Malezya’daki nadir toprak tesisi üç kattan fazla büyütülecek, Çin bunu beğenmeyecek!

ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezinin (CSIS) 20 Ekim 2026 tarihli araştırması, Malezya’nın Çin dışındaki ağır nadir toprak elementleri işleme ağında üstlendiği rolü inceliyor. Meredith Schwartz’ın araştırmasına göre ülkedeki Lynas tesisinin yıllık ağır nadir toprak girdisi işleme kapasitesi 1.500 tondan 5.000 tona çıkarılmak üzere genişletiliyor. Avustralyalı Lynas şirketinin yatırımı, nadir toprak elementleri tedarikinde farklı ülkelerin maden çıkarma ve mıknatıs üretimi çalışmalarını birbirine bağlayan ticaret ağının parçası. Lynas’ın 29 Ekim 2025 tarihli yatırım duyurusu, yeni tesisin yıllık 5.000 ton ağır nadir toprak hammaddesi işleyebilecek biçimde tasarlandığını bildiriyor. Şirket yaklaşık 180 milyon Avustralya doları tutarında yatırım planladı; inşaat takviminin izinlere bağlı olduğunu bildirdi. CSIS, 20 Ekim 2026’da yayımladığı çalışmada Çin’in Malezya’daki yatırımlarını, ABD’nin alım anlaşmalarını ve Japonya ile Avustralya’nın sanayi iş birliğini karşılaştırıyor.

Nadir toprak elementleri için 5 bin tonluk kapasite neyi ölçüyor?

Nadir toprak elementleri için mevcut 1.500 tonluk kapasite, tesiste ağır nadir toprak bileşenlerini ayırmak üzere işlenen girdi miktarını ifade ediyor. Lynas’ın açıklamasındaki 5.000 ton da yeni hatların tasarımına esas alınan yıllık girdi işleme kapasitesi. Ayrıştırılmış oksitler için yıllık ürün hedefleri ayrı kalemler halinde belirtiliyor.

Şirketin yatırım belgesinde hedeflenen yıllık ürün kapasiteleri disprosyum için 250 ton, terbiyum için 50 ton, samaryum için 1.100 ton, gadolinyum için 400 ton, itriyum için 1.100 ton ve lütesyum için 10 ton olarak ayrı veriliyor.

Proje için belirlenen kapasitenin tamamının kullanılması, işlenecek hammaddenin sağlanmasına bağlı. Lynas, Batı Avustralya’daki Mt Weld yatağını başlıca kaynak olarak gösterirken Malezya’daki iyonik kil yatakları gibi başka kaynakları da araştırıyor. Reuters’ın Ekim 2025 tarihli haberinde tesisin hedef kapasitesi ve yaklaşık 180 milyon Avustralya dolarlık yatırımı aktarıldı.

Malezya 2025’te disprosyum oksit üretiminde hangi aşamaya ulaştı?

Lynas, Malezya’nın Pahang eyaletindeki Gebeng tesisinde Mayıs 2025’te ayrıştırılmış disprosyum oksit üretimine başladı. Argus’un 16 Mayıs 2025 tarihli haberine göre şirket, Çin dışında ticari ölçekte ayrıştırılmış ağır nadir toprak üreten ilk işletme konumuna geldi. Terbiyum oksit üretimi de 2025 içinde başladı. Nadir toprak elementleri arasında bulunan disprosyum ve terbiyum, yüksek sıcaklıkta çalışan kalıcı mıknatısların özelliklerini iyileştirdiği için elektrikli araç motorlarında ve bazı savunma uygulamalarında kullanılıyor.

Şirketin 19 Mart 2026 tarihli yeni üretim bildiriminde Malezya tesisinde samaryum oksidin de ilk kez üretildiği açıklandı. Böylece ayrıştırılmış ağır nadir toprak oksitleri arasına üçüncü ürün eklendi. Şirket, samaryumun havacılıkta kullanılan mıknatıslarda ve elektronik ürünlerde kullanıldığını bildiriyor. Lynas, optik ve tıbbi uygulamaları da samaryumun kullanım alanları arasında sayıyor.

Çin’in Malezya’daki yatırımları neden araştırmanın merkezinde?

Meredith Schwartz, Çin’in Malezya’daki etkisini yalnız maden çıkarma faaliyetleriyle değerlendirmiyor. CSIS raporu, Çin sermayesinin demiryolu projelerine ve enerji şirketlerine yaptığı yatırımları inceliyor. Araştırmada Kuantan derin deniz limanı ve yakınındaki sanayi bölgesi, bu yatırımların iki ayrı örneği. Araştırmada özellikle Kuantan Limanı ile Malezya–Çin Kuantan Sanayi Parkı bağlantısı anlatılıyor. Avustralyalı Lynas’ın rafinerisi bu sanayi parkının dışında; şirket, ürünlerini uluslararası pazarlara ulaştırırken Kuantan Limanı’nı kullanıyor. Rapora göre Çinli ve Malezyalı ortakların MCRE Resources girişimi, Perak eyaletinin Gerik bölgesindeki iyonik kil yatağını geliştirmeye 2022’de başladı. Schwartz, girişimin Ocak–Eylül 2025 döneminde Çin’de işlenmek üzere yaklaşık 11 milyon dolar değerinde maden cevheri gönderdiğini yazıyor.

Araştırmanın güvenlik çerçevesinde Güney Çin Denizi’ndeki ticaret yolları da bulunuyor. Malezya’nın denizden yaptığı ihracat, bölgedeki liman ve lojistik altyapısıyla bağlantılı. Filipinler yakınlarındaki Çin gemilerinin sayısına ilişkin veriler, aynı deniz havzasındaki askerî gerilime ilişkin başka bir dosya. CSIS, mineral taşımacılığında altyapı üzerindeki ticari kontrol ve erişim risklerini ayrıca değerlendiriyor.

ABD, Japonya ve Güney Kore Malezya’da ne yapıyor?

Nadir toprak elementleri tedariki için Japonya, Lynas’a 2012’de sağladığı uzun vadeli finansmanla şirketin Çin dışı tedarik altyapısının kurulmasında rol aldı. CSIS, Japon kuruluşlarının 2026’da neodimyum-praseodimyum (NdPr) tedarikine ilişkin yeni bir anlaşma yaptığını bildiriyor. Bu iki element, kalıcı mıknatısların temel girdileri arasında. Japonya’nın satın alma bağlantıları ile Malezya’nın ağır nadir toprak oksidi üretimi, tedarik zincirinin farklı ürün ve aşamalarına karşılık geliyor. Güney Koreli JS Link şirketi ise Temmuz 2026’da Lynas ile Malezya’da yıllık 3.000 ton kapasiteye sahip bir kalıcı mıknatıs fabrikasının geliştirilmesi için uzun vadeli anlaşma imzaladı. CSIS, bu projeyi madenin çıkarılmasından oksit ayrıştırmaya ve mıknatıs imalatına kadar uzanan bölgesel ağın sonraki adımı olarak ele alıyor. ABD tarafında da 2025 tarihli kritik mineraller mutabakatı ve alım anlaşmalarıyla işlenmiş mineral tedariği üzerine bağlantılar kuruluyor.

Schwartz, Lynas’ın çalışmalarına karşı yürütülen bazı kampanyaların Çin yanlısı ağlar tarafından güçlendirildiğini öne sürüyor. Malezya’daki çevre kaygıları ve dijital kampanyaların etkisini ayrı ayrı ele alıyor. Bölgesel medya yatırımlarını inceleyen CSIS’in 11 Güneydoğu Asya ülkesindeki Çin medyası araştırması, bölgedeki Çin kaynaklı medya ağlarını inceleyen ayrı bir çalışma. Schwartz, Malezya’da rafineri finansmanının maliyetlerini ve teknolojinin yerli şirketlere aktarılması için önerdiği koşulları sıralıyor.

Çevre kuralları ve tesis ruhsatı nasıl değişti?

Malezya’daki tesisin büyümesine izin veren ruhsat, atıkların nasıl işleneceğine dair koşullar da içeriyor. Associated Press’in Mart 2026 haberine göre Malezya yönetimi tesisin işletme ruhsatını 3 Mart 2036’ya kadar uzattı. Yeni şartlar, radyoaktif atık oluşumunun 2031’e kadar sona erdirilmesini, bu tarihe kadar ortaya çıkan atıkların ise belirlenen yöntemlerle işlenmesini öngörüyor. Çevre ve toplum sağlığına ilişkin itirazlar daha önce de tesisin ruhsat görüşmelerinin konusu olmuştu.

Lynas’ın Gebeng tesisini tanıtan teknik açıklaması, Avustralya’dan gelen konsantrelerin önce kimyasal işleme, ardından çözücü ekstraksiyonla ayrıştırma ve son ürün aşamalarından geçtiğini belirtiyor. Bu aşamalarda yeni ürün hatları kurulurken çevre izinleri, atıkların depolanması ve proses değişiklikleri de yatırım takvimini etkiliyor. Şirket, nadir toprak elementleri işleme tesisindeki yeni ağır mineral hatlarını kademeli olarak geliştirmeyi planlıyor.

CSIS Malezya için hangi iş birliği modelini öneriyor?

Schwartz, ABD’nin bölgedeki mineral yatırımlarını Avustralya’nın üretim tecrübesi ve Japonya’nın uzun vadeli finansmanıyla eşgüdümlü yürütmesini öneriyor. Güney Koreli firmaların mıknatıs yatırımları, Schwartz’ın önerisindeki üretim zincirinin imalat aşamasına karşılık geliyor. Öneriler arasında finansman, altyapı erişimi, yerel işleme teknolojilerinin geliştirilmesi ve Malezya’daki iş gücüne teknoloji aktarılması bulunuyor. Yazar, Çin’in iyonik kil madenciliğindeki deneyimi karşısında başka ülkelerin ticari ölçekte uygulanabilir yöntemler geliştirmesini gerekli görüyor.

Limanlara erişim, ağır nadir toprak oksitlerinin üretildiği tesisten yabancı müşterilere sevkiyatında rol oynuyor. CSIS’in bölgede daha önce değerlendirdiği Çin araştırma gemileri ve denizaltı kablolarına ilişkin dosya, kritik deniz altyapısının güvenlik boyutunu ele alıyordu. Schwartz’ın Malezya çalışmasında ise önerilen yatırım modelinin başarısı, yeni maden kaynaklarının işlenebilir hale gelmesine ve üretilen malzemenin müşterilere ulaştırılacağı ticari ağların kurulmasına bağlanıyor.

Çin dışındaki ağır nadir toprak elementleri üretiminde iki tarih bulunuyor: Gebeng’de 2025’te başlayan disprosyum oksit ayrıştırması ve 2025’te duyurulan 5.000 tonluk genişleme. CSIS’in 20 Ekim 2026 araştırması, bu üretim aşamalarını Malezya’da uzun yıllardır birikmiş yabancı yatırımlar ve yeni ortaklık anlaşmalarıyla birlikte inceliyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Husiler için Çin’den füze parçaları gönderildi: İki sevkiyat mercek altında

CSIS: ABD’nin ağır sığınak bombalarında stok baskısı oluşabilir

Taliban Çin sınırına 121 kilometrelik yol açtı: Pakistan’a alternatif arayışı

Amerikan analiz sitesi: Pakistan, Mekke Anlaşması ile kalıcı güç arıyor