Çin Japonya’ya itriyum satmıyor

Çin’in Japonya’ya itriyum ihracatı dokuz ayda 887 tondan 18 tona geriledi. Lowy Institute yazarı Marina Yue Zhang, sevkiyattaki keskin düşüşü seçici ekonomik baskı ihtimali üzerinden inceliyor.

Haberi dinle Sesli okuma hazır
Yazı boyutu Mobil okuma için
Bu haberde

Çin’in Japonya’ya itriyum ihracatı, 2026’nın ilk dokuz ayında bir önceki yılın aynı dönemindeki 887 tondan 18 tona düştü. Avustralya merkezli Lowy Institute’ün 20 Kasım tarihli değerlendirmesinde aktarılan bu rakamlar, yaklaşık yüzde 98’lik gerilemeye karşılık geliyor. Analizin yazarı Marina Yue Zhang, Çin’in diğer ülkelere sevkiyatındaki değişimle Japonya’daki düşüşü karşılaştırarak ihracat lisanslarının jeopolitik baskı aracı olarak kullanılabileceğini tartışıyor.

Lowy Institute’ün 20 Kasım’da yayımladığı analiz, itriyum oksidin sanayideki kullanımını ve Çin’in tedarik zincirindeki ağırlığını inceliyor. Aynı dokuz aylık dönemde Çin’in itriyum ihracatı, oksit ürününde dünya genelinde yüzde 26 azaldı. Japonya dışındaki alıcılara sevkiyat ise iki katından fazla arttı. Zhang, iki ticaret eğiliminin ayrışmasını seçici kısıtlama ihtimaliyle ilişkilendiriyor.

Japonya’ya itriyum ihracatı nasıl yüzde 98 azaldı?

Ticaret verileri 2025 ve 2026’nın ocak-eylül dönemlerini karşılaştırıyor. Japonya’ya 2025’te ilk dokuz ayda 887 ton itriyum oksit gönderilirken 2026’da sevkiyat 18 tona kadar indi.

İki dönem arasındaki fark 869 ton. Bu veri tek bir ayın ani düşüşünü değil, dokuz aylık bir ticaret değişimini ifade ediyor. Diğer alıcılara itriyum ihracatındaki artış, Japonya’daki düşüşün dünya toplamındaki azalmadan çok daha keskin olduğunu ortaya koyuyor.

Japonya’daki sanayi kuruluşları bu değişimin etkilerini daha önce de gündeme getirmişti. Japan Times’ın 22 Ekim tarihli haberinde Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (METI) yetkilileri, itriyum sevkiyatlarının durma noktasına gelmesinin fiyatları artırdığını bildirdi. ABD ile Japonya arasındaki tedarik zinciri görüşmeleri de eylülde Reuters tarafından haberleştirildi. Japon ve Amerikan yetkililerinin, havacılık ve çip üretiminde kullanılan malzemelerin temini konusunda iş birliği seçeneklerini ele aldığı belirtildi.

İtriyum neden jet motorları ve yarı iletkenler için önemli?

İtriyum oksit, ileri seramiklerde ve özel kaplamalarda kullanılan bir nadir toprak bileşiği. İtriyumla kararlı hâle getirilen zirkonya, jet motorlarının yüksek sıcaklık altında çalışan parçalarında koruyucu kaplama olarak kullanılıyor. Yarı iletken üretim cihazlarında ise aşındırıcı plazma ortamına dayanıklı seramik bileşenler için itriyum içeren malzemelere ihtiyaç duyulabiliyor. Lazerler, optik parçalar ve bazı tıbbi uygulamalar da kullanım alanları arasında. Zhang, bu alanlarda tüketilen malzeme miktarının nispeten küçük olmasına karşın tedarik aksamasının yüksek değerli üretim ekipmanlarını etkileyebileceğini belirtiyor. Uçak motorlarında veya çip üretim tesislerinde kullanılan bir malzemenin yerine yenisini koymak teknik testler gerektiriyor. Bu süreç yıllar sürebiliyor. Bu süreçte üreticiler, yalnız hammaddeye ulaşmaya değil, mevcut üretim süreçlerine uyumlu ürünün sürekliliğine de odaklanıyor.

Çin’de 9 dolar, Avrupa’da 1.150 dolar: Fiyat farkı nereden geliyor?

Analizde bir kilogram itriyum oksidin Çin iç pazarında yaklaşık 9 dolar, Avrupa’da ise 1.150 dolar olduğu aktarılıyor. Bu fiyat seviyeleri arasında 125 katı aşan bir fark bulunuyor.

Fiyat rakamları, Lowy analizindeki farklı pazarlarda yapılan karşılaştırmaya dayanıyor. Sınırlı itriyum ihracatı ve farklı pazarlardaki erişim koşulları, özellikle Çin dışında ürün arayan üreticilerin maliyetlerini etkiliyor.

İtriyum kaynakları yalnız Çin’de bulunmuyor; ancak cevherin ayrıştırılması ve yüksek saflıkta oksit hâline getirilmesi için özel tesisler gerekiyor. Silverado Policy Accelerator’un 2026 araştırması da ihracat kontrolüne tabi nadir toprak bileşikleri ile metallerin ticaretini izliyor. Kuruluş, 2026’nın ilk yarısında Japonya’ya satışlarda yaşanan keskin düşüşü ve ABD’ye gönderilen sınırlı miktarı kaydediyor. Raporda Güney Kore ve Avrupa’ya sevkiyatın belirli dönemlerde arttığı da aktarılıyor.

Çin’in resmî ihracat kararları hangi ürünleri kapsıyor?

Çin Ticaret Bakanlığı ile Gümrükler Genel İdaresinin 4 Nisan 2025 tarihli 18 sayılı duyurusu, itriyum dahil yedi nadir toprak elementiyle ilişkili belirli ürünleri ihracat lisansına bağladı. Resmî listede itriyum metali, bazı alaşımlar, itriyum oksit ve başka bileşikler ayrı kalemler olarak sayılıyor. Listede belirtilen itriyum ihracatı işlemlerinde şirketlerin yetkili makama lisans başvurusu yapması gerekiyor.

Bir sonraki hukuki aşama Japonya’ya yönelik çift kullanımlı mallarla ilgiliydi. Çin Ticaret Bakanlığının 6 Ocak 2026 tarihli kararında Japonya’daki askerî kullanıcılar, askerî amaçlar ve Japonya’nın askerî kapasitesini artırmaya yönelik nihai kullanımlar için bu ürünlerin ihracatı yasaklandı. Resmî karar askerî son kullanıcıları tanımlıyor. Lowy’nin itriyum ihracatı verileri ise fiilen gerçekleşen sevkiyat miktarlarını aktarıyor.

Tayvan gerilimiyle itriyum sevkiyatındaki düşüş nasıl ilişkilendiriliyor?

Zhang, Çin ve Japonya arasındaki siyasi gerilimin tedarik kısıtlamalarıyla aynı dönemde ağırlaştığını yazıyor. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Kasım 2025’te Tayvan çevresinde askerî güç kullanımına ilişkin sözleri Pekin’in sert tepkisine neden olmuştu. 2026 başında açıklanan çift kullanımlı ürün kısıtlamaları, bu diplomatik gerilimin ardından geldi. İki ülke arasındaki anlaşmazlığın kronolojisi Çin-Japonya ilişkileri ve Tayvan krizi hakkında daha önce yayımlanan haberde anlatılmıştı. Lowy yazarı, kritik mineral tedariki üzerindeki kontrolü askerî çatışmadan farklı bir ekonomik baskı aracı olarak değerlendiriyor. Pekin’in kısıtlamaları siyasi pazarlık aracı olarak kullanabileceği değerlendirmesi Zhang’a ait. Japonya sanayisinin ihtiyaç duyduğu malzemenin başka ülkelere de satılabilmesi, değerlendirmesinin dayandığı karşılaştırmalardan biri.

Japonya ve Avustralya yeni tedarik kaynakları arıyor

Japonya, itriyum tedarikinde Çin dışındaki kaynakları artırma çalışmalarını 2010’daki nadir toprak tedarik krizinden sonra hızlandırmıştı. Lowy’nin değerlendirmesinde Avustralya’dan tedarik, geri dönüşüm kapasitesi ve stratejik stoklar bu çalışmalar arasında sayılıyor. Yine de başka bir ülkeden çıkarılan cevherin işlenmesi için Çin’deki tesislere gönderilmesi, tedarik zincirindeki bağımlılığı sürdürebiliyor. Yazar, mineral rezervi ile rafinaj kapasitesinin aynı ekonomik avantajı sağlamadığını yazıyor. Avustralya açısından tartışma, kendi mineral kaynaklarını işleyebilecek tesislerin geliştirilmesine uzanıyor. Malezya’da nadir toprak işleme kapasitesine ilişkin Transit Haber araştırması da Çin dışındaki ayrıştırma yatırımlarının nasıl planlandığını ele almıştı. Japonya’nın malzeme açığı karşısında Amerikan kurumlarıyla yürüttüğü temaslar ise Washington’ın tedarik güvenliğini havacılık ve savunma sanayisi açısından da izlediğini ortaya koyuyor.

ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinde gelişmiş işlemcilerin üçüncü ülkeler üzerinden kullanımına yönelik kontroller de gündemde. ABD’nin beş ülkedeki veri merkezleri için getirdiği lisans şartı, 19 Kasım’da yürürlüğe giren ayrı bir düzenleme. İtriyum ihracatı üzerindeki güncel tartışma ise üretim ekipmanlarında kullanılan hammaddenin bulunabilirliğiyle ve yükselen fiyatlarla ilgili.

Kaynaklar

  • Lowy Institute / The Interpreter — Marina Yue Zhang, The yttrium squeeze: How a little-known rare earth became China’s latest geopolitical lever, 20 Kasım 2026
  • Çin Ticaret Bakanlığı ve Gümrükler Genel İdaresi — 2025/18 sayılı ihracat kontrol duyurusu, 4 Nisan 2025
  • Çin Ticaret Bakanlığı — 2026/1 sayılı Japonya’ya çift kullanımlı ürün ihracatı kararı, 6 Ocak 2026
  • Silverado Policy Accelerator — China’s Yttrium Exports Remained Depressed in Q2 2026, Ağustos 2026
  • Silverado Policy Accelerator — Rare Earth Trade Report, 22 Eylül 2026
  • Reuters — ABD ve Japonya’nın itriyum tedarikine ilişkin görüşmeleri, 24 Eylül 2026
  • The Japan Times — Japonya sanayi bakanlığının itriyum sevkiyatına ilişkin değerlendirmesi, 22 Ekim 2026
  • The Oregon Group — China’s yttrium export controls and price gap, Kasım 2026

Bu haberi yapay zekaya sor

Kritik vize ve seyahat gelişmelerini kaçırmayın

WhatsApp kanalımızda yalnızca önemli uyarıları, Telegram kanalımızda ise tüm haber akışını paylaşıyoruz.

Bu içerikten yararlanabilirsiniz

Kısa alıntılar; içerik değiştirilmeden, “Transit Haber” kaynak olarak belirtilerek ve bu habere aktif bağlantı verilerek kullanılabilir. İçeriğin tamamının izinsiz yeniden yayımlanmasına izin verilmez.

Yorum yapın

Yorumunuz yayımlanmadan önce incelenir. Yorum kaydına e-posta, website, IP adresi veya tarayıcı bilgisi eklenmez. Görünen ad alanında takma ad kullanabilirsiniz; yorumunuza kişisel veya özel nitelikli bilgi yazmayın. KVKK Aydınlatma Metni

Haberi paylaş

Sıradaki haber

Danimarka vizesinde sıra ekime geldi: Büyükelçilik yeni tarihi açıkladı

Haber otomatik yüklenemezse normal bağlantısından okuyabilirsiniz.