Avustralya basınında Mekke Anlaşması: ABD sonrası Orta Doğu hesabı

Avustralya gazetesi The Australian’ın 10 Ekim tarihli Orta Doğu analizinde, Mekke Anlaşması ile Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki savunma iş birliğinin ABD’nin bölgedeki güvenlik rolüne duyulan güvenin azalmasıyla bağlantılı olduğu görüşü işlendi. Gazete, 5 Ekim’de Riyad’da alınan hızlı askerî konuşlandırma kararını, ittifakın ağustos ayındaki imzasından sonraki somut dönemeç olarak değerlendiriyor. Aynı yazıda İsrail’in Yunanistan ve Hindistan’ın yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleriyle ilişkilerine de geniş yer veriliyor.

Riyad’da alınan karar savunma tedbirlerini hızlandırmayı öngörüyor. İsrail–Yunanistan hava savunma sözleşmesi ise başka tarafların imzaladığı bir tedarik anlaşması. The Australian bu iki olguyu bölgesel güvenlik tercihlerinin arka planına yerleştiriyor.

Mekke Anlaşması için 5 Ekim’de hangi karar alındı?

Türkiye, Suudi Arabistan ile Pakistan’ın temsilcileri 5 Ekim’de Riyad’da Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin olağanüstü toplantısını gerçekleştirdi. Pakistan Dışişleri Bakanlığının yayımladığı ortak bildiride taraflar, kabul edilen düzenlemeler ve ulusal mevzuatları çerçevesinde mutabık kalınan askerî kuvvet ve kabiliyetlerin süratle konuşlandırılması için gerekli tedbirleri alma kararı verdi. Metinde konuşlandırılacak personel sayısı ya da birliklerin harekât bölgesi açıklanmadı.

Toplantıda emekli Pakistanlı Korgeneral Nauman Mahmood üç yıllık dönem için ittifakın ilk genel sekreteri olarak belirlendi. Üç ülke ayrıca Mekke ve Medine’yi hedef aldığı öne sürülen girişimleri ve Suudi Arabistan şehirleriyle ekonomik tesislerine yönelik saldırıları kınadı. Kararın ayrıntıları, Transit Haber’in daha önce yayımladığı 5 Ekim tarihli askerî konuşlandırma kararının TBMM tartışmaları haberinde aktarılıyor. Ortak bildiride uygulamanın her ülkenin kendi hukukuna uygun yapılacağı hükmü de kaydediliyor; bu kayıt, muhtemel harekâtın yetki çerçevesine ilişkin tartışmalarda başvurulan resmî metnin parçası.

Gazete, söz konusu kararın bölgedeki yeni ortaklıkların kâğıt üzerindeki savunma taahhütlerinden somut tedbirlere geçişine işaret ettiği görüşünü aktarıyor. Haberde Pakistan ve Türkiye’nin vereceği katkının ölçeği ve fiilî görevleri konusundaki belirsizlik de ele alınıyor. The National’ın 5 Ekim tarihli haberinde ise Türk parlamentosunun onay süreci ve olası savunma desteğinin kapsamı üzerinde duruldu.

Avustralya basını ABD’nin rolünü nasıl değerlendirdi?

Avustralya gazetesinin incelediği konu, Körfez ülkelerinin ABD’yle uzun süredir yürüttüğü güvenlik iş birliği sürerken başka ortak savunma düzenekleri kurması. Gazeteye konuşan Chatham House araştırmacısı Galip Dalay, Orta Doğu’daki güvenlik çalkantısının uzun süreceği ve Amerikan güvenlik garantisinin artık eskisi gibi kabul edilemeyeceği görüşünü dile getirdi.

Atlantic Council araştırmacısı Michael Kugelman da üç ülkenin Washington’la ilişkilerini sürdürdüğünü, fakat Amerikan caydırıcılığının bölgede nasıl işleyeceği konusundaki kaygıların arttığını savundu. Avustralya Stratejik Politika Enstitüsünden Adel Abdel Ghafar ise Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki siyasi ayrışma dâhil yeni güvenlik arayışlarının bölgesel ilişkileri daha parçalı hâle getirebileceği değerlendirmesini yaptı.

ABD’nin bölgedeki varlığına ilişkin tartışma, üç ülkenin savunma düzenlemesinden daha geniş bir bağlamda yürütülüyor. Ağustosta imzalanan Mekke Anlaşması’nın müşterek savunma hükümlerinin nasıl uygulanacağı konusundaki görüş ayrılıkları da sürüyor.

İsrail–Yunanistan savunma anlaşmasının tutarı ne kadar?

İsrail Savunma Bakanlığı, 31 Ağustos’ta Yunanistan ile yaklaşık 3 milyar avroluk Achilles Shield hava savunma anlaşması imzalandığını açıkladı. Kurumun bildirdiğine göre anlaşma, David’s Sling ile SPYDER sistemleri ve BARAK MX sistemleriyle çok katmanlı bir hava savunma mimarisi kurulmasını öngörüyor. Bu, iki ülke arasındaki mevcut savunma iş birliğinin sözleşmeye bağlanmış somut bir parçası.

Söz konusu değerlendirme, İsrail’in Yunanistan, Hindistan, Kıbrıs Rum Kesimi ve Birleşik Arap Emirlikleriyle ilişkilerini, Mekke Anlaşması’nın bölgedeki dengelere etkisine ilişkin değerlendirmesinin içine yerleştiriyor. İsrailli yetkilinin bu ülkelerle daha yakın güvenlik iş birliği çağrısı yaptığı açıklama daha önce Ynet tarafından haberleştirilmişti. Transit Haber de Mekke Anlaşması için İsrail’in verdiği ilk tepkiler dosyasında bu açıklamanın ardından Yunanistan ile Hindistan’ın tutumlarını incelemişti.

Türkiye’nin Suudi Arabistan’a desteği hangi alanda ilerliyor?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Reuters’ın 8 Ekim’de aktardığı açıklamasında Suudi Arabistan’a verilebilecek savunma desteğinin değerlendirildiğini ve Türkiye’nin saldırı operasyonlarına katılmayacağını bildirdi. Türkiye’nin açıklanmış pozisyonu hava savunması, teknik destek ve ilgili savunma iş birliği seçenekleri üzerinden ilerliyor. Bu açıklama, The Australian’ın olası bölgesel askerî sonuçlara dair yorumundan daha somut bir resmî sınır ortaya koyuyor. Reuters’ın görüştüğü kaynaklar, Türkiye’nin sağlayacağı desteğin hava savunması ve teknik kapasitelerle ilişkili olduğunu belirtti. Fidan’ın açıklaması Ankara’nın operasyon türü konusundaki tercihlerini ortaya koyuyor. Ulusal mevzuat şartı ise Pakistan Dışişleri Bakanlığının 5 Ekim ortak bildirisinde ayrıca kaydediliyor. İki açıklamanın farklı tarihleri, hangi yükümlülüğün hangi aşamada tanımlandığını belirtiyor.

Türkiye’nin Meclis onayı ve savunma desteği başlıkları daha önce ayrı haberleştirildi. Ekim ayındaki uluslararası yorumlarda Pakistan’ın güvenlik öncelikleri ve Türkiye’nin askerî katkı sınırları da tartışıldı. Transit Haber’in Foreign Policy’nin Türkiye ve Pakistan değerlendirmesi haberi, farklı uzmanların aynı paktı nasıl değerlendirdiğini doğrudan atıfla ele alıyor.

Mekke Anlaşması için Avustralya analizinin yeni yaklaşımı nedir?

Gazetenin 10 Ekim tarihli yazısı, Suudi Arabistan ile BAE arasındaki rekabetini; İran ile Yemen kaynaklı saldırıların bölgesel güvenlik düzenine etkisini ve Washington’un caydırıcılık rolüne ilişkin uzman değerlendirmelerini birlikte inceliyor. Aynı metinde 5 Ekim’deki üçlü kararın, 31 Ağustos tarihli İsrail–Yunanistan savunma sözleşmesinin ve İsrail’in diğer ortaklarla ilişkilerinin birbirine nasıl bağlandığı tartışılıyor.

Gazetenin çizdiği tabloya göre Mekke Anlaşması, Riyad’ın Türkiye ve Pakistan’la ortak savunma uygulamalarını kurumsallaştırdığı bir dönemde siyasi ağırlık kazanıyor. İmzalanmış anlaşmalar ve resmî bildiriler yürürlük ve kapsam bakımından kendi kaynaklarından izlenebilirken; ABD sonrası güvenlik düzeninde İran ile İsrail arasındaki denge ile gelecekteki ittifak yönelimleri gazetede görüş bildiren uzmanların jeopolitik değerlendirmesi olarak aktarılıyor. Pakistan’ın Dışişleri Bakanlığınca yayımlanan ortak bildiri, somut kararın uygulamasını her ülkenin ulusal mevzuatına bağlıyor.

Bu haberler de ilginizi çekebilir

İsrailli uzman Türkiye’yi İran ile eşdeğer tehdit olarak gösterdi: İki eksenli ittifak çağrısı yaptı

The Guardian: Gazze savaşı Orta Doğu’yu aştı, Türkiye de yeni güvenlik denkleminde