Trump seçim günü İsrail’e yardımı keseceğini açıkladı: İsrail karıştı, Netanyahu’ya sert tepki

ABD askeri yardımı kapsamında İsrail’e her yıl sağlanan yaklaşık 4 milyar dolar, Donald Trump’ın 3 Kasım 2026 seçim sabahındaki açıklamasıyla tartışmaya açıldı. Başkan, Fox News’e telefonla bağlanarak bu desteği yıl sonunda durduracaklarını söyledi. Binyamin Netanyahu ile konuyu aylar önce kararlaştırdıklarını ileri sürdü. İsrail’in maliye ve savunma kurumları açıklamaya şaşırdıklarını bildirirken muhalefet Netanyahu’dan Washington’la yapılan görüşmelerin içeriğini açıklamasını istedi.

Fox News’te 3 Kasım’da yayımlanan açıklamasında Trump, İsrail’in ekonomik olarak güçlendiğini ve Amerikan bütçesinden sağlanan desteğe eskisi gibi ihtiyaç duymadığını savundu. Yardımın 2026 sonunda kesileceğini belirtirken ABD şirketlerinin İsrail’e silah satmayı sürdürebileceğini söyledi. Netanyahu’nun böyle bir öneriyi kendisine getirdiği iddiası ise henüz başbakanın kamuya açık bir açıklamasıyla doğrulanmadı.

Trump seçim sabahı İsrail yardımı için ne söyledi?

Fox & Friends programına telefonla katılan Trump, yıllık yardımı yaklaşık 4 milyar dolar olarak anlattı. Gazeteci Brian Kilmeade, bunun nakit ödemeleri mi yoksa askerî teçhizatı mı kapsadığını sorduğunda Başkan, silah ve para dâhil farklı destek biçimlerini birlikte değerlendirdi. İsrail’in ihtiyaç duyması hâlinde Washington’ın yanında olmaya devam edeceğini de ifade etti. Böylece kesinti açıklamasına askerî ilişkiyi sürdürme mesajını ekledi.

Michigan’daki Senato yarışında ABD askeri yardımı da kampanya konusuydu. Demokrat aday Abdul El-Sayed desteğin kesilmesini savunurken Trump, Cumhuriyetçilerin bu başlık nedeniyle eleştirilmesini istemediğini söyledi. PolitiFact’in 3 Kasım incelemesi, seçim sabahındaki sözleri mevcut güvenlik anlaşmasıyla karşılaştırdı.

İsrail’de Eisenkot ve Golan Netanyahu’dan ne istedi?

Yashar Partisi Başkanı ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, İsrail savunma kurumlarının bu büyüklükte bir değişikliği basın aracılığıyla öğrenmesini eleştirdi. Netanyahu’nun kamuoyuna açıklama yapmasını istedi. Eisenkot’a göre hükümetin stratejik ilişki hakkında ilgili kurumlara zamanında bilgi vermemesi, başbakanın yönetim biçimine ilişkin ciddi bir güvenlik sorunu oluşturuyor. Sözleri, Trump’ın duyurusunun ardından yayımladığı siyasi açıklamaya dayanıyor.

Demokratlar Partisi lideri Yair Golan da Netanyahu’yu eleştirdi. Golan, uzun süren savaşların ardından mühimmat stoklarının yenilenmesine ve hava savunma sistemleri için yeni harcamalara ihtiyaç duyulduğunu söyledi. Yardımın kesilmesinin savunma yükünü İsrailli vergi mükelleflerine taşıyacağını savundu. ABD askeri yardımı tartışmasına katılan Yisrael Beytenu lideri Avigdor Liberman ise Trump’ın Netanyahu’ya verdiği siyasi desteğin bedelinin yıllık 3,8 milyar dolar olabileceğini ileri sürdü. Bu değerlendirmeler muhalefet liderlerinin kendi görüşleri.

İsrail maliye ve savunma kurumları hangi riskleri inceliyor?

İsrail gazetesi Ynet’in maliye yetkililerine dayandırdığı habere göre Bakanlık, Trump’ın yardımı erken sonlandıracağı duyurusunu önceden bilmiyordu. Haberde bir üst düzey ekonomik yetkilinin, 2027 ve 2028 için öngörülen iki yıllık desteğin kaybını yaklaşık 8 milyar dolar olarak hesapladığı aktarılıyor. Aynı yetkili, bu tutarın bütçe ve vergiler üzerindeki olası yüküne dikkat çekti. Ynet’in değerlendirmesi, ilgili yıllar için henüz gerçekleşmiş bir gelir kaybını değil, olası kesintinin mali boyutunu ele alıyor. Ynet’in aktardığı değerlendirmede, İsrail’in Amerikan silahlarını satın alma kapasitesinin ve askeri teçhizat siparişlerinin finansmanının ayrıca ele alınacağı belirtildi. Erken kesinti olasılığı, yalnız 2027 bütçesini değil 2028 için hazırlanan savunma planlarını da etkileyebilir.

KAN kamu yayıncısına konuşan üst düzey savunma yetkilisi, açıklamanın beklenmedik olduğunu bildirdi. Savunma Bakanlığı ve ordu, sipariş edilen uçakların finansmanı ile azalan mühimmat stoklarının yenilenmesi konularını inceliyor. İlgili kurumlara kararın resmen ulaşmadığı, KAN’ın haberinde yer aldı.

ABD askeri yardımı için 2028'e kadar hangi anlaşma geçerli?

ABD Dışişleri Bakanlığının resmî kayıtlarına göre ABD askeri yardımı için 2016’da imzalanan on yıllık mutabakat, 2019–2028 mali yılları için toplam 38 milyar dolarlık güvenlik yardımı öngörüyor. Bunun her yıl 3,3 milyar doları askerî dış finansman, 500 milyon doları ortak füze savunma programları için ayrıldı. Yıllık toplam 3,8 milyar dolar; Trump’ın konuşmasında kullandığı yuvarlatılmış 4 milyar dolarlık rakamla aynı destek çerçevesine karşılık geliyor.

Trump’ın ABD askeri yardımı için açıkladığı yeni bitiş tarihi, mevcut mutabakatın takviminden iki yıl önceye denk geliyor. Anlaşma çerçevesindeki ödenekler Kongrenin bütçe onayına bağlı. Trump, 3 Kasım konuşmasında erken kesintinin hangi yasal işlem ve bütçe düzenlemesiyle uygulanacağını ayrıntılandırmadı. Associated Press, kesintinin Kongre ve taraflar arasında yeni düzenlemeler gerektirebileceğini aktardı. Şirketlerden daha önce sipariş edilmiş silahların üretim ve teslimat takvimleri de bir sonraki aşamanın parçası.

Netanyahu daha önce yardımların ne zaman azalacağını söylemişti?

Netanyahu, 2026’nın ocak ayında The Economist’e verdiği röportajda ABD askerî yardımına bağımlılığı yaklaşık on yıl içinde azaltmak istediğini belirtmişti. Ynet, başbakanın önerisinin kademeli bir geçişe dayandığını, Trump’ın ise 2026 sonunda kesinti hedefi açıkladığını yazdı. Netanyahu, İsrail savunma sanayisinin üretim kapasitesini artırma ve ABD ile askerî teknoloji ortaklığını geliştirme hedeflerinden de söz etmişti. Bu yaklaşım, yeni yardım modeli için görüşmelerin arka planını oluşturuyor.

Netanyahu’nun ofisinden 4 Kasım öğle saatlerine kadar Trump’ın sözlerini ayrıntılı biçimde doğrulayan kamuya açık bir açıklama bulunamadı. Başbakanın önceki on yıllık geçiş önerisi ile Trump’ın 2026 sonu takvimi arasındaki fark, İsrail muhalefetinin açıklama çağrısında temel başlıklardan biri oldu.

ABD seçimleri yardım tartışmasını nasıl etkiledi?

Trump’ın yardım kararı hakkında konuştuğu gün ABD’de Kongre ara seçimleri yapılıyordu. Transit Haber’in seçim öncesi Kongre ve Avrupa güvenliği analizinde, Amerikan yasama organının dış politika bütçesi ve denetimi üzerindeki yetkileri incelenmişti. ABD askeri yardımı için Kongrenin yıllık ödenekleri görüşme görevi, İsrail’e yapılan askerî desteğin de gelecekteki tutarının belirlenmesinde doğrudan rol oynuyor. Trump’ın seçim günü kullandığı siyasi gerekçeler, bu bütçe tartışmasının kampanyada da yer bulduğunu ortaya koyuyor.

İsrail Başbakanı ekim ayında İran ve bölgedeki askerî hedefleri hakkında da açıklamalar yapmıştı. Transit Haber’in 14 Ekim Netanyahu röportajını ele alan haberinde, başbakanın Tahran’la çatışma ve seçim öncesindeki askerî seçenekler hakkındaki değerlendirmeleri bulunuyor. Uzayan çatışmalarda savunma harcamalarının büyümesi, İsrail’de yardım kesintisine yönelik muhalefet tepkilerinin dayandığı ekonomik koşullardan biri.

Körfez ülkelerine İran konusundaki Amerikan hazırlık mesajlarını ele alan önceki dış politika haberinde de Washington’ın bölgesel askerî gündemi anlatılmıştı. Trump’ın açıklamasından sonra İsrail’de tartışılan başlıklardan biri, Amerikan silahlarını doğrudan satın almanın bütçe üzerindeki etkisi. ABD’li şirketlerden yapılacak satışların devam etmesi planlanıyor. ABD askeri yardımı finansmanının bağış ağırlıklı modelden ticarî satın alma ve teknoloji işbirliği modeline hangi hızda geçeceği ise tarafların sonraki resmî kararlarıyla belirlenecek.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

ABD seçimlerinde Trump’a ağır yenilgi: Kongre’nin iki kanadı da Demokratlarda

Le Monde: Erdoğan, Trump’ı iki kez arayıp ‘vazgeçmesini’ istedi

ECFR’den ABD seçimleri analizi: Kongre değişse de Trump’ın yetkileri sürecek

Trump 5 bin asker sözü verdi: Polonya beş aydır sevkiyatı bekliyor