Ukrayna’ya giden ticaret gemilerine İngiliz ve Fransız bayrağı önerisi

Ukrayna’nın Karadeniz limanlarına yük taşıyan ticaret gemilerinin İngiliz veya Fransız bayrağıyla sefer yapması önerildi. Avrupa bayraklı gemiler modeli, Foreign Policy'de 16 Ekim 2026'da yayımlanan Jade McGlynn ve Tennyson Dearing imzalı analizde ele alındı. Yazarlar, Batılı ülkelerin gemi sicillerini uygun ticari taşıyıcılara açmasının Rusya’nın bu gemilere saldırması halinde karşılaşabileceği siyasi ve ekonomik maliyeti artırabileceğini savunuyor. Önerinin diğer ayağı, savaş riski sigortasında Avrupa devletlerinin mali desteği.

McGlynn ve Dearing, Karadeniz’deki ticaretin Ukrayna’nın ihracatı ve küresel gıda sevkiyatları açısından taşıdığı işleve odaklanıyor. Analizde, son aylarda ticari gemilere yönelen saldırıların gemi sahiplerinin Ukrayna limanlarına uğrama kararını zorlaştırdığı anlatılıyor. Ukrayna’nın Odesa limanı bu trafiğin merkezlerinden biri; Tuna Nehri’ndeki düşük su seviyesi ve kara taşımacılığının kapasite sınırları da yazarların ele aldığı koşullar arasında.

Avrupa bayraklı gemiler önerisi nasıl işleyecek?

Öneriye göre Ukrayna’ya sefer düzenleyen ve ilgili ülkenin sicil koşullarını karşılayan ticaret gemileri, mevcut kayıtlarını İngiltere veya Fransa gibi devletlere taşıyabilecek.

McGlynn ve Dearing, Liberya bayrağı gibi yaygın ticari tesciller yerine İngiliz veya Fransız bayrağının seçilmesini örnek veriyor. Gemilerin yük taşımaya devam etmesi öngörülürken sicil değişikliğiyle bayrak devletinin geminin güvenliği ve saldırılara verilecek yanıt bakımından daha doğrudan siyasi sorumluluk üstlenmesi amaçlanıyor.

Bu yöntem için yazarlar, Batılı ülkelerin katılacağı bir ticaret filosu koalisyonunun hukuki ve ticari altyapısının hazırlanmasını öneriyor. Analizde İngiltere ve Fransa öncülüğündeki, Ukrayna güvenliğine katkı sağlamayı hedefleyen mevcut siyasi koalisyonun ileride ateşkes sonrasındaki deniz güvenliği için verdiği taahhütler hatırlatılıyor. Önerilen sicil uygulamasının ayrıntıları ise bu çerçevede geliştirilmesi gereken bir plan olarak sunuluyor.

İki akademisyene göre Avrupa bayraklı gemiler Rusya açısından potansiyel saldırının maliyetini artıracak bir caydırıcılık aracı olabilir. Bir ticaret gemisi vurulduğunda bayrak devletinin yaptırım, diplomatik girişim veya Ukrayna’ya ilave destek gibi karşılıklar vermesi olasılığını ele alıyorlar. Bunun için muhtemel bir saldırıya karşı hükümetlerin önceden ortak bir tepki zemini oluşturmasını gerekli görüyorlar. Gemilerin hâlihazırda başvurduğu fiziksel tedbirler arasında ise Transit Haber’in Karadeniz'de dron savunması haberinde aktarılan ağ ve su tankı kullanımı bulunuyor.

Savaş riski sigortasına devlet desteği öneriliyor

Avrupa bayraklı gemiler için sigorta maliyetinin paylaşılması, Foreign Policy yazarlarının önerdiği ikinci araç. Yazarlar, Avrupa devletlerinin destekleyeceği yeni bir savaş riski sigortası düzeninin ticari gemi işletmecilerini Ukrayna limanlarına sefer düzenlemeye teşvik edebileceğini savunuyor. Geminin başka bir devletin bayrağına geçirilmesiyle sigorta desteği birbirini tamamlayan iki ayrı öneri olarak anlatılıyor.

Bu alanda mevcut bir uygulama da bulunuyor. Sigorta brokeri Marsh'ın 2023 tarihli resmî duyurusuna göre Ukrayna hükümeti ve Lloyd’s piyasasındaki sigortacıların katılımıyla Unity adı verilen savaş riski sigortası, Karadeniz limanlarından tahıl ve temel gıda ihracatını desteklemek üzere başlatıldı.

Marsh'ın Mart 2024 açıklaması, Unity teminatının demir cevheri, çelik ve konteyner taşımaları dahil askerî olmayan yüklere genişletildiğini bildiriyor. McGlynn ve Dearing, Avrupa ülkelerinin katılacak gemiler için benzer bir mali destek düzeni kurabileceğini öne sürüyor. Böylece mevcut Unity uygulaması, önerilen yeni sigorta ayağı için somut bir örnek oluşturuyor.

1987'de Amerikan bayrağına geçirilen 11 Kuveyt tankeri

Yazarların verdiği tarihsel örnek 1987’deki Basra Körfezi tanker krizine dayanıyor. ABD, İran-Irak Savaşı sırasında 11 Kuveyt tankerini Amerikan siciline geçirip Earnest Will operasyonu kapsamında deniz kuvvetlerinin refakatiyle korumaya aldı. ABD Deniz Tarihi ve Miras Komutanlığının kaydı, ilk refakat konvoyunun 22 Temmuz 1987’de başladığını ve yeni Amerikan bayrağı taşıyan Bridgeton tankerinin mayına çarptığını aktarıyor.

1987’deki bu örnek, bayrak değiştirmenin olası siyasi etkisini anlatmak için kullanılıyor. Yazarlar, aynı tarihsel vakada gemilere yönelik saldırıların sürdüğünü de hatırlatıyor. Avrupa bayraklı gemiler önerisi, gemilerin fiziksel korunmasından çok bir saldırıya karşılık verme sorumluluğunu ve bunun Moskova açısından sonuçlarını öne çıkarıyor.

Türkiye ve Montrö Sözleşmesi öneride nasıl geçiyor?

Analizde Türkiye ile Birleşmiş Milletlerin gündeme taşıdığı Karadeniz ateşkesi önerisi, yeni ticari düzenleme üzerinde çalışmak için olası bir başlangıç olarak ele alınıyor. McGlynn ve Dearing’e göre çatışmaların durduğu bir dönem, Batı ülkelerinin siciline geçen gemilerin Karadeniz seferlerini başlatmasını kolaylaştırabilir. Bu değerlendirme ateşkesin sağlanması ve Avrupa ülkelerinin öneriyi benimsemesi üzerine kurulu bir politika görüşü.

Boğazlardan geçişin hukuki çerçevesi Türkiye’nin taraf olduğu Montrö Sözleşmesi’ne dayanıyor. Dışişleri Bakanlığının resmî açıklaması, ticaret gemilerinin Türk Boğazlarından serbest geçiş ilkesini ve savaş gemileri için geçerli ayrı kısıtlamaları belirtiyor. Foreign Policy’nin önerisi ticari gemilerin ulusal siciline ilişkin; 1987’deki tarihsel örnekte ise ayrıca Amerikan savaş gemilerinin refakati söz konusuydu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile ticaret gemilerinin güvenliğini görüştüğü temas, Türkiye’nin Karadeniz’de ticari seyrüsefer gündemindeki diplomatik çalışmalarından biriydi. Eylül sonunda yapılan görüşmede saldırıların durdurulması ve bölgedeki seyir güvenliği ele alınmıştı.

Bulgaristan NATO'dan hangi desteği istedi?

Aynı gün Reuters'ın 16 Ekim tarihli haberine göre Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, NATO’ya ilave savaş uçakları ve dronlara karşı savunma sistemleri konuşlandırılması için resmî talep gönderdiklerini açıkladı. Stoyanov, Romanya ve Türkiye savunma bakanlarıyla bölgesel güvenlik önlemlerini görüşmeyi planladığını da bildirdi.

Bulgaristan’ın başvurusu, ülkenin Karadeniz kıyısı açıklarında ticaret gemilerinin hedef alındığı saldırıların ardından yapıldı. Transit Haber’in 13 Ekim'de Bulgaristan açıklarında vurulan iki gemiye ilişkin haberinde batan HS Dignity ile hasar gören Chelsea 3 gemilerinin durumları aktarılmıştı. Reuters’a göre Bulgaristan, sivil gemilere yönelik saldırıların durdurulmasını da önerdi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Reuters’a yansıyan açıklamasında ittifakın Karadeniz’deki müttefikleriyle yakın çalışacağını bildirdi. Sofya’nın uçak ve dron savunması talebi askerî kapasiteye, McGlynn ve Dearing’in Avrupa bayraklı gemiler önerisi ise ticari tescil ve sigorta üzerinden kurulacak caydırıcılığa odaklanıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İstanbul Boğazı’ndan geçen Rus tankerleri aynı anda iki yerde görünüyor, gizemli olayı Financial Times ortaya çıkardı

Bulgaristan açıklarında iki gemi vuruldu: 11 denizci kayıp

RUSI’den Rusya için nükleer öngörü: Daha çok savaş başlığı yerine daha isabetli füzeler

Foreign Policy: Rusya ucuz dronlarla Ukrayna hava savunmasını tüketmeye çalışıyor