Hürmüz’ü yeniden açmak için masaya oturdular: İran şartlarını hazırlıyor

Hürmüz Boğazı’nda altı aydır normale dönemeyen gemi trafiği için diplomasi hızlandı. Reuters’ın 28 Ağustos tarihli haberine göre İran, Katar’ın Tahran temaslarının ardından normal deniz trafiğinin yeniden başlamasına yönelik şartlarını bir liste halinde hazırlamayı kabul etti. Şartların tam metni henüz açıklanmadı. Tahran’ın daha önce gündeme getirdiği talepler arasında ABD’nin deniz ablukasının sona ermesi, yaptırımların hafifletilmesi ve ticari gemiler için güvenlik güvenceleri bulunuyor.

İran hangi şartları hazırlıyor?

İran’ın hazırlayacağı yeni listenin hangi maddeleri kesin olarak içereceği henüz bilinmiyor. Reuters, Tahran’ın Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’nin temasları sonrasında normal seyrüsefer için koşullarını yazılı hale getirmeyi kabul ettiğini aktardı. Washington ise 27 Ağustos’ta İran’la doğrudan görüşme yürütmediğini ve ekonomik baskıyı artıracağını açıkladı. Transit Haber’in İran yaptırımları ve Türkiye’ye olası etkileri dosyasında aktardığı yeni ABD kampanyası, diplomasi sürerken ekonomik baskıyı ayrı bir kanaldan devam ettiriyor.

Katar ve Umman’ın formülü ne?

Katar Dışişleri Bakanlığının 27 Ağustos açıklamasında, Tahran görüşmelerinde Hürmüz Boğazı’ndan geçecek geçici ortak deniz koridoru ile mayınların temizlenmesine yönelik ortak proje ele alındı. Katar, deniz ulaşım özgürlüğünün korunması ve bölgesel gerilimin düşürülmesi için diplomatik temasların sürmesini istedi.

İki gün önce yayımlanan Umman–İran ortak açıklaması daha ayrıntılı bir yol haritası veriyor. Buna göre geçici koridorun ardından kalıcı bir deniz koridoru, trafik yönetimi, bilgi paylaşımı ve gemilere sağlanacak güvenlik hizmetleri için teknik görüşmeler yapılacak. Taraflar Körfez’e kıyısı olan diğer devletlerle ortak görüşmeler düzenlenmesini de planlıyor. Associated Press de İran ve Umman’ın aşamalı bir geçiş modeli üzerinde çalıştığını ve mayın temizliğinin planın merkezinde bulunduğunu bildirdi.

Hürmüz’de gemi trafiği ne kadar düştü?

Boğaz hâlâ normal kapasitesinden çok uzak. Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı 28 Ağustos takibinde perşembe günü yalnız yedi emtia gemisinin Hürmüz’den geçtiği görüldü. Bir gün önce 17 gemi geçerken son 10 günlük ortalama 15’ti. Reuters’ın diplomasi haberindeki daha geniş hesaplamaya göre toplam trafik savaş öncesi normal düzeyin yaklaşık yüzde 5–15’i arasında kalıyor. Bazı gemilerin AIS vericilerini kapatması nedeniyle görünür geçiş sayısının gerçek trafiğin altında olabileceği de not ediliyor.

Körfez’deki kesinti yalnız tanker şirketlerini etkilemedi. Transit Haber’in Katar bütçe kesintileri haberinde Hürmüz’deki aksamanın enerji gelirlerini ve LNG ticaretini nasıl zorladığı, Incheon Havalimanı’nın yükselişi dosyasında ise savaş sonrasında Avrupa–Asya aktarma trafiğinin Körfez’den başka merkezlere kaydığı aktarılmıştı. Deniz trafiğinin kalıcı biçimde açılması enerji sevkiyatı kadar bölgedeki uçuş, sigorta ve lojistik maliyetlerini de etkileyebilir.

Boğaz neden küresel enerji piyasası için önemli?

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki petrol ve LNG ihracatının açık denize çıktığı ana geçit. Reuters, savaş öncesinde dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine denk gelen hacmin bu su yolundan geçtiğini belirtiyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri bazı ihracatı boru hatlarıyla Kızıldeniz veya Umman Denizi kıyılarına taşıyabiliyor; Katar’ın LNG ihracatı ise Hürmüz’e çok daha bağımlı. Uzayan düşük trafik navlun, sigorta ve teslim sürelerinde yüksek maliyet yaratıyor. Haziran ayında Katar ve Pakistan arabuluculuğunda imzalanan geçici mutabakat, daha geniş bir anlaşma için diplomatik zemin oluşturmuştu; sonraki saldırılar ve karşılıklı baskı adımları deniz geçişini yeniden daralttı. Bu yüzden yeni koridor planı yalnız ticari kapasiteyi artırma girişimi değil, savaş boyunca parçalanan güvenlik düzenini yeniden kurma denemesi olarak da ele alınıyor.

Anlaşma olursa trafik hemen normale döner mi?

Hayır. Diplomatik çerçevenin kabul edilmesi, bütün gemilerin aynı gün savaş öncesi rotalara döneceği anlamına gelmiyor. Mayınların temizlenmesi, güvenlik düzenlemelerinin uygulanması, gemi sahiplerinin ve sigorta şirketlerinin risk değerlendirmesi ile bekleyen gemilerin sıraya girmesi zaman alacak. İran’ın şart listesi de henüz yayımlanmadığı için tarafların hangi maddelerde uzlaşabileceği açık değil. Şimdilik somut ilerleme, İran’ın şartlarını hazırlamayı kabul etmesi ve Katar–Umman hattındaki geçici koridor planının resmî açıklamalara girmesi.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Katar’da savaş bütçeyi vurdu: Harcamaları yüzde 30, dış yardımı yüzde 85 kestiler

Barron Trump videosuna İran’dan yalanlama geldi: “Suikast planı yalan”

ABD İran’la ticarete rest çekti: Türkiye’nin adı da geçti

İran’dan ABD’ye: Nükleer bomba kullanırsanız bütün üsleriniz işgal edilir