Batı Balkanlar’da Schengen resti: Çözüm çıkmazsa 14 Eylül’de AB’ye açılan yolları kapatacaklar

Batı Balkanlar’da kamyon şoförleri ve taşımacılık şirketleri Schengen 90/180 kuralına karşı 31 Ağustos 2026’da aynı gün dört başkentte protestoya çıktı. Anadolu Ajansının aktardığı eşzamanlı eylemler Saraybosna, Belgrad, Podgorica ve Üsküp’te Avrupa Birliği temsilciliklerinin önünde düzenlendi. Taşımacıların mesajı artık yalnız çalışma sürelerinin uzatılması talebi değil: 1 Eylül’de Brüksel’de beklenen görüşmelerden sonuç çıkmazsa 14 Eylül’de AB’ye açılan yük kapılarında yeni bir blokaj başlatacaklarını söylüyorlar.

Karadağ’daki protestoda Taşımacılar Birliği Başkanı Đorđije Lješnjak, profesyonel sürücülerin “göçmen” gibi değerlendirilmesine itiraz etti. Karadağ kamu yayıncısı RTCG, çözüm sağlanmaması halinde Karadağlı taşımacıların Sırbistan, Bosna Hersek ve Kuzey Makedonya’daki meslektaşlarıyla birlikte 14 Eylül’de AB yönündeki yük terminallerini bloke edeceği açıklamasını yayımladı. Aynı haberde Karadağlı sürücülerin 90 günlük sınırı doldurduktan sonra Avrupa sınırlarından geri çevrildiği ilk vakaların görüldüğü de aktarılıyor.

Schengen 90/180 kuralı neden kamyoncuları vuruyor?

Avrupa Komisyonunun kısa kalış kuralına göre Schengen alanında kısa süreli bulunan üçüncü ülke vatandaşları, herhangi bir 180 günlük hareketli dönem içinde en fazla 90 gün kalabiliyor. Bu hesap turistik seyahatle sınırlı değil; uzun süreli vize veya oturum izni gibi ayrı bir statüsü bulunmayan profesyonel sürücülerin Schengen’de geçirdiği günler de toplam süreye eklenebiliyor. Batı Balkan taşımacıları, işlerinin doğası gereği aynı sınırı tekrar tekrar geçtikleri için 90 günün yılın yarısında fiilen çalışmayı engellediğini savunuyor.

Sorunun son aylarda daha görünür hale gelmesinde EES de rol oynuyor. Avrupa Komisyonu verisine göre Giriş/Çıkış Sistemi EES, 10 Nisan 2026’dan beri Schengen dış sınırlarının tamamında çalışıyor ve giriş-çıkış tarihlerini elektronik olarak kaydediyor. EES, 90/180 sınırını getiren düzenleme değil; mevcut sürenin elektronik kayda bağlanmasını ve fazla kalışların otomatik olarak daha kolay tespit edilmesini sağlıyor. Transit Haber’in EES ile 90/180 hesabına ilişkin rehberi de kural ile kayıt sistemi arasındaki farkı ayrı başlıklarla ele alıyor.

14 Eylül’de neyi bloke edecekler?

Eylemin kapsamına ilişkin açıklamalar ülkeden ülkeye farklı kelimelerle yapılıyor ancak ortak hedef yük trafiği. RTCG, Karadağ tarafında “AB yönündeki yük terminalleri” ifadesini kullanıyor. Klix.ba’nın Saraybosna protestosundan aktardığı açıklamada ise Bosna Hersek, Sırbistan, Karadağ ve Kuzey Makedonya’daki tüm AB sınır geçişlerinde protesto ve AB yönüne mal taşımacılığının durdurulması planından söz ediliyor. 14 Eylül planı yolcu sınırlarını tamamen kapatma kararı değil; açıklanan hedef karayolu yük taşımacılığını durduracak koordineli bir sınır eylemi.

Batı Balkan taşımacıları daha önce de aynı yönteme başvurdu. Ocak 2026’da dört ülkedeki sürücüler Schengen yönündeki bazı yük terminallerinde eşzamanlı blokaj düzenledi. Avrupa lojistik sektörü örgütü CLECAT, ağustos ayında üyelerine 14 Eylül’den itibaren yeni blokaj ihtimali bulunduğunu bildirdi ve Sırbistan, Karadağ, Bosna Hersek ile Kuzey Makedonya’daki operatörlerin koordineli hareket ettiğini kaydetti. Bu kez tarih önceden ilan edildiği için sınır kapılarındaki olası kuyruk ve teslimat gecikmeleri lojistik şirketlerinin planlamasına şimdiden girmiş durumda.

Brüksel’den hangi çözümü istiyorlar?

Taşımacıların ortak talebi, profesyonel sürücünün turist gibi aynı kısa kalış hesabına sıkıştırılmaması. Bosna Hersek tarafında sürücüler 180 günlük dönem içindeki sınırın en az 125–130 güne çıkarılmasını veya mesleğe özgü uzun süreli bir vize modeli kurulmasını istiyor. Karadağlı taşımacılar ise sürücüler için EES uygulamasının askıya alınmasını ve çalışma statüsünün ayrıca tanınmasını talep ediyor. Talepler aynı teknik formülde birleşmese de dört ülkedeki eylemlerin hedefi profesyonel taşımacılık için 90 günlük tavanın esnetilmesi.

Avrupa Komisyonu da sorunun yalnız turistik seyahat başlığına sığmadığını daha önce kabul etmiş durumda. Komisyonun 2026 vize stratejisinde yayımlanan resmî metin, kamyon sürücülerini birden fazla üye devlette çalışmak için 180 günde 90 günden fazla erişime ihtiyaç duyabilecek profesyonel gruplar arasında sayıyor. Aynı metin, bu kişilerin tek bir ülkede uzun süreli oturum aramadan farklı üye devletlerde hareket etmek zorunda kalabildiğini kayda geçiriyor. 31 Ağustos’taki sürücü açıklamalarına göre bu tespit henüz sahada uygulanabilir ortak bir çözüme dönüşmedi.

Türkiye’den Avrupa’ya giden TIR’lar etkilenebilir mi?

Türkiye’den uluslararası taşımacılık yapan şoförler Batı Balkan ülkelerindeki protestonun doğrudan tarafı değil, fakat iki nedenle gelişmeyi yakından izlemek zorunda. İlk olarak Türk TIR’larının Orta ve Batı Avrupa’ya giden güzergâhlarının önemli bölümü Balkan sınırlarından geçiyor; Sırbistan’ın AB üyesi komşularıyla yük geçişlerinde oluşabilecek blokaj, Türkiye çıkışlı araçların da bekleme sürelerini uzatabilir. Türk TIR şoförlerinin Schengen vizesinde de ayrı bir dosya bulunduğunu not etmek gerekiyor. Avrupa Komisyonunun Türkiye için 2025’te kabul ettiği daha elverişli çok girişli vize kuralı, profesyonel olarak başvuran Türk kamyon şoförlerini açıkça kapsam dışında bırakıyor; onların başvurularında genel Vize Kodu kuralları sürüyor. Dolayısıyla uzun geçerlilikli vize kolaylığı ile Schengen’de geçirilebilecek toplam gün sayısı aynı konu değil ve mesleki sürücüler için 90/180 hesabı ayrıca yapılıyor. İkinci olarak Türkiye’deki profesyonel sürücüler de 90/180 hesabını dikkate alıyor. Uluslararası Nakliyeciler Derneği, 10 Nisan 2026 tarihli duyurusunda profesyonel TIR sürücülerinin EES kayıt işlemlerine ve 180 gün içinde 90 günlük kalış süresine azami dikkat göstermesi gerektiğini üyelerine bildirdi.

Türk sürücülerin vize statüsü Batı Balkanların vizesiz vatandaşlarıyla birebir aynı değil. Türkiye’den Schengen’e giden profesyonel sürücüler vizeye tabi ve mesleki başvurular için ayrı değerlendirmeler bulunabiliyor. Yine de kısa kalış gün hesabı bakımından 90/180 sınırı önemini koruyor. Çok girişli vize kullananların kalan günlerini planlaması için Transit Haber’deki Schengen kalan gün sorgulama rehberi kullanılabilir. Ayrıca Sırbistan’ın AB vize politikasına uyum dosyası, Balkan ülkelerinin Schengen kurallarıyla ilişkisini Türkiye açısından takip eden diğer başlıklardan biri.

14 Eylül blokajı kesin mi?

Hayır. 14 Eylül, taşımacıların çözüm çıkmaması halinde uygulayacaklarını açıkladıkları tarih. AA’nın 31 Ağustos tarihli haberinde protestoların 1 Eylül’de Brüksel’de yapılması beklenen görüşmenin hemen öncesine denk getirildiği, dört ülkedeki birliklerin bu görüşmeden sonuç beklediği aktarılıyor. Sınır eylemi şimdilik koşullu bir ültimatom. Brüksel’den sürücülerin çalışma statüsünü değiştirecek, kalış süresini esnetecek veya geçici bir model sunacak anlaşma çıkması halinde 14 Eylül planı geri çekilebilir; sonuç çıkmaması halinde ise dört ülkedeki birlikler yük trafiğini birlikte durduracaklarını ilan etmiş durumda.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Schengen’den çıktınız ama sistemde hâlâ içeride görünüyorsunuz: Kaydı düzelttirme hakkınız var

İzlanda halkı Avrupa Birliği’ne hayır dedi

Schengen beş ülkeyle başladı, 40 yılda 29 ülkeye yayıldı