fidan daha sonra Mısır’ın ileride katılabileceğini söyledi. Mısır’ın neden ilk aşamada dışarıda kaldığı konusunda ise tek ve kesin bir resmî açıklama yok.

Yunanistan cephesinde de ilginç bir denklem oluştu. Türkiye Riyad’la yeni savunma anlaşmasına girerken Yunanistan’ın Patriot bataryası Suudi Arabistan’daki görevini sürdürüyor. Yunan sistemi temmuz ayında Yemen yönünden gelen füze ve dron tehditlerine karşı kullanıldı. Yeni pakt, mevcut Yunan-Suudi savunma işbirliğini ortadan kaldırmış değil. Türkiye Suudi Arabistan Pakistan savunma anlaşması açısından en çok konuşulan konulardan biri Pakistan’ın nükleer kapasitesi. Buna rağmen üçlü anlaşmanın kamuya açıklanan bölümünde Pakistan’ın nükleer silahlarının Türkiye’ye otomatik güvence sağladığını söyleyen açık bir hüküm bulunmuyor. Pakistan-Suudi Arabistan arasındaki daha eski ikili düzenleme ile yeni üçlü paktın aynı belge olmadığı da gözden kaçmamalı.

Türkiye’de anlaşmanın iç hukuk süreci de tam metin yayımlanmadığı için henüz bütün ayrıntılarıyla görülemiyor. Milletlerarası savunma anlaşmalarında TBMM onayı ve yürürlüğe giriş hükümleri metnin niteliğine göre ayrı bir başlık oluşturuyor. Hangi mekanizmanın uygulanacağı ancak anlaşmanın tam metni ve resmî onay süreciyle kesinleşecek.

İlk günlerde altı temel sorunun tamamı kapanmadı. Fakat Cizan olayı, tarafların savunma amaçlı açıklamaları ve Mısır’ın olası üyeliğine ilişkin mesajlar dosyanın üç bölümünü daha görünür hale getirdi. Geri kalan cevaplar ilk ortak tatbikat, ilk resmî kriz kararı ve yayımlanacak uygulama ayrıntılarıyla ortaya çıkacak.