Avrupa kapısı tamamen kapanır
Karayip vatandaşlık programları için Avrupa Birliği beş ülkeye net bir takvim verdi. Antigua ve Barbuda, Dominika, Grenada, Saint Kitts ve Nevis ile Saint Lucia’nın yatırım karşılığı vatandaşlık sistemlerini 1 Haziran 2028’e kadar aşamalı biçimde kapatması isteniyor. Ülkeler programları sürdürürse en önemli risklerden biri Schengen’e vizesiz seyahat hakkının askıya alınması.
Avrupa Komisyonunun mesajı yalnız 2028 tarihinden ibaret değil. İlk ara hedef Eylül 2026. Bu tarihe kadar AB yaptırım listelerinde bulunan kişilerin programlardan çıkarılması ve başvuru sahiplerine uygulanan güvenlik incelemelerinin güçlendirilmesi bekleniyor. Antigua ve Barbuda hükümeti, benzer mektupların diğer dört Doğu Karayip ülkesine de gönderildiğini açıkladı.
AB’nin elindeki yaptırım aracı vatandaşlık programını doğrudan kapatmak değil. Her ülke kendi vatandaşlık yasasını kendisi değiştiriyor. Brüksel ise vize muafiyeti üzerinden baskı kurabiliyor. 2025’te yürürlüğe giren yeni vize askıya alma düzenlemesi, gerçek bir bağ aranmadan yatırım karşılığı vatandaşlık verilmesini vize muafiyetini askıya alma gerekçeleri arasına ekledi.
Bugün itibarıyla söz konusu beş ülkenin vatandaşları Schengen’e genel olarak vizesiz seyahat etmeye devam ediyor. 1 Haziran 2028 gelmeden pasaportların otomatik biçimde geçersiz olacağı veya Avrupa’ya girişin hemen kapanacağı yönünde bir karar bulunmuyor. Risk, programların sürmesi halinde AB’nin askıya alma mekanizmasını kullanabilmesi.
Vanuatu örneği bu ihtimalin yalnız teoride kalmadığını ortaya koyuyor. Avrupa Birliği, yatırım yoluyla vatandaşlık sistemine ilişkin güvenlik ve göç kaygıları nedeniyle Vanuatu’nun vize muafiyetini önce askıya aldı, ardından tamamen kaldırdı. Karayip ülkeleri aynı sonucun kendi vatandaşları için ortaya çıkmasını istemiyor.
Ada hükümetleri ise program gelirlerinin hastane, okul, altyapı ve afet sonrası toparlanma için önemli olduğunu savunuyor. Antigua ve Barbuda Başbakanı Gaston Browne, programın tek taraflı biçimde kapatılmasına karşı çıkarken gelir kaybını telafi edecek bir mali çözüm istedi. Bölgedeki beş hükümet Brüksel’le ortak müzakere yürütme kararı aldı.
Karayip vatandaşlık programları özellikle vizesiz Avrupa erişimi için değerlendiren yatırımcılar bakımından artık daha belirsiz. Bugün başvuru yapmayı düşünen kişinin yalnız ücret ve işlem süresine değil, 2026 güvenlik adımlarına, 2028 takvimine ve Schengen muafiyetinin korunup korunmayacağına da bakması gerekiyor.
Mevcut vatandaşlıkların otomatik olarak iptal edileceğine ilişkin açıklanmış bir AB kararı da yok. Tartışma, programların geleceği ve bu pasaportların sağladığı vizesiz hareketlilik avantajı üzerinde yoğunlaşıyor. Vatandaşlığın geri alınması veya pasaportun iptali gibi işlemler ise ilgili ülkenin kendi hukukuna bağlı. Yatırımcı için esas belirsizlik, satın aldığı hareketlilik avantajının yıllar sonra aynı şekilde devam edip etmeyeceği.